#147 Jacqueline du Pré. Narodziny gwiazdy

Zaczynajmy. Jacqueline du Pré urodziła się 26 stycznia 1945 roku. Choć nazywała się z francuska, była Brytyjką, czemu rzekomo nie mógł nadziwić się jeden z jej późniejszych nauczycieli Pablo Casals. No bo jak może Brytyjka nazywać się Jacqueline du Pré? Pochodziło to nazwisko z Wysp Normandzkich, gdzie jeszcze w końcu poprzedniego stulecia w większości mówiło się po francusku i wpływ tej kultury był dużo większy niż angielski. Ojciec Jacqueline, Derek, Należał do pierwszego pokolenia, które wyruszyło z jednej z tych wysp, z Jersey do Anglii. Był twardym facetem, zdecydowanym, kochającym wolność, bardzo dumnym.

Była to solidna, nowatorska placówka założona przez Herberta Wallena, świetnego solistę i kameralistę. Utwory dla jej uczniów pisał m.in. Pablo Casals. Kończył też szkołę Sir John Barbirolli. To tam Jackie jako sześciolatka zagrała pierwszy raz na szkolnym popisie m.in. Wigenlitt Schuberta z partnerującą jej przy fortepianie matką. Szkoła została zamknięta w roku 1953, gdy Wallen zmarł. Jackie kontynuowała prywatne lekcje z nauczycielką z tej placówki, Alison Dalrymple. W międzyczasie zaczęła także uczęszczać na zajęcia do szkoły ogólnej, która wcale jej nie interesowała.

Na pracę warsztatową, ale też emocjonalne dojrzewanie do roli solisty nie będzie już czasu. Uznał, że nie może też być jej jedynym nauczycielem. Jackie wymagała dodatkowej konsultacji. Gdy w 1960 roku wygrała konkurs królowej, czyli Queen's Prize, pojawił się argument, aby zawnioskować u fundatorów jej stypendium, czyli Soodja Trust, o nieco większą kwotę, za którą mogłaby du Pré wybrać się na kurs mistrzowski, np. pierwszy raz wyjechać za granicę. Wniosek rozpatrzono pozytywnie, a owym mistrzem, u którego Jackie miała doskonalić swoje umiejętności, był Pablo Casals. Casals był wówczas bogiem wiolonczeli, rozchwytywanym nauczycielem, do którego odbywały się całe pielgrzymki.

Przed wojną uczył w paryskiej Ecole Normale de Musique, po wojnie przyjmował uczniów w Prades w Hiszpanii, w swoim domu. I od czasu do czasu przyjmował zaproszenia od różnych instytucji czy festiwali. W 1960 roku przyjął takie zaproszenie z Zermatt w Szwajcarii, gdzie odbywała się letnia szkoła muzyczna. W tym samym czasie fortepianu uczył tam zresztą również Polak, Mieczysław Chorszowski. Casals zgodził się w zasadzie dlatego, że to pięknie położony górski kurort i myślał o tym, że spędzi tam miłe, wakacyjne, letnie chwile. Gdy pierwszy raz wysłuchał Jackie, nie powiedział wiele. Miał podobno wrażenie obcowania z muzykiem już w dużej mierze ukształtowanym, o własnym, indywidualnym stylu.

Ona raczej nie chciała się przed nim otworzyć. Po pierwsze uważała za swojego najważniejszego nauczyciela Plifa, zatem intuicyjnie odrzucała te uwagi Casalsa, które były sprzeczne z Plifem. Nie odpowiadał jej też unoszący się wokół Casalsa nimb, boskości, kult jego legendy wiolonczeli. Realnie podobno popracowali nad koncertem wiolonczelowym Sensansa, który Casals grał na premierze. Musiało jednak coś być na rzeczy, skoro na pożegnalnym koncercie dla Casalsa, gdy ten opuszczał już Cermat, to właśnie du Pré ten koncert Sensansa zagrała spośród kilku wiolonczelistów, którzy na te kursy przyjechali.

Wyborem numer jeden byłby tutaj Mścisław Rostropowicz. Jednak w tamtej chwili przebywał on zamknięty za żelazną kurtyną w Związku Radzieckim i nie było żadnych szans na odbycie u niego studiów. I zwracam tu uwagę na odwrotną do naszej typowej perspektywę. To nie tylko muzycy bloku wschodniego byli pokrzywdzeni, że nie mogli jechać na wspaniały zachód, ale także muzycy na zachodzie chcieli nieraz podjąć studia u konkretnego nauczyciela na wschodzie i nie było na to szans z powodów politycznych. Po długich namysłach wybrano więc w końcu studia w Paryżu, w konserwatorium u Paula Tortellier. Choć i on nie był pierwszym wyborem, bo zastanawiano się nad powrotem do Casalsa. Wykluczone jednak były z nim lekcje prywatne.

On udzielał tylko i wyłącznie lekcji w formule kursów mistrzowskich. A celem tej dalszej edukacji miało być doprowadzenie techniki du Pré do perfekcji. Tego zaś się nie robi na zbiorowych zajęciach, tylko na zajęciach indywidualnych. I Casals nie zrobił tutaj wyjątku, nie zgodził się przyjąć na indywidualne zajęcia Jacqueline du Pré. Tortellier wydawał się więc dobrym wyborem jako znakomity technik i zwolennik stylu Casalsa. Tortellier wykładał z kolei w paryskim konserwatorium i doszło tutaj do całkowitego nieporozumienia w obie strony. Po pierwsze, Jackie, a nie jej matka, oczywiście w tych wszystkich decyzjach biorąca aktywny udział, nie miały pojęcia jak wyglądają studia w Paryżu. A zgodnie z regulaminem konserwatorium, nauczyciel przyjmujący uczniów do swojej klasy miał zakaz prowadzenia z nimi zajęć indywidualnych.