Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S04E41: "Grease" (1978) -- CLASSIC z Kają Klimek

23.12.2022 ·1 godz 43 min

Rozmawiam o filmie "Grease" (1978) Randala Kleisera z Kają Klimek (Kajutex).

Dzisiaj w cyklu CLASSIC przyjrzę się filmowi pod tytułem Grease. Ten film powstał w roku 1978 i bardzo, bardzo długo pozostawał na tronie jako najbardziej oglądany i najbardziej dochodowy musical w historii kina. Grease to landrynkowe, cukierkowe, papuzie kolory, kalifornijskie słońce, Danny i Sandy, licealiści z Rydell High pod koniec lat 50., innymi słowy filmowa laurka na część wszystkiego, co kolorowe, szczęśliwe i kojarzone z hollywoodzko-podkolorowaną młodością. Temu filmowi przyjrzę się dzisiaj i nie zrobię tego całkowicie sam, dlatego że w pierwszej części odcinka opowiem wam więcej o historii powstania tego filmu, skąd on się w ogóle wziął, kto go zrobił, dlaczego wygląda i brzmi

Tak jak wygląda i brzmi. A w drugiej części odcinka spotkam się z gościnią Spoilermastera. Tym razem będzie to Kaja Klimek, znana w internecie jako Kajutex, z którą porozmawiam o tym filmie. Powód jest poza tym, że bardzo chciałem Kaję zaprosić do podcastu od jakiegoś czasu. W przypadku filmu Grease powód jest bardzo szczególny, ale nie zdradzę jeszcze dlaczego właśnie zaproszenie Kaji wydawało się idealnym pomysłem do rozmowy o tym filmie. O tym dopiero kiedy Kaja dołączy do mnie tutaj. Najpierw jednak opowieść. Jak zawsze w przygotowaniu do podcastu pomagały mi materiały dodatkowe. W tym przypadku przede wszystkim książka Stevena Tropiano pt. Music on Film Grease z takiego cyklu książeczek poświęconych właśnie filmowym musicalom.

A także książka pod tytułem Tell Me More, Tell Me More. To jest książka, która opisuje powstanie musicalu broadwayowskiego Grease. Podtytuł książki brzmi Stories from the Broadway Phenomenon That Started It All. Swoją drogą, już w tym tytule jest pewne przekłamanie, ale o tym za chwilkę, bo nie na Broadwayu zaczęła się ta historia. A także korzystałem z książki poświęconej fenomenowi kultury młodzieżowej w latach 50. w Stanach Zjednoczonych pod tytułem Rebels. Youth and the Cold War. Origins of Identity. Tę książkę napisał Lerom Medowoy. Została wydana w roku 2005. Dodam, że w momencie, w którym nagrywam ten odcinek, film Grease jest dostępny w serwisie Netflix.

Powtórzę, jest grudzień roku 2022. Jest także bardzo wypakowane dodatkami wydanie blu-rayowe tego filmu. Jak zawsze zachęcam jako fan kolekcjonowania filmów na blu-rayach. Grease zaczyna się Jako historia, jako fenomen, no właśnie, nie w 1978 roku, ale w roku 1971. I nie na Broadway'u, jak chce tytuł książki, o której przed chwilą wspomniałem, ale w Chicago. Na pewno kojarzycie Grease przede wszystkim jako musical licealny, jako musical rock'n'rollowy i jako musical, który rozgrywa się w Rydell High, czyli w kalifornijskiej szkole średniej.

Za chwilkę powiem więcej o samej fabule filmu, w której bardzo ważne są między innymi konflikty gangów, Samochodowy, do jednego z tych gangów, T-Birds, należy główny bohater, Danny Zuko. I na pewno kojarzycie cukierkowo-landrynkową paletę tego filmu jako coś nieodłącznego od fenomenu Grease. Nic podobnego na samym początku. Nie było prawdą. Grease miało swoją premierę w roku 1971 w teatrze w Chicago pod nazywającym się Kingston Mines. Był to mały teatr w zasadzie, który powstał z przekształcenia dawnej zajezdni trolejbusów. Innymi słowy, teatr bardzo offowy, niemalże awangardowy.

I Grease było dzieckiem dwóch talentów, dwóch ludzi. Jima Jacobsa i Warrena Casey'ego. Jim Jacobs był urodzonym i wychowanym, co ważne, także licealnie wykształconym w Chicago aktorem. Nie odnosił jakichś dużych sukcesów, ale cały czas szukał swojego miejsca na scenach chicagowskich i Znał się dobrze z Warrenem Casey'em, który z kolei także jako aktor, czasami jako reżyser działał w tej samej okolicy, mimo że był mocniej związany z Nowym Jorkiem, gdzie przez jakiś czas, i to ważne dla naszej opowieści, był nauczycielem licealnym. Na jednej z imprez, na których wspólnie byli obecni, w pewnym momencie zaczęli puszczać, zamiast współczesnych płyt późnych lat sześćdziesiątych, zaczęli słuchać starych płyt z lat pięćdziesiątych.

Innymi słowy, płyt ze swojej młodości. Jim Jacobs urodził się w roku 1970. S04E42, a zatem pamiętajmy, że w momencie premiery Grease w 1971 nawet jeszcze nie miał 30 lat, a zatem mówimy o dwudziestolatkach, późnych dwudziestolatkach, którzy po prostu uruchomili starą playlistę, nie na Spotify, ale na swoim gramofonie i zaczęli z czarnych płyt odsłuchiwać stare hity lat 50. Stare? No właśnie, hity ze swojej młodości, ze swojej młodości licealnej. W pewnym momencie Jim Jacobs powiedział do Warrena Casey'ego jeszcze na tej imprezie, słuchaj, dlaczego nie ma żadnego musicalu na Broadway'u, który rozgrywałby się wokoło muzyki rockowej?

Na co Jim Jacobs odpowiedział, nazywałby się grease. I tutaj pierwsza z wielu dygresji w tym odcinku. Zatrzymajmy się mianowicie nad tym tytułem. Grease to dosłownie tłuszcz, ale także smar, ale także, uwaga, brylantyna, pasta do włosów. Na wszystkich tych znaczeniach zależało Jimowi Jacobsowi, kiedy ten tytuł zaproponował Warrenowi Casey'emu. Powiedział, w latach pięćdziesiątych wszystko było tłuste. Jedliśmy tłuste frytki, tłuste hamburgery, naprawialiśmy nasze samochody, właśnie zanurzając ręce w smarze, no i oczywiście zaczesywaliśmy włosy do tyłów, tzw. kaczy Cooper, używając brylantyny, czyli znowu grease.

Innymi słowy to właśnie ten smar, tłuszcz, brylantyna, pasta, żel. To była jakaś taka substancja, która kojarzyła się Jimowi Jacobsowi z latami 50. I jakkolwiek jest to tytuł naprawdę bardzo dziwny, jak się nad tym zastanowicie, żeby nazwać cały musical właśnie brylantyna czy tłuszcz, to taki tytuł już przylgnął na zawsze do No i później także stał się tytułem piosenki otwierającej ten film, ale ta piosenka powstała o wiele, wiele później. Innymi słowy, pierwszy impuls, żeby w ogóle stworzyć Grease był związany z nostalgią. Nostalgią za niedawno minioną przeszłością, Niedawno minioną? No tak, metrykalnie niedawno.

że rzeczywiście wydawało się, że Ameryka lat 50. jest całe lata świetlne, już odległa od bardzo pogrążonej także w kryzysie wojny wietnamskiej Ameryki przełomu lat 60. i 70. Innymi słowy, Grease jest musicalem, który już w swoim zarodku powstaje z nostalgii za czasami prostszymi, za czasami bardziej niewinnymi, W których nie było aż tak wielu pytań, na które młody człowiek musiał sobie odpowiedzieć. Jak zawsze w przypadku musicali i wszelkich filmów nostalgicznych jest to pewne uproszczenie, bo nastolatki w latach 50. także cierpiały z wielu powodów i musiały sobie odpowiadać na wiele różnych pytań, ale nie na przykład na takie pytania jak brzmiące w latach 60.

Wielokrotnie pytanie kierowane do prezydenta Stanów Zjednoczonych Lindona Johnsona. LBJ, LBJ, how many kids did you kill today? A zatem LBJ, ile dzieciaków dzisiaj zabiłeś? Odnosząc się do wojny w Wietnamie. Pod tym względem rzeczywiście lata 60. zmieniły wszystko. Jacobs i Casey postanowili stworzyć musical nostalgiczny, napisali piosenki w stylu lat 50. i wystawili Grease najpierw już w tym teatrze, o którym wspomniałem, czyli Kingston Mines w Chicago w wersji za 5 złotych, a dokładnie za około 170 dolarów. Twierdzili, że takie były koszty wystawienia Grease na samym początku. Była to bardzo młoda obsada, pełna werwy, ale nie były to znane nazwiska.

Sama hala Kingston Mines była bardzo skromna. Publiczność siedziała na gazetach na podłodze. Całość miała raczej fabryczny, industrialny charakter. Nie był to profesjonalny teatr. A samo przedstawienie działo się w jednym z chicagowskich liceów. Właśnie w tym liceum, do którego uczęszczał swego czasu Jim Jacobs. I skupiało się na grupie młodych ludzi. Przede wszystkim na grupie młodych ludzi należących do gangu. Do gangu tak zwanych Greasers. No i tutaj kolejny przypis. Greaserzy to były prawdziwe gangi w Stanach Zjednoczonych. Gangi albo grupy młodych ludzi, Którzy najczęściej pochodzili z klasy robotniczej, najczęściej byli to przede wszystkim młodzi chłopcy, którzy nosili białe t-shirty, czarne kurtki na wzór Marlona Brando z filmu Dziki The Wild One i zaczesywali włosy do tyłu używając tytułowej brylantyny.

I to pierwsze wcielenie Grease, od którego premiery w tym roku minęło już 51 lat, było właśnie przedstawieniem skupionym na tych młodych ludziach. Każdy z bohaterów dostawał swoją piosenkę. Był to trochę taki przegląd, można powiedzieć, różnych typów ludzkich, jakie w takim liceum chicagowskim, dodajmy miejskim, nie podmiejskim, raczej biednym niż bogatym, raczej najeżonym społecznymi problemami, niż takim układnym, ułożonym, jakie problemy można było tam odnaleźć. I oczywiście ta wersja pozostaje niedostępna, nigdy nie została zarejestrowana, nie chcę się dzisiaj też na niej skupiać, ale jedną informacją, o której warto pamiętać, jest to, że to pierwsze wcielenie Grease było bardzo szorstkie, było bardzo wulgarne, było bardzo brutalne chwilami, jeżeli chodzi o używany język,

Było tam bardzo dużo przekleństw i to tych najmocniejszych, było tam bardzo dużo zachowań agresywnych, cały ensemble aktorski często prowokował publiczność, niemalże atakował tą publiczność, szokował właśnie zachowaniami takimi aspołecznymi, ale oczywiście także uwodził energią i piosenkami. W każdym razie, Grease roku 1971, Była uważana za musical absolutnie awangardowy, mocny, nie dla dzieci, dla dorosłych. Zdecydowanie, że była to sztuka dla dorosłych, coś co określiłoby się dzisiejszym słowem edgy. Czy taki materiał edgy, no właśnie pełen wulgarnych słów i różnych seksualnych aluzji mógł w ogóle trafić w tamtym czasie na Broadway?

To znak zapytania, ale ponieważ Grease chicagowska okazała się tak wielkim hitem, ponieważ rzeczywiście publiczność zaczęła powoli, powoli, ale jednak walić drzwiami i oknami, żeby oglądać tą grupę młodych ludzi rozśpiewanych w stylu lat 50., No, to w pewnym momencie do drzwi Jima Jacobsa i Warrena Casey'ego zawitali także producenci broadwayowscy. Młodzi, dodajmy, producenci broadwayowscy, którzy postanowili, że tak, Broadway jest gotowy na Grease, ale pod warunkiem, że Grease będzie troszeczkę bardziej grzeczna, troszkę bardziej układna. W tym odcinku nie mam przestrzeni na to, żeby opowiedzieć Wam dokładniej o tych przemianach, mianowicie co się wydarzyło pomiędzy grease chicagowską a grease broadwayowską, ale bardzo polecam i odsyłam Was do wideo, które można znaleźć na YouTubie.

To wideo nazywa się Sanitizing Grease, czyli dosłownie Czyszcząc grease, to jest ponad 20-minutowy materiał, w którym bardzo szczegółowo dowiadujemy się, na czym polegało właśnie to ocenzurowanie, uładzenie, takie ocieplenie wizerunku grease, zanim grease dokładnie w walentynki, 14 lutego roku 1972, a zatem 50 lat temu, Zawitało do Eden Theatre na Off-Broadwayu na skrzyżowaniu 2 Alei i 12 ulicy. Była to już Grease grzeczniejsza, była to Grease pozbawiona bardzo ostrego języka, była to Grease pozbawiona odniesień do topografii Chicago, ponieważ słusznie założono, że nowojorska publiczność może nie kojarzyć konkretnych chicagowskich

I była to także, co bardzo, bardzo ważne, grease już powolutku skręcająca w stronę liceum na przedmieściach, w tak zwanej amerykańskiej suburbii, a zatem nie liceum w samym centrum wielkiego miasta, liceum dotknięte często miejskimi problemami biedy, nierówności społecznej, tylko takie liceum na zamożnym przedmieściu, gdzie co prawda wciąż Są różnice klasowe między różnymi uczniami, są pewne problemy także społeczne, ale ogólnie rzecz biorąc mamy do czynienia z dzieciakami, które nie muszą się martwić o następny obiad. Nie było to przypadkiem pierwszej Grease z 1971 roku, powtórzę, tamta Grease była o wiele bardziej szorstka.

I znowu, nie rozwodząc się nadmiernie, warto wspomnieć tylko, że Grease Broadwayowska także okazała się hitem i była nieprzerwanie grana przez kolejnych 8 lat, nawet już do roku 1980, a zatem do czasu po premierze filmu, który wejdzie na ekrany 16 czerwca 1978 roku. Kto pierwszy wpadł na to, aby Grease przenieść na ekran? Pierwszy, zupełnie ważny gracz, który Grease się zainteresował, to uwaga, awangardowy animator, twórca filmów animowanych, Ralph Bakshi, którego możecie kojarzyć z bardzo szokujących, wulgarnych, bardzo seksualnych animacji, takich jak Kot Fritz, na przykład, czy Heavy Traffic.

On chciał zrobić wersję taką, można powiedzieć, także animowaną, po pierwsze, ale także bliższą tej właśnie brutalnej, brutalniejszej Grease chicagowskiej. Tak się nie stało, opcja praw wygasła, powody były skomplikowane, też nie mamy czasu, żeby się nimi zajmować. W każdym razie Ralph Bakshi, gdyby zrobił Grease, to mielibyśmy zupełnie, zupełnie inną filmową Grease. Możemy sobie troszkę wyobrazić, jak ta Grease wyglądałaby na początku lat osiemdziesiątych, mianowicie Ralph Bakshis realizuje podobny film, animowany właśnie o latach pięćdziesiątych, ale już pełen wulgarnych, mocnych odniesień, też przemocy, nie tylko seksualnej. To będzie film pt. Hej, good looking, więc jeżeli chcecie zobaczyć, jak Bakshis sobie poradzi z latami pięćdziesiątymi, możecie obejrzeć sobie Hej, good looking.

Natomiast w końcu, i to jest najważniejsza część naszej opowieści, punkt centralny, bez którego nie mielibyśmy Grease takiej, jaką ją znamy, jaką ją kochamy. Mianowicie tym tematem, tą sztuką zainteresował się Alan Carr. Powtórzę to. Alan Carr, znany już słuchaczom Spoilermastera, odsyłam mianowicie do odcinka o Can't Stop the Music. Ponad rok temu nagrałem odcinek o tym najsłynniejszym musicalu disco, który poniósł dużą klęskę. Otóż Alan Carr był producentem, wizjonerem, PR-owcem, specem od reklamy. O którym więcej dowiecie się z tamtego odcinka odsyłam, ale to trzeba powiedzieć, który bardzo, bardzo dobrze czuł rynek, zwłaszcza w tamtym czasie, a który jednocześnie miał w sobie nutę nostalgiczną.

Znowu odsyłam do odcinka Spoilermastera o gorączce sobotniej nocy, gdzie wystąpił niejaki John Travolta. Gorączka sobotniej nocy miała premierę wkrótce po zakończeniu zdjęć do Grease, co jest istotną sprawą chronologiczną, do tego wrócę. W każdym razie Robert Stigwood, także wyga producencki, wyga muzyczny, połączył siły z Alanem Carem i tego duetu naprawdę nie dało się zignorować, nie dało się pokonać. Stigwood bardzo dobrze czuł to, co dzieje się w muzyce, to, co dzieje się w showbiznesie. Gorączka sobotniej nocy okaże się mega hitem, który oczywiście także pomoże później wypromować Grease. A Alan Carr miał w sobie tę niezwykłą miłość do kina, miłość do kina troszkę staroświeckiego, miłość do kina hollywoodzkiego, która sprawiła, że stał się bardzo zaangażowanym.

Alan Carr pozostawał obecny na planie właściwie każdego dnia, doglądając każdego szczegółu i co więcej adaptując scenariusz, który na podstawie sztuki broadwayowskiej napisał Bronte Woodard. Adaptując go, dodając swoje linijki, dodając fragmenty dialogów, na których mu zależało, wielu ludzi, włącznie z reżyserem Randallem Kleizerem, we wszelkich wywiadach, dodatkach dotyczących Grease, zawsze podkreśla to samo. Mianowicie, że nie byłoby filmowej Grease w takim kształcie, gdyby nie Alan Carr, to on odcisnął swoje piętno twórcze, kreatywne na tym filmie.

I wiedział, że potrzebuje przede wszystkim parę gwiazd, między którą zaiskrzy. Stanęło na Jonie Travolcie i Olivia Newton-John. Tutaj znowu można by nagrać oddzielny odcinek o losach obsadowych Grease i o tym, że Bardzo dużo było możliwych konfiguracji tej głównej pary. John Travolta grał w Grease scenicznej, w takiej wersji, która podróżowała po różnych teatrach lokalnych. Nie grał roli daniego Zuko, grał rolę drugoplanową, mianowicie tak zwanego Dudiego. Olivia Newton-John wtedy była znana głównie jako australijska piosenkarka, chociaż już występowała w filmach, m.in. w bardzo nieudanym, futurystycznym musicalu Tomorrow przez 2O.

I ciekawy fakt jest taki, że kiedy latem i wczesną jesienią roku 1977 John Travolta pracował, śpiewał i tańczył na planie Grease, było już po zdjęciach do Gorączki sobotniej nocy, ale jeszcze było przed premierą tego filmu. Innymi słowy, jeszcze nie nastąpiła gigantyczna eksplozja sławy Johna Travolty. Był już znany, był znany także z telewizyjnego filmu pt. Chłopiec w plastikowej bańce, wyreżyserowanego przez nikogo innego jak właśnie Randalla Kleisera, czyli reżysera Grease, ale jednak to nie był jeszcze John Travolta hiper-supergwiazda. To wszystko wydarzy się razem z premierą Saturday Night Fever.

Innymi słowy, kiedy John Travolta grał na planie Grease i także jego współuczestniczący aktorzy patrzyli na niego oczywiście jako bardzo utalentowanego aktora, oczywiście jako już znanego także aktora, ale nie patrzyli na niego jeszcze jako na wielkiego gwiazdora i on także sam tak na siebie jeszcze nie mógł patrzeć, bo było przed premierą Gorączki sobotniej nocy. Dobry timing, bardzo dobrze się tak złożyło, że ta chronologia się właśnie tak poukładała, bo kto wie, jaką temperaturę miałoby filmowe Grease, gdyby John Travolta wchodził na plan już z absolutnym przekonaniem, że jest właśnie hipergwiazdą, Tony Manero z hitu disco Gorączka sobotniej nocy.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.