Polinezja Francuska. Raiatea i Taputapuatea. Święte serce Polinezji.

Słuchasz podcastu Świat Do Słuchania, tworzonego przez Kiribati Club. Jesteśmy w Taputapuatea, na południowo-wschodnim wybrzeżu Raiatei. Wyspa należy do archipelagów Wysp Towarzystwa i leży na północny zachód od Tahiti. Tuż obok znajduje się Taha'a. Obie otacza wspólny system rafy i laguny. Jeszcze dalej na północny zachód leży Bora Bora. Współczesny podróżnik często przyjeżdża na Raiateę popływać po lagunie, wyruszyć jachtem albo zobaczyć zielone doliny. W Taputapuatea pojawia się inne pytanie. Jak wyspa pośrodku oceanu mogła stać się ważnym ośrodkiem dla ludzi mieszkających daleko poza jej brzegami? Odpowiedź zaczyna się od słowa Marae. Na wyspach towarzystwa określa ono świętą przestrzeń ceremonialną, często mającą postać kamiennego dziedzińca z podwyższoną platformą.

Tę platformę nazywa się Ahu. Poszczególne Marae różniły się wielkością, znaczeniem i ludźmi, którzy mieli do nich dostęp. Nie każde było ośrodkiem wielkiej polityki. Istniały również miejsca związane z konkretną rodziną lub lokalną społecznością. Żeby je zrozumieć, trzeba na chwilę odłożyć europejski podział na kościół, urząd i cmentarz. Tutaj kontakt z przodkami, obrzędy religijne i potwierdzanie pozycji wodza mogły odbywać się w tej samej przestrzeni. To, skąd pochodziłeś, z kim byłeś spokrewniony i jakie miejsce zajmowałeś w świecie bogów, miało bezpośredni związek z twoim prawem do rządzenia. Dlatego sama znajomość imienia wodza jeszcze niewiele mówiła. Trzeba było znać jego przodków. W społeczeństwach przekazujących wiedzę ustnie genealogia miała praktyczne znaczenie.

Oro był ważnym bogiem między innymi w kontekście wojny i władzy. Sama religia nie sprowadzała się jednak do jednego bóstwa. Istnieli inni bogowie, lokalne tradycje i różne sposoby opowiadania o początkach świata. Polinezja nigdy nie była jedną parafią zarządzaną z rajatei. Na terenie kompleksu warto zwrócić uwagę na Marae Hauwiri i stojący tam duży kamień związany z uroczystościami nadawania godności wodzowskiej. To dobry moment, żeby przestać patrzeć na kamienie wyłącznie jak na materiał budowlany. Ten konkretny mógł być świadkiem publicznego potwierdzenia, kto ma prawo przewodzić innym. Znamy podobny mechanizm również z Europy. Korona nie daje fizycznej siły, a jednak jej nałożenie przez odpowiednią osobę, w odpowiednim miejscu i wobec świadków może zmienić status człowieka.

Na Raiatei działał inny zestaw symboli, ale pytanie było równie konkretne. Dlaczego właśnie tego wodza należy uznać? Także rozbudowa Marae miała znaczenie. Większa platforma i bardziej okazała przestrzeń mogły towarzyszyć wzrostowi prestiżu związanej z nimi grupy. Dzisiejszy zabytek nie powstał więc jednego dnia według gotowego projektu. Zmieniał się przez stulecia razem z układem sił. Teraz odwróćmy się ku Lagunie. Naprzeciw kompleksu znajduje się przejście przez rafę nazywane Teawamoa. Tędy można było dostać się z otwartego oceanu do świętego miejsca. Uczestnicy dalekich wypraw przybywali od strony wody i byli wprowadzani w ustalonym porządku. Dla współczesnego turysty główne wejście jest tam, gdzie zostawił samochód.