Mentionsy Mentionsy
Tomasz Raczek
Tomasz Raczek

TOMATO - Jakość czyli PRL kontra dziś | Rozmawiają Marcin Szczygielski i Tomasz Raczek

06.05.2026 ·1 godz 34 min · 2 rozdziały

TOMATO - Jakość czyli PRL kontra dziś | Rozmawiają Marcin Szczygielski i Tomasz Raczek

Ty masz gdzie mikrofon? Na uvisie. O, okej. A ja mam tutaj przy gardle to chyba? Ale to nic nie będzie szarowało. Jak chcesz mogę ci dać łańcuszek. To daj. Na przykład taki. No może być. To bez różnicy. To się ściąga. To bez różnicy, tak. Matko, ty się ściągaj. Ty się nie ściągaj. Okej. Ściągaj się. Tak jak z bransoletką. Okej, okej.

No dobra. Z turnę amerykańskiego Filipinek w 1900. To był 60... Zastanawiam się, czy to był 5, czy 66. W każdym razie... One tam wtedy wyjechały. Opisałem to wszystko. Zaczynamy od Filipinek. No to dobrze, to już zaczniemy od Filipinek. Ja to wszystko opisałem, jak wyglądała ta trasa w książce o Filipinkach. Filipinki to my ciągle jeszcze mamy ją i sprzedajemy. Ale nie po to to opisałem, żeby tę książkę sprzedawać i na tym zarabiać, bo to właściwie nie było dochodowe przedsięwzięcie. Natomiast to był taki... Coś, czemu ja czułem, że powinienem to zrobić.

I tutaj jest nawet rozpiska, co się znajdowało wtedy w tym programie. Więc nie wiem czy to jest pomnik, na pewno jest to archiwum Filipinek, ale dlaczego ja dzisiaj o nim mówię? Dlatego, że jak się okazuje to archiwum pomimo tego, że nad nim tak długo pracowałem nie jest kompletne w tej książce i nie jest pełne, bo cały czas się jeszcze jakieś nowe rzeczy pojawiają. Po wydaniu tej książki odkryłem, że Filipinkom wydano nielegalne płyty w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie. Jedna była legalna i ja ją mam. To były butlegi. Tę płytę mam, to jest płyta, którą nagrały dziewczyny razem z Aleksandrem Nizowiczem.

Z jednej strony są piosenki Aleksandra Nizowicza, czyli solisty, który towarzyszył zespołowi w tournée i nagrania Filipinek, które były tutaj realizowane głównie pod kątem Polonii amerykańskiej. To było w Polsce czy w Ameryce? To było w Montrealu nagrywane. W listach Jana Janikowskiego nawet była prośba do żony, żeby nie mówiła nikomu, że Filipinki nagrywały cokolwiek w Stanach za oceanem, bo to jednak była komuna i temat był śliski. Poza tym dostali pieniądze i on głównie dostał pieniądze tam. Prawie nic nie dostały. Dostał Janikowski, no i dostali ludzie, którzy byli z nim związani. Ale nie, ja go nie krytykuję. No to były takie czasy absolutnie. Gdyby nie on, w ogóle one by tam nie były i nigdy by nie nagrały.

A ty słuchasz tych płyt? Jak je kupujesz? No sprawdzam, nie jestem pewien czy nawet Janikowski wiedział, że ta płyta była wydana. ale okazało się, że był jeszcze jeden butlek, tym razem w wydanym, myślę, ze zgodą Jana Janikowskiego, czyli twórcy i kierownika, bo mówię, nazwiskiem operuję, nie powiedziałem kim był, Jan Janikowski był twórcą, założycielem, I kompozytorem większości piosenek. No części piosenek w pierwszym okresie Filipinek. I ich kierownikiem artystycznym, dopóki były z nim związane, to on o wszystkim decydował. No on był przede wszystkim ich nauczycielem muzyki w szkole. I ekonomii. Tak. I ekonomii też? Też ekonomii. No to niestety ci wniosek załatwił sobie na lewo nagranie w Montrealu.

Tak. Ale co więcej, ja jestem też przekonany, bo o tym nie ma żadnych informacji na ten temat, że Jan Janikowski wiedział także o tym, że została wydana jeszcze jedna płyta w Stanach Zjednoczonych zespołu. Tę płytę zdobyłem. To jest po prostu biały krok. Ja ją przypadkiem, na nią trafiłem na ebayu amerykańskim. Jakaś dziewczyna wyprzedawała płyty, które skądś tam zdobyła z jakiejś wyprzedaży garażowej i wśród nich były te oto Filipinki. To była czwórka, czyli cztery piosenki, płyta wielkości singla, Z drugiej strony jest tekst po polsku, do widzenia profesorze, czyli w tamtym czasie jednego z największych przebojów w zespołu. Tak wyglądała okładka i to, co ciekawe, to ta okładka, nigdy w Polsce to zdjęcie nigdzie nie było opublikowane.

Ono jest zrobione w Warszawie, przed Teatrem Narodowym. Nawet to miejsce zidentyfikowałem i ci pokazywałem. To jest bardzo dziwny twór. Jak to przed Teatrem Narodowym? Przed Teatrem Narodowym w Warszawie to jest zrobione. Przed Teatrem Narodowym był pomnik Nika. Tak, ale jest tam jeszcze jedna rzecz i ją tutaj dobrze widać. To wygląda jakby one w garnku były. A, wiem, to na parkingu. Słuchajcie, to jest takie miejsce, gdzie jest chyba jakiś równoleżnik czy skrzyżowanie równoleżnika jakieś jest tam upamiętnione. Chociaż jest to czysto umowne. To miejsce jest otaczone taką balustradą. Dziewczyny za tę balustradę wlazły i zrobiły sobie zdjęcie. Co ciekawe, bo to wygląda jakby to był balkon, a to jest na poziomie ziemi.

Ja to sprawdziłem. Znaczy to trudno powiedzieć, że to jest ładnie nagrane czy nieładnie nagrane. To jest po prostu zrobiona kopia z dwóch, czwórek wydanych w Polsce Filipinek. To jest złociejskie nagranie. Oczywiście to jest butlek, to jest kradzione. Nikt o tym nie wiedział, być może tylko Janikowski, być może on jakoś na tym zrobił, ale to jest tylko i wyłącznie moje przypuszczenie, więc ja absolutnie go nie oskarżam. Może dostarczył na przykład taśmę. Myślę, że na pewno dostarczył zdjęcie, bo nikt inny tego zdjęcia nie mógł mieć. I to jest trop, którym ja się w tych swoich dedukcjach i śledczych zapędach kieruję. W przerwach między pisaniem książek to właśnie zajmuje się Marcin śledzeniem wszystkiego, co rozsypało się po obecności Filipinek w świecie.

No to nie jest moje podstawowe hobby, ale jest to coś takiego, do czego co jakiś czas wracam. I tak coś myślę, o, sprawdźmy, czy czegoś nie ma. I bardzo często zawsze coś znajduję. A to jakiś artykuł w jakiejś gazecie, a to jakieś zdjęcia. Ale to jest taka, no właściwie tak wydawałoby się niezwiązane z tematem naszej dzisiejszej rozmowy. Ten wstęp, ale trochę jest, bo tutaj dzisiaj będziemy mówili o... O jakości. O jakości. A na pewno to, co dla Filipinek było najważniejsze w ich pracy, to była jakość od A do Z, czyli od sposobów, jak śpiewały, od repertuaru, jaki zbierały, aż do tego, jak wyglądały na scenie i poza sceną, i jak się prezentowały na zdjęciach i w telewizji.

Dbały o tę jakość i to je się opłaciło, bo dzięki temu odniosły wielki sukces. One dbały i dbał Jan Janikowski. No właśnie, czy one dbały, czy Jan Janikowski zmuszał je, żeby dbały? One też miały coś takiego w genach, w myśleniu o świecie, że ta jakość była najważniejsza. Najważniejsza była uczciwość w tym, co się robi, nie chodzenie na skróty i taka wiara w to, że jeżeli będzie się robiło coś najlepiej, jak człowiek potrafi, to się odniesie sukces, nawet jeżeli to nie będzie sukces rozpatrywany w kategoriach sławy czy popularności, to będzie to sukces w odniesieniu do pokonania własnych słabości i zdobycia poczucia, że zrobiło się coś istotnego.

Tylko, że widzisz, z Disco Polo, znaczy Disco Polo za komuny też istniało. Ono było, te piosenki się pojawiały. One czasami były taką trochę groteską, jak Jarema bodajże z tym paskiem. Ale o czym ty mówisz, że Jarama Stempowski był aktorem i to był rodzaj piosenki aktorskiej, bo on śpiewał piosenki warszawiaka, jako aktor, naśladował to. A co zrobił Marek Konrad nagrywając Mydełko Fa? Tak, tylko że widziałeś występującego na żywo. Widziałem na żywo, nie mogłem go zobaczyć. Ale ja widziałem, bo chodziłem na koncerty, które twoja mama między innymi organizowała w stołecznej estradzie. I to się nazywało, były takie afisze, że w koncercie, szczególnie w takich koncertach plenerowych, że wezmą udział artyści scen warszawskich.

I tam był bardzo często, była Hanka Bielicka, był zawsze Jarek Mastępek. Nie musisz mi mówić, dlatego że ja się wychowałem na hałturach i ja wiem, na czym hałtura polegała. Sukcesem hałtury Stempowskiego było to, że się przebił i robił to bardzo dobrze. No właśnie, widzisz, jeżeli mówisz bardzo dobrze, to to nie jest hałtura. Z diskopolą nie można dobrze robić? A to nie jest chałtura. Disco polo to jest zły gust, ale nie chałtura. Jeżeli ty słuchasz disco polo, to jest kwestia złego gustu. Jeżeli ty robisz disco polo, to jest chałtura i to jest biznes. Nie robisz disco polo z miłości do disco polo. No nie możesz nazwać Jaremę Stępowskiego aktora, który wymyślił sobie postać, tak jak Hanka Bielicka wymyśliła sobie w monologach taką przekupkę warszawską.

I ona jak aktorka grała tę przekupkę. W tym czasie Jarosław Jarema Stępowski stworzył sobie postać takiego warszawskiego pieśniarza i I śpiewał piosenki takie, które później kapela Czernczewia Nie wmówisz mi, że Jarema Stempowski, jego ambicją życiową aktora było stworzenie postaci cwaniaczka warszawskiego, który śpiewa takie, no powiedzmy... Ale on to świetnie śpiewał.

Niebo skąpi szczęścia biednym tak jak my. Czyli oni robili taką galanterię muzyczną. Monidło takie. Takie monidło, tak. Dźwiękowe. Tylko Cerset egzotyczny robił takie z kapeluszami Ameryka Południowa, a Eleni robiła greckie. A Jerem Estympowski robił warszawskie. No tak, tylko cały czas ja uważam, że on stworzył postać ciekawą. Stworzył coś istotnego. Zresztą w tercetzie egzotycznym też ta pani Izabela całkiem stworzyła postać. Dokładnie, ona stworzyła postać i ona bardzo wierzyła w to, co robiła. I ona miała takie poczucie, na tyle, na ile ja jej nie znałem, ale słyszałam, jak to robiła.

Działa wszystko jak najlepiej zrobiła. Tak, ona to starała się wykonać jak najlepiej. Ona miała taki gust, podobało jej się to sombrero. To czym się różniła w stosunku do pracy, w czym się różniła od Filipina, które też chciały, żeby było bardzo dobrze? Te, że na przykład Filipinki poszukiwały różnych form wyrazu i poszukiwały różnych rodzajów muzyki. Śpiewały jazz, śpiewały rocka, śpiewały twista, śpiewały pop, śpiewały też zaawansowane jakieś poszukujące rzeczy w latach 70. jak dyskutuję, dlatego, że... Świetnie dyskuty. Bo boję się, żeby zbyt łatwych takich podziałów nie robić, bo to wcale nie jest takie łatwe, żeby to nazwać, a już szczególnie jak pada porównanie z Disco Polo, to od razu wpadamy w taką kolejne myślenia, szczególnie ludzie młodsi ode mnie, którzy nie znają tych rzeczy, o których teraz mówimy z własnego doświadczenia, tylko wszystko jest relato refere, tak?

Jak im to zreferujesz, tak będą Słuchaliśmy tego teraz dopiero co w filmiku o saturatorach sprzedających wodę gazowaną. To było coś takiego, że ja bym zwinęł w supałek i pęknę. To głupoty, które wygadywał ten człowiek na temat tego, jak wyglądał przemysł saturatorowy w Polsce. Polska Coca-Cola na kółkach, tak to zostało nazwane. Gruźliczanka. No tak się rzeczywiście mówiło. Dlaczego gruźliczanka? Dlatego, że nie były te szklanki myte gorącą wodą i w ogóle nie były... Tylko przepłukiwane. Tylko przepłukiwane zimną wodą, a to był czas, kiedy gruźlica w Polsce jeszcze była problemem. No tak. I ja na przykład pamiętam, jak moja mama, która była lekarzem szkolnym, musiała przebadać tam dwa razy do roku wszystkich uczniów,

no to po prostu może ci sprzedać wyźwice. Ale oczywiście, wszyscy rozumieją. No nie wiem czy wszyscy, dlatego potem zrezygnowano z tych szklanek i były w plastikowych kubeczkach. Tego nie pamiętam. Tak, był ten moment ostatni, to taki, że już w jednorazowych kubeczkach. Ja w każdym razie uwielbiałem saturatory, uwielbiałem wodę z saturatora z sokiem w upał, jak się szło przez miasto. Kiedy ten kurz wszędzie był i ten zapach benzyny, bo wtedy wszędzie pachniało benzyną, ludzie wozili benzynę w bagażnikach, w kanistrach blaszanych, na wszelki wypadek, gdyby akurat nie było. To już tuż przed Stanem Wojennym. Ale nie, nawet wcześniej. Czasami jak wyjeżdża się, ja to doskonale pamiętam, jak z moim ojcem wyjeżdżaliśmy, czasami się jechało i jechało i nie było żadnej stacji benzynowej.

A człowiek nie miał GPS-u, nie mógł sobie sprawdzić, czy jak skręcę w prawo i pojadę tam dwa kilometry, to będzie stacja, czy nie. Były drogowskazy, bądź ich nie było, więc lepiej było być zabezpieczonym i mieć tę benzynę w bagażniku. No niemniej jednak benzyną pachniało wtedy wszędzie, wszędzie był ten zapach benzyny w miastach. Nie pamiętam zapachów wszędzie z benzyny. Nie pamiętasz? Ja doskonale pamiętam, szczególnie upały. Może mieszkałeś w eko-stacji benzynowej? Ja mieszkałem w Warszawie. Ale w eko-stacji może? Niedaleko było do stacji benzynowej. A nie pamiętasz tego, że jak był deszcz i się szło przez miasto, to wszystkie kałuże były tęczowe? Tak, to prawda. Nie wszystkie, ale były. W większości kałów były tęcze. To prawda. No to właśnie były te benzyna, oleje, to wszystko było wokół nas. Myśmy tam oddychali. Bo też kapało właśnie te oleje. Tak, te samochody.

To cud, że my w ogóle się z nią umieraliśmy. Niemniej jednak, jak się szło i był saturator, ja mówiłem do babci, babciu, pić mi się chce. I babcia kupowała z sokiem zawsze, bo ja uwielbiałem z sokiem wodę. 30 groszy była sama woda, a za złotówkę była z sokiem. Najczęściej w dobrych saturatorach były dwa soki. Były czerwony i wiśniowy, truskawkowy i wiśniowy chyba. Nie, zawsze był jeden ciemny, drugi jasny. Zwykle żółty, cytrynowy. On był rzadziej. Natomiast najczęściej był wiśniowy lub czarna porzeczka chyba, ten ciemny. Właśnie, bo ciemny był wiśniowy i czerwony był truskawkowy. Ja truskawkowego nie pamiętam, ale wiśniowy był powszechnie. Ja zawsze chciałem wiśniowy. No więc tak, to właśnie wygląda.

A dzisiaj wysłuchaliśmy w filmiku na Instagramie człowieka, który kpił z tych saturatorów i w ogóle opowiadał o nich jako o czymś, co budziło niesamowitą grozę i było takim... No bo gruźliczanka. Takim jakby obrazem groteskowym tamtego czasu, że on to tak sprowadzał wszystko właśnie do takich saturator, syrenka na ulicy, do takich... No tak to było strasznie. Tak. A wiesz, ja sobie przypominam tak a propos upału i w tamtych czasach i picia czegoś, bo ci się chciało strasznie pić, to moje zdumienie i takie odkrycie, jak wyjechałem do Związku Radzieckiego, ZSRR i właśnie strasznie było gorąco w Moskwie,

I rozglądałem się gdzie to nie było tam saturatorów w Moskwie, ale tam były takie beczkowozy jakby, w którym był kwas chlebowy. I albo można było do kanistra sobie nalać tego kwasu chlebowego, ale też można było się tam napić. I ja najpierw myślałem, Boże, z takiego beczkowozu, tak jak teraz przyjeżdżają, jak wody nie ma, to podstawiają taki beczkowóz wodą, to tam był w środku kwas chlebowy. I na próbę napiłem się, Boże, jakie to było dobre. Ten taki prawdziwy kwas chlebowy, jak on gasi pragnienie, jak jest bardzo gorąco. No wiesz, to jest też taka prawda o Związku Radzieckim, który teraz tak też odsądzamy od czci i wiary, a tam jednak, jeżeli chodzi o jakość, czasami były jakościowe rzeczy.

były bardzo dobre. Marożenoje. Marożenoje. Marożenoje. Mój ojciec też miał wielki problem z wymawianiem tego. I mówił mrożone. Tak, w ogóle porzucił chęć mówienia prawidłowo i mówił dwa mrożone poproszę. Tak, to było dobre. Bardzo dobre mieli słodycze i czekoladki. I kawietki. Tak, pamiętam te czekoladki, które były jak takiej wielkości, jak takie batony Mars. Jak batony, tak, tak. To naprawdę było dobre. No a wódkę oczywiście też mieli dobrą. No to jakieś tam rzeczy były dobre. Ja tego nie wiedziałem. Ile miałeś lat wtedy? A propos tej wódki. A propos tej wódki. Bo skąd wiesz, że była dobra? Ja to wiem tylko i wyłącznie z obserwacji. Nie próbowałem tej wódki, ale pamiętam imprezy różne.

No jak to było, jak byłem mały, no to się pojawiały i właśnie była mowa o tym, że ruska wódka jest taka dobra. Polska też, ale ruska wódka była. No, być może dlatego na Zachodzie utrzymali nazwy typu Smirnow, że kojarzą się z Rosją. No, to były nazwy handlowe dużo wcześniej już obecne na Zachodzie. Oczywiście to były takie jakościowe alkohole. I do dzisiaj tamtych nawet był Gorbaczow w pewnym momencie się pojawiła wódka. Bo to właśnie było synonimem dobrej wódki, tak, mocnej. No więc tak, i teraz... Nie wiem, dlaczego nam przyszło teraz na omawianie wódki rosyjskiej. Wódki, tak, której ja nie piję, ja nie piję, ja nigdy ruskiej wódki nie próbowałem.

I to jeszcze z tamtych czasów. Tak, ale właśnie tamte czasy, bo to jest coś, co mnie tak strasznie drażni teraz, że młodzi ludzie, nie chcę też tak generalizować, bo na pewno nie wszyscy, Ale fajnie, jak on mówi o młodych ludziach, nie ja. Ja teraz już nie muszę... No, ale to ja już jestem na tym etapie późniejszym, ja już też widzę... Cię się teraz rusza, a mnie nie rusza. Nie to ja mnie rusza, to mnie ogarnia pewnego rodzaju smutek, kiedy ci właśnie młodsi mają bardzo takie czarno-białe wizje dotyczące przeszłości i wszystko jest oczywiście takie albo doskonałe, albo straszne, najczęściej straszne i szczególnie dotyczy to komuny i tego, że za komuny wszystko było, jakie było, wszystko za komuny.

Nie, ale jest takie słowo, które mnie doprowadza do białej gorączki. Podstawowe teraz, które się łączy. Komuna, jaka była komuna? Kandytna? Nie. Słowo. To jest przymiotnik. Szara. Szara komuna. Ludzie, za komunę, jak się szło ulicą, to kurczę, ta ulica była znacznie bardziej kolorowa niż jest teraz. Tak, ale nie z tego powodu, nie z powodu rzeczy, które mogłeś kupić w sklepie. Dlatego, że w sklepie rzeczywiście rzeczy były... mało kolorowe, te kolorowe to na przykład w Hofflandzie były i dlatego Hoffland stał się takim przebojem, natomiast normalnie jak szedłem do sklepu i z rodzicami jeszcze i z mamą i trzeba było dla mnie kupić rzeczy, to rzeczywiście wszystkie spodnie były czarne albo granatowe, białych nie było wtedy, kolor żółtych nie było, czerwonych nie było, teraz masz w każdym kolorze.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.