Wielka wojna północna. Początek końca Rzeczpospolitej

Było to związane m.in. z konfliktami pomiędzy królewiczami i matką o spadek po królu. I nieoczekiwanie pojawił się na scenie politycznej książę Saski August II, który w tajemnicy przyjął katolicyzm, był to władca luterański i zgłosił kandydaturę. Okazało się, że był to kandydat, który był Korzystny dla Brandenburgii, Rosji, Austrii i ostatecznie uzyskał poparcie tych mocarstw. Nie dlatego, że był to kandydat najwybitniejszy, ale dlatego, że był to książę, który dawał szansę na przeciwważenie wpływów francuskich w Polsce. Gdy spojrzymy na mapy polityczne Europy końca XVII wieku,

August II, jeszcze Fryderyk August, książę Saski, był w tej wojnie jednym z dowodzących wojsk austriackich, a zatem z tego powodu można było uważać, czy w Wiedniu można było uważać, że będzie to kandydat rzeczywiście korzystny, równoważący wpływy francuskie w tej części Europy. Ale można też powiedzieć, że właściwie SAS nie był najgorszym kandydatem z polskiego punktu widzenia, bo stało za nim bogactwo, czyli to, czego tronowi polskiemu już od dziesięcioleci brakowało. Tak, tutaj pojawia się pytanie, czy historycy zadawali sobie pytanie, czy istotnie możliwe było połączenie saskiego bogactwa, polskich bogactw naturalnych, różnych nowoczesnych metod produkcji, które wprowadzone zostały w Saksonii, polskich gruntów, areałów uprawnych, polskiego potencjału, który nie był wykorzystywany.

Wydawało się, że jest to jak najbardziej możliwe. Wspaniałe zwycięstwo księcia Eugeniusza Zawolskiego pod Zentą, wcześniej zajęcie przez młodego cara rosyjskiego Piotra Aleksiewicza Azowa. Wydawało się, że wszystko będzie rzeczywiście, że August II będzie mógł zrealizować swoje plany. Tymczasem, gdy powołany już został na polski tron, Wojska saskie i wojska polskie nie osiągały żadnych znaczących sukcesów. Co więcej, między wojskami polskimi i saskimi doszło niemal do bratobójczej walki w końcu. To nie była najlepsza zapowiedź. To nie była najlepsza zapowiedź panowania i sam pokój karłowicki kończący tę wojnę Zawarty za pośrednictwem angielskim i holenderskim nie przyniósł Polsce ani Augustowi II z żadnych nowych nabytków terytorialnych.

Stąd też decyzja, aby tym pierwszym wrogiem, z którym Szwecja się rozprawi, był właśnie SAS i Rzeczpospolita. Tak, to prawda. Z jednej strony wynikało to z takiej refleksji Karola XII nad tym, że rzeczywiście pomysł rozbioru szwedzkich posiadłości powstał w komnatach drezdyńskiego zamku. Z drugiej strony pokonanie Polski wydawało się w tej sytuacji najłatwiejsze, czy łatwiejsze niż pokonanie Rosji, więc sensownym wydawało się po pokonaniu Danii, po narzucaniu im pokoju, I po wycofaniu się dworu kopenhaskiego z wojny, zajęcie się Polską. Karol XII odnosił w Polsce znaczące sukcesy, zajmując kolejne miasta i wygrywając walną bitwę pod Kliszowem, której wygrać nie powinien. Wojska polskie i saskie miały zdecydowaną przewagę, ale chyba tak to musimy nazwać, ze względu na zdradę Hetmana Lubomirskiego, który nie tylko nie uczestniczył aktywnie w działaniach wojskowych, ale po prostu wycofał się z pola walki, umożliwiając Szwedom

Najpierw dokonanie frontalnego ataku, a później no po prostu pokonanie wojsk saskich umożliwił dalsze sukcesy Karolowi XII. To zatrzymajmy się w takim razie na chwilę przy tej bitwie, bo rzeczywiście ona z wielu powodów jest interesująca, bo mówi się o tym, że to jest taki symboliczny koniec polskiej husarii. Natomiast najciekawsza z tego wszystkiego jest oczywiście postawa lubomirskiego Hetmana, który przecież to stanowisko otrzymał z rąk Sasa. Jest to istotny problem, który w ogóle w całej epoce staropolskiej mieliśmy do czynienia. Otóż urzędy były dożywotnie. W związku z tym nie można było właściwie pozbawić szlachcica czy magnata wysokiego urzędu. Jedyną możliwością było ofiarowanie mu wyższego, lepszego stanowiska, wyższej godności.

Jeszcze wracając do bitwy pod Kliszowem, gdyby ta bitwa potoczyła się inaczej, gdyby Lubomirski został na miejscu, gdyby z trasą udało się dokończyć to, co już rozpoczęli, bo im ta bitwa szła przecież bardzo, bardzo dobrze, no to może ta Wielka wojna północna zakończyłaby się o wiele, wiele wcześniej. Ach, być może Wielka wojna północna zakończyłaby się wcześniej, gdyby August II uzyskał w Karłowicach to, o czym marzył, czyli księstwa naddunańskie. Gdyby oczywiście wcześniej okazało się, że Karol XII nie byłby dobrze przygotowany, tak dobrze przygotowany do wojny, gdyby wojska saskie i rosyjskie nie okazały tak zaskakującej słabości w walkach w Estonii, w Inflantach. To oczywiście tego rodzaju pytania można mnożyć, natomiast wydaje mi się, że bitwa pod Kliszowem nie jest takim decydującym momentem, dlatego że mamy tutaj oczywiście problem zdrady, to zawsze jest bolesne, gdy myślimy o interesach państwowych, działa na wyobraźnię także, natomiast

Gdy popatrzylibyśmy na problemy strukturalne Rzeczypospolitej i popatrzylibyśmy jednak także na to, co udało się już Karolowi XII zrobić, jak wielkie spustoszenie także nie tylko w kraju, zajmując Warszawę, zajmując Kraków, poczynił, Ale także jak wielkie spustoszenie mentalne. Przypomnijmy sobie, że w gruncie rzeczy od śmierci Jana III cały czas mamy te dwa zwalczające się obozy, prawda? Saski i ten pro-kontystowski skupiony wokół Prymasa. Musimy także pamiętać o tym, że panowanie Jana III jakkolwiek Wspominamy chętnie Wiktorię Wiedeńską. To nie są tylko czasy takie wspaniałe. Król starzejący się, chory, wycofywał się z życia politycznego. Coraz większy wpływ na bieg wydarzeń miała jego żona, ambitna królowa Marysieńka.