#148 Jacqueline du Pré. Tragedia i mit
W lutym 1973 roku Jacqueline du Pré miała zagrać w Nowym Jorku czterokrotnie koncert podwójny Brahmsa, występując wspólnie z Pinchasem Zukermanem. Z dnia na dzień sprawność jej palców pogorszyła się tak bardzo, że czwarty koncert musiała odwołać. Nikt wówczas nie zdawał sobie sprawy, dlaczego tak się stało. Krytycy dziwili się wyraźnemu spadkowi formy 28-letniej wiolonczelistki, która grała, „jakby zapomniała poćwiczyć”. Leonard Bernstein zachęcał ją, by po prostu wzięła się w garść. To nie było już możliwe. Tamtego wieczoru Jackie zagrała po raz ostatni. Przez kolejne lata stopniowo wycofywała się w cień, aż zupełnie zniknęła. To nagłe załamanie, nieoczekiwana katastrofa, stała się kamieniem węgielnym mitu genialnej artystki, której okrutny los odebrał najcenniejsze, co miała. Jednak budowa tego mitu zaczęła się dużo wcześniej i trwa do dziś. W drugiej części opowieści o Jacqueline du Pré, której 80-lecie urodzin przypada w tym roku, prześledzimy, jak ten mit się tworzył. Opowiadam, jak Jackie osiągnęła światowy rozgłos, jaka była w tym rola Daniela Barenboima, jakie kontrowersje temu towarzyszyły, a także jak po jej przedwczesnej śmierci te kontrowersje starano się kapitalizować. Podcast powstał dzięki Mecenasom Szafy Melomana. Jeśli chcesz stać się jednym z nich i wspierać pierwszy polski podcast o muzyce klasycznej, odwiedź mój profil w serwisie Patronite.pl.Nagrania:1. Jacqueline du Pré w duecie ze swoim nauczycielem Williamem Pleethem gra Couperina.2. Gabriel Faurè, Elegia (z Geraldem Moorem).3. Koncert wiolonczelowy Georga Matthiasa Monna.4. "Kol Nidrei" Brucha z Danielem Barenboimem i Izraelską Orkiestrą Symfoniczną.5. Sonata wiolonczelowa Chopina z Danielem Barenboimem.6. Trio a-moll Piotra Czajkowskiego z Zukermanem i Barenboimem.Szafa Melomana to pierwszy polski podcast o muzyce klasycznej, tworzony przez dziennikarza Mateusza Ciupkę. To fascynujące historie kompozytorów, wykonawców i utworów, zawsze wzbogacone o liczne konteksty historyczne i kulturowe. Nowe odcinki w co drugi piątek na popularnych platformach podcastowych.Mateusz Ciupka – publicysta muzyczny, autor Szafy Melomana, pierwszego polskiego niezależnego podcastu o muzyce klasycznej, redaktor w magazynie Ruch Muzyczny. Pracował w Operze Krakowskiej, współpracował m.in. z Krakowskim Biurem Festiwalowym, Filharmonią Narodową i Filharmonią Śląską, publikował w „Ruchu Muzycznym”, „Dwutygodniku” i magazynie „Glissando”. Przeprowadził rozmowy m.in. z Garrickiem Ohlssonem, Masaakim Suzukim, Ermonelą Jaho i Giovannim Antoninim. Jest autorem Małej Monografii Romualda Twardowskiego, wydanej nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego w 2023 roku. Mieszka i pracuje w Pradze, w Czechach.
Szafa Melomana. Rozpoczęliśmy ten odcinek od krótkiego fragmentu archiwalnego nagrania Cole Knidray, Maxa Brucha, dokonanego przez Jacqueline du Pré i Geralda Moore'a 15 lipca 1962 roku w pierwszym studiu przy Abbey Road w Londynie. Gdy jest się młodym, trzeba robić rzeczy szalone, żyć i przeżywać życie w pełni, mówił Sir John Barbiroli w jednym z filmów Christophera Nupena poświęconych Jacqueline du Pré.
W ciągu raptem dwóch lat od początku roku 1970 Barenboim w Londynie, gdzie razem mieszkali, dosłużył się przydomka Mr. Music. Równolegle ciągnął karierę pianisty jak i dyrygenta, choć wahał się, w którą z tych dyscyplin powinien się całkowicie zaangażować. Mimo wszystko spraw było tak wiele, że oboje, ona i on potrzebowali pomocy, choćby w zakresie obsługi gigantycznej ilości korespondencji. Początkowo zajmowała się tym żona Christophera Nupena, Diana Bejki, później Sylwia Southkambi, która była dla Jackie także wsparciem w czasie jej choroby. Wspominała, że bałagan w dokumentach był niebywały.
I w ten sposób nagrany został kwintet Pstrąg Schuberta. Absolutnie lektura obowiązkowa. Nie będę tu opowiadał o szczegółach tego nagrywania, ale odsyłam was przede wszystkim do filmu, który nagrywaniu Pstrąga poświęcił Christopher Nupen. Z całą pewnością jest on na platformie Medici TV, a pewnie też w kilku innych miejscach. Z interesujących, choć niedoszłych współprac była współpraca Jacqueline du Pré z Klempererem. Otóż dla wytwórni EMI mieli oni nagrać Don Quixota, Ryszarda Straussa. Pomysł takiego nagrania był oryginalny, bo do tamtej chwili bardzo rzadko zdarzało się, by wiolonczelę w tym poemacie grała kobieta. Jest to wszak rola męska. Zgrzytnęło jednak na kilku liniach.
Pionierem był w tym zakresie Leonard Bernstein i jego transmitowane Young People's Concerts. Miały one charakter edukacyjny. Za pomocą telewizji Edukował także gorący zwolennik nowych mediów Glenn Gould. Z tym, że w przeciwieństwie do Bernsteina miał on gdzieś poziom odbiorców i po prostu opowiadał o tym co uznawał za ważne i dla niego interesujące. Inny przełomowy pomysł miał natomiast Christopher Nupen. Prawnik muzyk, który zapragnął za pomocą telewizji pokazać nie opartą na sztywnym scenariuszu edukację, ale intymny proces w jakim muzyka się tworzy. Okiem kamery chciał zajrzeć tam, gdzie nie sięgało oko publiczności.
Za kulisy, do sal prób, do mieszkań muzyków. Oczywiście nie po to, aby ich obnażać, ale by nieco skrócić dystans, by pokazać ich jako żywych ludzi, a nie Posągi na scenie czy estradzie. I w ten sposób osiągnąć ten sam cel co Bernstein czy Gould, czyli popularyzować. W tym przedsięwzięciu Jacqueline du Pré i Daniel Barenboim byli znakomitymi partnerami. Jak sam Nupen wspominał, wiedzieliśmy, że to był dobry pomysł, ale nie mieliśmy świadomości, że telewizja da Jackie i Danielowi sławę w wieku 25 lat, tak wielką, Jaką Rubinstein czy Heifetz zdobyli po czterdziestce? Nupen świadomie wykorzystywał wynalazki techniczne jak mała, przenośna i uwaga cicha kamera.
Chodźmy, zaczynajmy. Filmy Nupena jednak nie tylko budowały popularność Jackie i Daniela. One stworzyły obraz tej artystki, który my dzisiaj mamy w głowach. Podobnie jak filmy Monsageona stworzyły nam obraz Glenna Goulda. Warto jednak pamiętać, że to był tylko wycinek rzeczywistości i czasu. Tylko fragment. Wspominałem, że Jacqueline niechętnie sięgała po muzykę współczesną, nawet w tak mało awangardowym wydaniu jak w przypadku Szostakowicza czy Prokofiewa. Zdarzało się jej jednak wykonywać utwór specjalnie dla niej napisany. Była to romanca Aleksandra Gehra.
Pokazano wszystkie 6 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Mówca podziękowuje sponsorom i podaje informację o sposobie wesparcia Szafy.
Rozpoczyna się opowieść o zakochaniu się Jacqueline du Pré w muzykowaniu kameralnym i jej poznaniu z Danieliem Barenboimem. Opisane są ich wspólnie wykonane tria Beethovena oraz kwintet Pstrąg Schuberta.
Opisane są problemy zdrowotne Jackie du Pré, jej zerwania z Danieliem i romans z Kiefferem, a także próba powrotu do muzyki po urlopie.
To była Szafa Melomana.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
„To była Szafa Melomana."
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W lutym 1973 roku Jacqueline du Pré miała zagrać w Nowym Jorku czterokrotnie koncert podwójny Brahmsa, występując wspólnie z Pinchasem Zukermanem. Z dnia na dzień sprawność jej palców pogorszyła się tak bardzo, że czwarty koncert musiała odwołać. Nikt wówczas nie zdawał sobie sprawy, dlaczego tak się stało. Krytycy dziwili się wyraźnemu spadkowi formy 28-letniej wiolonczelistki, która grała, „jakby zapomniała poćwiczyć”. Leonard Bernstein zachęcał ją, by po prostu wzięła się w garść. To nie było już możliwe. Tamtego wieczoru Jackie zagrała po raz ostatni. Przez kolejne lata stopniowo wycofywała się w cień, aż zupełnie zniknęła. To nagłe załamanie, nieoczekiwana katastrofa, stała się kamieniem węgielnym mitu genialnej artystki, której okrutny los odebrał najcenniejsze, co miała. Jednak budowa tego mitu zaczęła się dużo wcześniej i trwa do dziś.
W drugiej części opowieści o Jacqueline du Pré, której 80-lecie urodzin przypada w tym roku, prześledzimy, jak ten mit się tworzył. Opowiadam, jak Jackie osiągnęła światowy rozgłos, jaka była w tym rola Daniela Barenboima, jakie kontrowersje temu towarzyszyły, a także jak po jej przedwczesnej śmierci te kontrowersje starano się kapitalizować.
Podcast powstał dzięki Mecenasom Szafy Melomana. Jeśli chcesz stać się jednym z nich i wspierać pierwszy polski podcast o muzyce klasycznej, odwiedź mój profil w serwisie Patronite.pl.
Nagrania:
1. Jacqueline du Pré w duecie ze swoim nauczycielem Williamem Pleethem gra Couperina.
2. Gabriel Faurè, Elegia (z Geraldem Moorem).
3. Koncert wiolonczelowy Georga Matthiasa Monna.
4. "Kol Nidrei" Brucha z Danielem Barenboimem i Izraelską Orkiestrą Symfoniczną.
5. Sonata wiolonczelowa Chopina z Danielem Barenboimem.
6. Trio a-moll Piotra Czajkowskiego z Zukermanem i Barenboimem.
Szafa Melomana to pierwszy polski podcast o muzyce klasycznej, tworzony przez dziennikarza Mateusza Ciupkę. To fascynujące historie kompozytorów, wykonawców i utworów, zawsze wzbogacone o liczne konteksty historyczne i kulturowe. Nowe odcinki w co drugi piątek na popularnych platformach podcastowych.
Mateusz Ciupka – publicysta muzyczny, autor Szafy Melomana, pierwszego polskiego niezależnego podcastu o muzyce klasycznej, redaktor w magazynie Ruch Muzyczny. Pracował w Operze Krakowskiej, współpracował m.in. z Krakowskim Biurem Festiwalowym, Filharmonią Narodową i Filharmonią Śląską, publikował w „Ruchu Muzycznym”, „Dwutygodniku” i magazynie „Glissando”. Przeprowadził rozmowy m.in. z Garrickiem Ohlssonem, Masaakim Suzukim, Ermonelą Jaho i Giovannim Antoninim. Jest autorem Małej Monografii Romualda Twardowskiego, wydanej nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego w 2023 roku. Mieszka i pracuje w Pradze, w Czechach.