TOMATO (25) - 5 rzeczy, które nas ukształtowały - Tomasz Raczek i Marcin Szczygielski rozmowy

Co najpierw na mnie robiło największe wrażenie? Otóż absolutnie największe i najważniejsze było dla mnie malarstwo. I ja zresztą przez wiele, wiele lat uważałem, że będę historykiem sztuki, przygotowywałem się do egzaminów na historię sztuki, a przede wszystkim w czasie młodzieńczym, czyli wtedy, kiedy się wieszało plakaty na ścianach swojego pokoju, na matach słomianych albo na ścianach plakaty gwiazd albo rockowych jakichś bohaterów, Nie wiem, albo Che Guevara, pamiętam, też niektórzy wieszali. Ja sobie wieszałem fragmenty obrazu El Greca, Pogrzeb hrabiego Orgaza.

I kupiłem kiedyś taki album na międzynarodowych targach książki, włoski, który składał się z reprodukcji jednego obrazu El Greca całego, a potem cała reszta albumu to były fragmenty tego obrazu w dużych powiększeniach. Ja ten cały album rozprółem, zaniosłem do ramiarza, poprosiłem, żeby mi te fragmenty oprawił i następnie zawiesiłem całą dużą ścianę, właściwie dwie ściany w moim pokoju. Ramka przy ramce, ramka przy ramce. Byłem otoczony fragmentami, ale też i tą reprodukcją w całości. Obrazu pogrzeb hrabiego Orgaza El Greca.

El Greco był moim absolutnie uwielbianym najbardziej malarzem. To był późny renesans hiszpański El Greco, bo to był kretańczyk, czyli Grek. Nazywał się Domenikos Teotokopoulos. Nauczyłem się od razu przy mojej trudności z opanowywaniem pamięciowym nazwisk. Pamiętasz dobrze takie rzeczy. Tak, tego nigdy nie zapomnę. Przez wiele lat trudno mi było wytłumaczyć innym, odpowiedzieć na pytanie podstawowe, dlaczego właściwie El Greco? Ludzie kochają różnych, jeden Rubensa, Rafaela, Leonardo da Vinci III, Picasso, ale El Greca nie spotkałem nikogo, kto by się tak podniecał El Grekiem.

Po prostu dla mnie to było coś fascynującego i ja się chciałem schować w tym jego świecie, wejść do jego świata, bo ten świat mi się wydawał bez porównania ciekawszy, piękniejszy, bardziej oryginalny niż ten świat prawdziwy dookoła mnie. W tym świecie El Greca żyłem przez wiele lat, aż do czasu, kiedy zdałem na studia ostatecznie nie na historię sztuki, tylko na teatrologię. Ale jeszcze El Greco, że tak powiem, wpuścił mnie na studia. Bo taką pracą, którą trzeba było złożyć przed egzaminem w Akademii Teatralnej, na podstawie której dopuszczano do egzaminów, to była recenzja sztuki.

Ja napisałem o sztuce Pluskwa Majakowskiego w reżyserii Swinarskiego, wystawianej wtedy w Teatrze Narodowym. Opisałem całe to przedstawienie, widząc je poprzez obraz El Greca. Porównałem Majakowskiego sztukę z El Greco. Kiedy dostałem się na ten egzamin, Jerzy Koenig, który był naszym dziekanem, Jak mnie zapytał Pana nazwisko, ja powiedziałem, jak się nazywam, a on mówi, ach to Pan jest, ten Tomasz Raczek. Jak tylko przeczytałem Pana pracę, to chciałem Pana poznać i żeby zapytać Pana, Jak pan wpadł na to, żeby Majakowskiego odczytać przez malarstwo Ergreka?

Tak jest. Więc tutaj jest grafika, kolory, kształty. Sposób bycia Audrey Hepburn, no ona akurat reprezentowała coś, co było takie niesłychanie eleganckie i takie z klasą i z wdziękiem i jednocześnie z poczuciem humoru. I ten zapach, to było coś takiego, co na mnie miało bardzo silny wpływ w tym pierwszym okresie i myślę, że mnie ukształtowało, jeżeli chodzi o rzeczy, które lubię, które mi się podobają do dziś. No widzisz, to u Ciebie było tak różowo i delikatnie i piecznie. A ja czarne El Greco, wszystko na tle czarnego, mężczyźni w kryzach, czas Wielkiej Inkwizycji, wszystko takie powściągliwe. No właśnie, średniowiecze, zepsute zęby. Nie średniowiecze, tylko późno.

I potrafią być potwory niesprawiedliwi w ocenianiu swoich. I też mają taką tendencję do zadzierania nosa. I lubili oczywiście Juliette Greco i Edith Piaf i tak dalej. Co dawało im taki honor poetycki. No a jeżeli tej poetyckości nie było, bo ona była namawiana Mirei, żeby śpiewała takie piosenki. Ona śpiewała też takie piosenki przecież na początku kariery. Ale nie, wierszy nigdy nie śpiewała. No wierszy nie. No w każdym razie inny typ osoby. Niemniej ona za tę swoją karierę, wiesz, obdzieliła całą swoją kilkunastoosobową rodzinę. Wszystkim pobudowała domy ze swoją mamą, którą kochała i uwielbiała.

Staram wytłumaczyć tym, którzy też zawodowo zajmują się pisaniem, mówieniem o filmie, że nie wystarczy znać na przykład historii kina i wielu innych filmów, żeby dobrze opowiadać i żeby dobrze analizować nowe filmy, bo filmu nie da się wytłumaczyć przez inne filmy tylko. Film, żeby to było naprawdę ciekawe i żeby to miało w sobie ten element Majakowskiego czytanego przez El Greca, bo to u mnie zawsze było, trzeba czytać przez inne sztuki. I wtedy dopiero to się robi soczyste, pełne i takie będące początkiem czegoś nowego. Nie kończy się w chwili wyjścia z kina, tylko się zaczyna.

Dorosłe kobiety udające dzieci. Okropne to jest po prostu. Disgusting. Pamiętam, że nawet kiedyś przyszedłem z pracy do domu i się okazało, że Tomek zablokował w satelicie możliwość wybierania Cartoon Network. Myślałem wtedy, że już się wyprowadzam. Właściwie to był okrop. No i tu napisałem architektura i sztuka użytkowa. To ja to napisałem. A propos Tomka. Co ukształtowało Tomka? Mireille Mathieu Tak jest. El Greco. Tak jest. No i tutaj teraz miałem Anna Radziwiłł. No dziś nie mówiłem, dziś mówiłem o przeciwieństwie Anny Radziwiłł, czyli pani Wandzie.