110. Granica desperacji

W pokoju panuje napięcie, ale obaj mężczyźni starają się trzymać je pod kontrolą. Wiedzą, że jeśli chcą wyjść z tej sytuacji cało, muszą uzyskać czas i spróbować uspokoić napastnika. Oto Ściepnicka stara się nawiązać rozmowę. Poważnym, ale spokojnym tonem pyta, o co właściwie chodzi i czego oczekuje od ministra. W tym momencie mężczyzna przedstawia się jako Andrzej Hamowski, choć w źródłach pojawia się również nazwisko Halmowski. Twierdzi, że od 12 lat czeka na odszkodowanie za wypadek, w którym został ranny. Według niego sąd nic nie robi, sprawa stoi w miejscu, a on nie ma już sił, by walczyć dalej. Dodaje, że jedynym sposobem na to, by ktokolwiek go wysłuchał, jest groźba wysadzenia budynku. Jest zdesperowany do tego stopnia, że zaakceptował już fakt, że będzie musiał zginąć za swoją sprawę.

Przekonują Andreja, że zrobią wszystko co w ich mocy, by pomóc w zasądzaniu pełnego odszkodowania. Belko udaje przy tym, że czekają na samochód służbowy i kierowcę, który lada moment powinien wrócić z trasy. To oczywiście kłamstwo, ale Andrej o tym nie wie. Ku ich zaskoczeniu napastnik zgadza się na ten pomysł i wydaje się przez chwilę spokojniejszy, może nawet wdzięczny. Minuty mijają, a żadna pomoc nie nadchodzi, żaden samochód nie podjeżdża pod budynek. Im dłużej nic się nie dzieje, tym wyraźniej widać, jak Ondrej zaczyna robić się zdenerwowany i podejrzliwy. W końcu oznajmia, że jeśli jego sprawa nie zostanie rozwiązana w ciągu dziesięciu minut, wysadzi wszystko w powietrze. Stiepnicka znów podejmuje próbę rozmowy. Mówi spokojnie, z wyczuciem, starając się mu pokazać, że słyszy go i go rozumie.

I to działa. Głos Ondreja mięknie, a on sam zdaje się cieszyć, że w końcu ktoś traktuje go poważnie. Na kilka chwil sytuacja znów zdaje się być pod kontrolą. W tym samym czasie na korytarzach ministerstwa zaczyna panować coraz większe poruszenie. Zaraz po tym, jak nieznajomy mężczyzna wtargnął do gabinetu, sekretarka, ta sama, która jako pierwsza z nim rozmawiała, biegnie prosto do gabinetu ministra. Opowiada Pawlowi Kirajemu, że coś niedobrego dzieje się kilka pomieszczeń dalej. Nie widziała jednak, czy i w jaki sposób napastnik jest uzbrojony. Minister reaguje natychmiast, ale nie tak, jak można by się spodziewać. Zamiast skontaktować się z wyspecjalizowaną jednostką, dzwoni do najbliższego posterunku policji i prosi o zwykły patrol.

Mija około 30 minut, zanim na miejsce dociera zaledwie czteroosobowy zespół funkcjonariuszy. To młodzi policjanci, którzy nie mają żadnego doświadczenia w podobnych sytuacjach, a jeden z nich nawet nie ukończył jeszcze pełnego szkolenia. Sekretarka prowadzi ich prosto do gabinetu ministra, który upiera się, że to on poprowadzi całą akcję. W praktyce oznacza to, że staje się samozwańczym dowódcą interwencji, choć formalnie nie ma do tego żadnych uprawnień. Minister rozstawia policjantów według własnego planu. Dwóch nakazuje ustawić przed drzwiami, tak by zagrodzili Ondrejowi drogę ucieczki. Pozostałych dwóch instruuje, by weszli z nim w głąb korytarza i byli gotowi zatrzymać i obezwładnić sprawcę. W gabinecie tuż obok dyrektor Stiepnicka i kierowca Belko wciąż próbują uspokoić napastnika, ale o tym, że właśnie szykuje się interwencja, nie mają pojęcia.

Sytuacja komplikuje się, gdy jeden z funkcjonariuszy, młody sierżant, który stoi najbliżej drzwi, zaczyna się niepokoić. Słyszy podniesione głosy i jest przekonany, że w środku za chwilę może dojść do tragedii i że realnie są zagrożone życia pracowników ministerstwa przebywających z napastnikiem w jednym pomieszczeniu. Emocje wzbierają w nim z każdą sekundą, aż w końcu biorą górę. Ignorując zarówno ustalenia, jak i kolejność działań, odsuwa ministra na bok i samodzielnie naciska klamkę. Gdy drzwi się otwierają, a Andrzej widzi, że do środka wbiega funkcjonariusz, wszystko dookoła niego zwalnia. Wie, że to koniec. Nie mając innego wyjścia, naciska włącznik, który przez cały czas trzymał w dłoni. Na zekarze dochodzi już jedenasta, kiedy nagle rozlega się jeden wielki huk.

Patrząc z dzisiejszej perspektywy, widać wyraźnie, że był osobą, która przez lata miała styczność z najbardziej wrażliwymi i konfliktowymi sprawami. W praktyce oznaczało to, że na przestrzeni dwóch dekad musiał nadepnąć na odcisk wielu ludziom. Skazanym byłym funkcjonariuszom, osobom uwikłanym w powojenne procesy, a później także tym, którzy czuli się pokrzywdzeni decyzjami rehabilitacyjnymi. Funkcjonariusze badający sprawę zdają się jednak zupełnie nie zwracać uwagi na to, że rozwiązanie całej zagadki mają tuż przed nosem, a dostarczył im go sam sprawca całego zamieszania. Wieczorem 16 stycznia 1973 roku potwierdzono tożsamość zamachowca. Był nim zaledwie 38-letni Andrzej Hamulski z Prewizji, człowiek, którego życie naznaczył nieszczęśliwy wypadek sprzed ponad dekady.

Każdy wniosek o wyrównanie odrzucano. Frustracja rosła, a cierpliwość się wyczerpywała. W jego oczach wszystkie instytucje zawiodły. W jego odczuciu za krzywdy, które go spotkały ze strony systemu sprawiedliwości, powinien zapłacić człowiek, będący jego symbolem. To jednak z jakiegoś powodu nie przekonuje funkcjonariuszy do całkowitego odpuszczenia wątku terroryzmu. Z jednej strony jest to słuszne podejście, bo zgodnie z obowiązującym wówczas kodeksem karnym, czyn, którego dopuścił się Ondrej, nosi znamiona aktu terrorystycznego wymierzonego przeciwko reżimowi, ale jego pobudki były zupełnie niepolityczne. Jednocześnie śledczy nie wykluczają, że Ondrej mógł być jedynie marionetką w rękach większej organizacji. Na tyle zdesperowany, że przydatny do zasiania chaosu bez podejrzeń o zorganizowaną przestępczość.

Funkcjonariusze sprawdzają dokładnie wszystkie jego powiązania, w tym znajomych i rodzeństwo. Z tego co wiadomo, to sam nigdy nie założył rodziny. Oprócz tego przeszukują mieszkania, szukają podsłuchów, czegokolwiek co mogłoby potwierdzić ich teorie. Żadne z tych działań nie przynosi jednak rezultatów. Także ekspertyza techników potwierdza, że ładunek został przygotowany samodzielnie. Jego konstrukcja była dość prosta, więc Ondrej jako doświadczony elektryk bez trudu poradził sobie z tym w warunkach domowych. Wykorzystał przemysłowy materiał wybuchowy używany powszechnie w kopalniach czy kamieniołomach. Dla zwiększenia skuteczności i siły rażenia umieścił go w metalowej róże. Wbrew temu, co sam twierdził, nie było go aż tak dużo, by zniszczyć cały budynek ministerstwa.

Śledczy decydują się jednak na wszelki wypadek wyciszyć sprawę tak bardzo jak to możliwe, by nie przedstawiać państwa jako słabego. Ostatnim czego by chcieli to uświadomienie przeciwnikom politycznym, że każdy byle przechodzień z ulicy może od tak wejść do budynku Ministerstwa Sprawiedliwości i przeprowadzić w nim zamach. Do prasy trafia zatem jedynie krótka notatka o chorym psychicznie zamachowcu. I choć teoretycznie sprawa została zamknięta i utajniona, nieoficjalnie przez kolejne lata bezpieka prowadziła działania monitorujące, które miały na celu ustalenie, czy Ondrej współpracował z kimś z zewnątrz. W skutek zamachu Desider Belko stracił jedno oko, słuch i do końca życia pozostał niepełnosprawny.