Studio wschodnie - o 40-letnim dorobku strefy Schengen

Co ciekawe, traktat amstradzamski wchodzi w życie tuż przed największym rozszerzeniem Unii Europejskiej, które poprzedza największe rozszerzenie strefy Schengen, czyli rok 2004, 1 maj, kiedy Polska i pozostałych 9 państw, Czechy, Węgry, Słowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Słowenia, Cypr i Malta wchodzą do Unii Europejskiej. Trzy lata później, 21 grudnia 2007 roku, te wszystkie państwa poza Cyprem stają się państwami członkowskimi strefy Schengen. Najpierw poprzez granice lądowe, kolejno morskie i powietrzne. Jest to największe rozszerzenie i najszybsze rozszerzenie strefy Schengen, bo ono następuje w niecałe trzy lata po członkostwie w Unii Europejskiej.

Zasada jest taka, że nie jest to typowa kontrola taką, jaką mamy na granicach zewnętrznych, czyli na granicy na przykład z Białorusią, Ukrainą. Natomiast zależy to często od sytuacji, od powodu, z którego Kontrola została tymczasowo przywrócona na granicach wewnętrznych. Przykład, pod koniec roku 2023 Polska po raz pierwszy przywraca kontrolę z powodów migracyjnych. Zawsze były to wydarzenia zaplanowane, jedynym niezaplanowanym był COVID, ale dotyczyło to wszystkich państw członkowskich. Natomiast Polska po raz pierwszy z powodów migracyjnych przywraca kontrolę ze Słowacją ze względu na zmianę trasy szlaku bałkańskiego. I tam głównie kontrole dotyczą busów przejeżdżających przez granicę, żeby sprawdzić, czy nie ma tam nielegalnych migrantów.

Także raczej zatrzymuje się busy. No sama w tamtym czasie przejeżdżałam przez granicę polsko-słowacką, nic się nie działo, oprócz tego, że rzeczywiście Są to pojazdy straży granicznej do mobilnej kontroli granicznej. I to tymczasowe przywrócenie kontroli granicznej trochę bardziej wygląda jak wypadek drogowy na autostradzie. Tyle, że oznaczenia to nie wypadek, a kontrola graniczna. I takie wrażenie sprawdzają. No i stoją białe busy z zielonym napisem Schengenbus. Tam jest to takie urządzenie właśnie do mobilnej kontroli, gdzie mamy dostęp do systemu informacyjnego Schengen drugiej generacji, gdzie można sprawdzić osoby przejeżdżające. Natomiast jest to co do zasady kontrola wyrywkowa, nie jest to kontrola stała.

Natomiast gdzieś tam funkcjonariusze muszą mieć na uwadze to, że nie wszyscy ten zamiar przekroczenia granicy to jest zamiar przekroczenia granicy w dobrej wierze i gdzieś to może być to... Próba też wykorzystania tego. No ale Schengen to nie tylko granice wewnętrzne, to również granice zewnętrzne. Z punktu widzenia Polski sprawa niezwykle istotna. Czym jest granica zewnętrzna, panie doktor, strefy Schengen tak naprawdę? W przypadku Polski najlepiej widać tą różnicę między granicą wewnętrzną i zewnętrzną, bo o ile status granicy wewnętrznej po wejściu Polski do strefy Schengen z Niemcami, czy wtedy też wchodzącymi Czechami, Słowacją, Litwą oznaczał zniesienie kontroli na granicach i tą granicę otwartą, o tyle z Ukrainą, Białorusią i dzisiejszym obwodem królewieckim