Mentionsy Mentionsy
Tomasz Raczek
Tomasz Raczek

TOMATO - Jakość czyli PRL kontra dziś | Rozmawiają Marcin Szczygielski i Tomasz Raczek

06.05.2026 ·1 godz 34 min · 2 rozdziały

TOMATO - Jakość czyli PRL kontra dziś | Rozmawiają Marcin Szczygielski i Tomasz Raczek

I tutaj jest nawet rozpiska, co się znajdowało wtedy w tym programie. Więc nie wiem czy to jest pomnik, na pewno jest to archiwum Filipinek, ale dlaczego ja dzisiaj o nim mówię? Dlatego, że jak się okazuje to archiwum pomimo tego, że nad nim tak długo pracowałem nie jest kompletne w tej książce i nie jest pełne, bo cały czas się jeszcze jakieś nowe rzeczy pojawiają. Po wydaniu tej książki odkryłem, że Filipinkom wydano nielegalne płyty w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie. Jedna była legalna i ja ją mam. To były butlegi. Tę płytę mam, to jest płyta, którą nagrały dziewczyny razem z Aleksandrem Nizowiczem.

Z jednej strony są piosenki Aleksandra Nizowicza, czyli solisty, który towarzyszył zespołowi w tournée i nagrania Filipinek, które były tutaj realizowane głównie pod kątem Polonii amerykańskiej. To było w Polsce czy w Ameryce? To było w Montrealu nagrywane. W listach Jana Janikowskiego nawet była prośba do żony, żeby nie mówiła nikomu, że Filipinki nagrywały cokolwiek w Stanach za oceanem, bo to jednak była komuna i temat był śliski. Poza tym dostali pieniądze i on głównie dostał pieniądze tam. Prawie nic nie dostały. Dostał Janikowski, no i dostali ludzie, którzy byli z nim związani. Ale nie, ja go nie krytykuję. No to były takie czasy absolutnie. Gdyby nie on, w ogóle one by tam nie były i nigdy by nie nagrały.

Działa wszystko jak najlepiej zrobiła. Tak, ona to starała się wykonać jak najlepiej. Ona miała taki gust, podobało jej się to sombrero. To czym się różniła w stosunku do pracy, w czym się różniła od Filipina, które też chciały, żeby było bardzo dobrze? Te, że na przykład Filipinki poszukiwały różnych form wyrazu i poszukiwały różnych rodzajów muzyki. Śpiewały jazz, śpiewały rocka, śpiewały twista, śpiewały pop, śpiewały też zaawansowane jakieś poszukujące rzeczy w latach 70. jak dyskutuję, dlatego, że... Świetnie dyskuty. Bo boję się, żeby zbyt łatwych takich podziałów nie robić, bo to wcale nie jest takie łatwe, żeby to nazwać, a już szczególnie jak pada porównanie z Disco Polo, to od razu wpadamy w taką kolejne myślenia, szczególnie ludzie młodsi ode mnie, którzy nie znają tych rzeczy, o których teraz mówimy z własnego doświadczenia, tylko wszystko jest relato refere, tak?

I tylko dlatego, że był w języku jidysz i że był filmem, który mógł sobie pozwolić na większe koszty i większy zarobek, bo był dystrybuowany nie tylko w Polsce. W całym świecie, nie miał tej granicy. Dlatego, że był w języku jidysz, był żydowskim kinem, nie polskim. Był robiony w Polsce. Ten film nie był drogi w produkcji. On był robiony z naciskiem na jakość. Tam ważne było... Dobrze, to było to. Był film Ludzie Wisły z Iną Benitą, zrobiony przez, teraz widzisz, wydaje mi się, że Aleksander Ford zrobił Ludź Wisły. To był film, który był robiony za darmo i wiadomo było, że on nie przyniesie dochodu, ale chodziło o to, żeby zrobić coś ważnego w kinie.

Czy były robione strachy? Ale w tym domu nie mówimy o Aleksandrze Fordzie. Czy były filmy, czy były strachy, który był filmem świetnym? Bardzo dobrym, jednym z najlepszych filmów polskich. Ale bez znaczenia dla ogólnej kinematografii, ogólnego obrazu kinematografii polskiej II Rzeczpospolitej. Tak i nie, bo to była wprawka, to była szkoła, z której ci twórcy potem wyszli i jednak po wojnie wielu twórców, którzy już debiutowali przed wojną i robili te szmontcesy i te... No szmontcesy to może nie, chociaż... Tylko że po wojnie... Akurat ci twórcy nie byli twórcami, którzy robili to najlepsze polskie kino powojenne. Aleksander Ford. Nie wymieniam tutaj już przesady. Był to facet, który uwiódł żonę Zygmunta Kałużyńskiego.

Miał z nią dziecko podczas gdy była żoną jego, czy Kałużyńskiego. Uciekł z nią do Stanów. Tak, a potem popełnił samobójstwo. Tylko też my nie wiemy do końca jak tutaj to wyglądało i kto kogo uwodził. Więc też nie popadajmy w taką skrajność. Nie, był człowiekiem, który unieszczęśliwił Zygmunta. Tak, przede wszystkim był człowiekiem, który był okrutny. Poza tym po wojnie był człowiekiem, który trząs całą polską kinematografię, wszyscy się go bali. Miał dostęp do największych pieniędzy, do tego, co mogło mu pozwolić na robienie na przykład krzyżaków. I nie mamy co się tym podniecać, bo jednak nie krzyżacy... Nikt się tym nie podnieca. Nie Krzyżacy i nie Ford decydowali o tym, jaka była jakość Polskiej Szkoły Filmowej, bo on nawet nie należał do Polskiej Szkoły Filmowej.

Pokazano wszystkie 6 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.