Polinezja Francuska. Raiatea i Taputapuatea. Święte serce Polinezji.

Zanim uznamy, że popełnił błąd, powinniśmy sprawdzić, na jakie pytanie jego mapa odpowiada. Wiedza Tupai przydawała się także poza nawigacją. W Nowej Zelandii potrafił porozumiewać się z Maorysami. Pokrewieństwo języków polinezyjskich i jego pozycja religijna pomagały mu rozmawiać z ludźmi, których Brytyjczycy nie rozumieli. Dla części gospodarzy to właśnie on był najważniejszą osobą przybywającą na europejskim statku. Tupaja nie wrócił na Raiateę. Zmarł podczas dalszej podróży w Batavi, dzisiejszej Dżakarcie. Jego historia zostawia nam jednak coś bardzo konkretnego. Obraz miejscowego specjalisty, bez którego europejska wyprawa wiedziałaby mniej i napotykała więcej trudności. W XIX wieku świat Taputapuatea gwałtownie się zmieniał.