S04E15: "2001: Odyseja kosmiczna" (1968) -- CLASSIC

Odyseja kosmiczna. Film, o którym Wam dzisiaj opowiem. Jak zawsze w przygotowaniu do odcinka bezcenne były dla mnie materiały i pozycje książkowe, które pozwoliły mi na poznanie kontekstu, którym obecnie z wami się podzielę. Ta bibliografia w tym odcinku wygląda następująco. Najwięcej informacji zdobyłem czytając książkę Michaela Bensona pt. Space Odyssey Stanley Kubrick, Arthur C. Clarke and the Making of a Masterpiece. To książka z roku 2018, definitywna biblia jeżeli chodzi o historię powstania tego filmu. I owoc ogromnej pracy wieloletniej autora. Ponadto korzystałem z książki Artura C. Clarke'a, 2001.

Mieszkał, jak już wspomniałem, wówczas na Ceylonie razem ze swoim kochankiem i partnerem Mike'iem Wilsonem. Przez którego, jak sugeruje Michael Benson, był też częściowo finansowo wykorzystywany. Mike Wilson korzystał z pieniędzy Clarka po to, żeby produkować swoje filmy. Filmy trochę eksperymentalne, a trochę komercyjne, lokalne, parodie zachodniego kina. I jednocześnie Clark był w trakcie bardzo bolesnego rozwodu ze swoją żoną. Notabene Clark nigdy nie dokonał publicznego coming outu, ale dokonał tego coming outu wielokrotnie przed bliskimi ludźmi, w tym przed Stanleyem Kubrickiem, któremu powiedział w trakcie jednej z rozmów, właśnie jakby ujawniając swój sekret Stanley,

Pierwsze zdania zapisane przez Clarka jeszcze przed spotkaniem z Kublikiem, jeszcze na maszynie do pisania na Cejlonie, brzmiały tak. Cytuję za książką Michaela Bensona w moim tłumaczeniu. Otwarcie. Niebo pełne gwiazd. Czarny dysk powoli dryfuje w kadr z lewej strony, aż w końcu wypełnia centrum ekranu, zaćmiewając gwiazdy. Prawa krawędź dysku zaczyna świecić, wyłania się zza niego słońce. Zdajemy sobie sprawę, że patrzymy na nocną stronę Księżyca i lecimy niczym satelita w stronę jego oświetlonej strony. Pokryty kraterami sierp rośnie aż do półksiężyca. Na ścieżce dźwiękowej zaczynają rozbrzmiewać głosy. Amerykanie, Rosjanie, Brytyjczycy, rozmaite bazy księżycowe i grupki badawcze rozmawiają, proszą o materiały, wymieniają informacje,

Te rozmowy sobie trwały, tekst się powoli kształtował i trwały także kolejne dyskusje, m.in. także z zaproszonym do rozmowy Carlem Saganem, który jednak nie przypadł do gustu Kubrickowi i później w swoich publikacjach przypisywał sobie zasługi dotyczące fabuły 2001, które, jak wykazuje Michael Benson, raczej nie były jego Koniec końców. Panowie także oczywiście przystąpili do oglądania filmów. I dwa najważniejsze filmy, które okazały się inspiracją, które Kubrick i Clark oglądali wielokrotnie, to po pierwsze film pt. Wszechświat z roku 1960, film w reżyserii Romana Croitora,

Kluczowe było skompletowanie ekipy i tą ekipę Kubrick kompletował kawałek po kawałku. Tutaj dużo nazwisk, polecam oczywiście całą książkę Bensona, natomiast ważne nazwiska absolutnie to właśnie ekipa z Graphic Films, na początku Con Peterson, a potem Doug Trumbull, również przywieziony Wally Gentleman, czyli specjalista od efektów specjalnych z filmu Universe, ale także wielu innych, charakteryzator Stuart Freeborn, kostiumograf Harry Lang, scenograf Tony Masters i wielu, wielu, wielu innych, o których zaraz jeszcze powiem. To co warto pamiętać to fakt, że co prawda pierwszy CLAPS padnie pod Londynem 30 grudnia 1965 roku i będą to ujęcia kosmonautów, którzy zbliżają się do Wielkiego Monolitu na Księżycu, ale pierwsze obrazy nakręcone do

Warto pamiętać, że właściwie każdy element tego filmu, każdy element tej produkcji w Borham Wood mógłby spokojnie stać się podstawą oddzielnej książki. Książka Michaela Bensona liczy sobie około 500 stron i autor bardzo szczegółowo pisze tam o różnych aspektach. Ja chcę wskazać na kilka, które mnie bardzo zafascynowały. Właściwie można wskazać palcem na kolejne sekwencje i zawsze będzie coś ciekawego, zawsze będzie jakiś techniczny aspekt, w którym Kubrick dokonał interesującego wyboru, który wiązał się z jakimś dramatycznym procesem i który w jakimś stopniu był nowatorski. Zapytacie o czarny monolit, czyli właśnie ołów

Absolutnie czymś codziennym. Michael Benson zauważa, że geniusze, którzy pracowali z Kublikiem, jednocześnie przewidzieli, że trzeba wymyślić specjalny efekt oświetleniowy, którego wówczas w roku 1968 przecież nigdzie nie było w rzeczywistości. To znaczy podświetlenia twarzy przez trzymany ekran. To było coś, czego w rzeczywistości roku 1968 po prostu nie było. Mądrzy ludzie pracujący z publikiem przewidzieli, że tak będzie w przyszłości i też ten efekt podświetlenia twarzy przez ekran jest obecny w 2001. Mówię Wam tę całą wyliczankę, bo jest to rodzaj takiej wyliczanki, nad każdym elementem można by się zatrzymać dłużej, po to, żeby dać Wam wyobrażenie ile problemów Trzeba było rozwiązać i na ile pytań trzeba było odpowiedzieć, żeby powstała ta przekonująca wizja, jaką okazało się 2001 Odyseja Kosmiczna.