Studio wschodnie - o protestach w Serbii i ich znaczeniu

To są protesty, które w jakimś ogólnym sensie są Wyrazem sprzeciwu społeczeństwa wobec jakości rządów Serbskiej Partii Postępowej prezydenta Aleksandra Vucicia, wieloletniego szefa tej partii, faktycznego szefa do dzisiaj, więc oczywiście katastrofa budowlana, która miała miejsce 1 listopada, ona była tragicznym wydarzeniem, zginęło 15 osób i pierwsze protesty, które się pojawiły, No właśnie, to są protesty przeciwko jakości instytucji w Serbii, których, jak mówią protestujący, po prostu tej jakości nie ma i instytucji nie ma. No właśnie, jedyną instytucją jest Aleksander Vucic, prezydent.

Czyli po prostu, że nie ma instytucji, które by strzegły jakości funkcjonowania państwa. No i także w tym kontekście bezpieczeństwa. Ludzie protestują przeciwko zawłaszczeniu państwa przez jedną partię polityczną. I cóż, prezydent Vucic ma rzeczywiście taką władzę w Serbii, która nie do końca odpowiada regulacjom konstytucyjnym. I ponieważ odpowiada za wszystko w istocie, więc ta złość społeczeństwa wymierzona jest także przeciwko niemu, chociaż on oczywiście tutaj... Czyli studenci, ci którzy protestują, w dużej mierze jednak młodzi ludzie, Mają dość prezydenta Włóczycia? Mają dość jakości funkcjonowania państwa w czasie rządów prezydenta Włóczycia, faktycznie.

I rzeczywiście widać, że Vucic próbuje różnych elementów. Na przykład próbował zachęcić studentów do tego, żeby te protesty No się zakończyły w ten sposób, że na przykład oferował, powiedział, że mamy program rozwoju, będziemy oferowali tańsze kredyty, tanie kredyty mieszkaniowe i to było takie uderzenie od strony ekonomicznej, że jest taka propozycja. Inna kwestia to było to, że Włóciś twierdzi, że wszystkie postulaty spełnił, czyli kwestia wyjaśnienia, Powiedział, że oto są dokumenty, udostępniona część dokumentów. Notabene na konferencji prasowej prezydent, który wyjmuje segregatory, pokazuje segregatory, nie wiem, tam chyba z 9 segregatorów leżało, że to są te dokumenty, one będą upublicznione, proszę bardzo, a studenci przytomnie się pytają, ale zaraz, no jakim prawem segregatory są u prezydenta, tak?

My, zresztą studenci mówili tak, no my naprawdę nie chcemy niczego od prezydenta, tylko my się domagamy od rządu, od prokuratury, od wymiaru sprawiedliwości, żeby tą sprawę uczciwie wyjaśnił. Prezydent nie jest odpowiedzialny za to i to pokazuje tą całą patologię systemu serbskiego, że... Czyli on tylko pokazuje i dokłada ten kolejny argument do tego, że to Vucic jest jednoosobową instytucją w Serbii. No niestety wiele osób w Serbii tak uważa. I te segregatory, które zresztą gdzieś tam zostały ocenione, to co upubliczniono, okazuje się, że to nie są wszystkie dokumenty. Przynajmniej tak twierdzą eksperci, którzy W dalszym ciągu prezydent twierdził, że spełnił wszystkie żądania.

Tam notabene są jeszcze chińscy podwykonawcy, którzy się pojawiają, więc to też uderza w stosunki serbsko-chińskie i ten model rozwoju dynamicznego, o którym prezydent Vucic wiele razy mówił. Więc nagle się okazuje, że ta złota doba rozwoju Serbii pod rządami Vucicia to jest właśnie ta katastrofa budowlana w Nowym Sadzie. Oczywiście to trochę jest nieuczciwe, sprowadzanie tego do tego jednego wydarzenia, bo rzeczywiście nowe autostrady, nowe budynki infrastruktury się pojawiły. Natomiast okazuje się, że koszty tego były olbrzymie finansowe. Część pieniążków... To były za drogie inwestycje, jak niektórzy mówią. Korupcja jest w tle. I cóż, jest to po prostu...

Więc to jest element, to jest pewien symbol protestu, taka czerwona ręka. Mamy kolejnych ludzi, ważnych ludzi ze świata kultury, nauki, którzy mówią, że studenci mają rację, popieram studentów. Część akademii oczywiście i to pokazuje, że to narastające zmęczenie władzą Serbskiej Partii Postępowej, ono rzeczywiście się ujawnia. Niektórzy serbscy analitycy mówią, że reżim słabnie i to jest początek końca reżimu Vucica w Serbii. Czy rzeczywiście jest na to szansa? Czy są takie prognozy? Albo zdaniem pana profesora tego typu teza jest uprawniona?

No niestety tak, niestety tak. I przeciwko temu właśnie ci studenci protestują. Przecież to są młodzi ludzie, którzy znają świat i rozumieją, że ten świat mógłby być inny. Więc wydaje mi się, że no niestety tak. Prezydent Wycisz będzie, podejrzewam, dożył do kolejnych wyborów, żeby pokazać, że ma ten mandat społeczny, bo to jest jego klasyczny sposób na pozostanie przy władzy. Moim zdaniem Nie ma opcji, żeby akurat Vucic ustąpił, czy jakby... Sam z siebie. Tak, zresztą powiedział, że nie będzie żadnego tymczasowego rządu, że nawet jakby opozycja chciała takiego rządu, to on nie zgodzi się na to, że nie pozwoli im dojść do władzy, że jedynym sposobem dojścia do władzy są wybory, a ponieważ wybory w Serbii, jak pamiętamy

Nawet z grudnia ubiegłego roku, 2023 roku jeszcze, jak mówiliśmy o wyborach i jakości tych wyborów w Serbii, to pamiętamy, że przecież nawet OBWE protestowało, mówiąc o nadużyciach, które wypaczają wynik. Więc wybory w Serbii Vucic wygrywa dlatego, że ma do tego potencjał instytucjonalny, jeśli chodzi o partię, która A jeśli chodzi o reakcję Zachodu, to jest bardzo ciekawe pytanie, bo rzeczywiście jest tak, że Zachód przymykał i przymyka oczy na jakość serbskiej demokracji. I to myślę, że można powiedzieć wprost, że prezydent Vucic jest tym politykiem, który Jak mówią niektórzy o Serbowie, no obiecał coś Zachodowi. Przede wszystkim jest to kwestia Kosowa. Włóczyć może dużo mówić o protestach przeciwko niepodległości Kosowa, o relacjach z Rosją, które notabene są w praktyce skomplikowane, ale w praktyce jest to ten polityk, który przez ostatnie te lata, od

Więc to są też interesy amerykańskie, no biznesowe, więc... Czyli Zachód przymyka oczy na to, co się dzieje w Serbii, za co odpowiada przecież wprost Aleksander Vucic, Dlatego, że Włóczydzie jest takim uspokojeniem sumienia właśnie Zachodu. Jest gwarantem stabilności na Bałkanach. Przynajmniej do tej pory tak się wydawało, że tak jest. I jest gwarantem jakiegoś porozumienia z Kosowem. Ono może nie jest do końca funkcjonalne, może nie w pełni jest realizowane, ale... Ale wszyscy wiedzą, że bez załatwienia tej sprawy droga Serbii do Unii Europejskiej jest zamknięta właściwie albo na pewno nie jest to łatwa droga.

Tak jak powiedziałem, to jest wiele wątków. Kosowo też jest bardzo ważnym elementem. Wydawało się, że już Zachód ma to porozumienie z Kosową. Kolejne porozumienia w 2023 roku, drugie porozumienie o normalizacji, które częściowo jest jednak implementowane. To pokazuje, że tak jak Wydawało się, że Vucic jest tym człowiekiem, który z uwagi na posiadaną siłę polityczną w Serbii jest w stanie przepchnąć te porozumienia z Kosowem tak, żeby doszło do normalizacji relacji. Że jest tak silnym politykiem, że jest w stanie to zrobić. Wydaje mi się, że to nie do końca jest prawda, w tym sensie, że prezydent Vucic mówi o tym, robi niektóre rzeczy. Nie do końca jest to, przecież on powiedział wprost, że te porozumienia są niepodpisane, chociaż są realizowane.

Ale nie w pełni, bo na przykład Vucic twierdzi, że nigdy nie zgodzi się na członkostwo Kosowa w ONZ. Moim zdaniem robi to samo, co robi w kontekście polityki wewnętrznej. Gra na czas, rozciąga, rozwleka i patrzy co będzie dalej, bo Serbia jest niewielkim państwem, ale jest największym państwem na Bałkanach i też nie możemy bagatelizować roli Serbii dla stabilności regionu. Cóż, Bałkany zawsze były takim lustrem światowej polityki i mówię, włóczyć jego politykę wielowektorowości, polityka czekania, lawirowania, to jest właśnie to. I cóż, Zachód też to rozumie, ale ponieważ do pewnego stopnia odpowiada to Zachodowi, więc te protesty studentów są mało obecne w takiej dyskusji europejskiej, w moim przekonaniu.

Więc to północne Kosovo było taką super enklawą, gdzie przez wiele lat ludzie funkcjonowali praktycznie jak w Serbii. Oczywiście na przestrzeni tych lat i kolejnych porozumień zawieranych notabene przez rząd, Przez serbską partię postępową, co zarzuca opozycja Vucicowi, że za jego rządów po prostu zlikwidowano prawie większość instytucji serbskiej w północnym Kosowie. No ale właśnie, Vucic dążył do czegoś takiego jak win-win solution, żeby coś pokazać Serbom, że jednak coś Serbia zyskała i tym argumentem miała być cesja, czyli wymiana terytoriów między Serbią i Kosowem. Ona nigdy nie została wyraźnie zdefiniowana, ponieważ to jest bardzo wrażliwa kwestia.

I jeszcze w 2018 roku John Bolton, doradca prezydenta Trumpa, twierdził, że należy rozważyć wszystkie opcje, co sugerowało po raz pierwszy, że amerykańska administracja jest w stanie rozważyć także opcje wymiany terytoriów, czyli powiedzmy jakaś część Doliny Preszewa byłaby Przełączone do Kosowa, a północne Kosowo przyłączone byłoby do Serbii. I Serbowie jakby... Ponieważ to miał być element planu między prezydentem Hashimem Tachim i prezydentem Vuciciem, ale w 2020 roku to zostało udaremnione, bo Tachi, okazało się, że jest teraz w Hadze, jest oskarżony o zbrodnie wojenne, udział w tych zbrodniach wojennych. Jakby to zostało