Wyspa Robinsonów

I zastąpić ostatecznie Hiszpanię, więc po stu latach tych angielskich korsarzy, korsarzy, nie piratów nawet, ponieważ oni mieli pozwolenie, czy listy kaperskie, a więc mieli zgodę własnego kraju na to, żeby takie działania prowadzić, tych angielskich korsarzy było dużo więcej, a że Hiszpania wówczas powoli traciła siły i jej rola jako mocarstwa była coraz mniej istotna, no to nic dziwnego, że Anglicy mogli sobie dowoli po tym Pacyfiku kursować. I właśnie pod Johnem Watlingiem pływał pierwszy z rozbitków, o których będziemy wspominać w tej audycji. Znamy tylko jego imię William, był Indianinem i właściwie to jak on się znalazł na jednej z wysp archipelagu Juan Fernandez jest bardzo znaczące, mianowicie nie zdążył wrócić na okręt.

Kto nie zdąży, ten zostaje. Dokładnie tak to wyglądało. Ten William, Indianin pochodzący z wybrzeża Moskitu, a więc takiego niezbyt przyjemnego rejonu Nicaraguji i Hondurasu dzisiejszego, on był majtkiem na tym okręcie. Kilku Indian zresztą tam służyło i Watling, który zresztą wskutek jakiegoś lokalnego buntu został na krótki czas dowódcą O tym, jak sobie potrafił w tej sytuacji poradzić, możemy dowiedzieć się z relacji Jamesa Barneya.

William mieszkał samotnie na wyspie Juan Fernandez przez trzy lata. Hiszpanie wiedzieli o jego obecności. Ich statki cumowały tam, a członkowie ich załóg szukali go. On jednak pozostawał w ukryciu i nikomu nie udało się odkryć jego kryjówki. Kiedy Watling pozostawił go na wyspie miał muszkiet, nóż, mały róg prochu i kilka kul. Kiedy skończyła mu się amunicja, wpadł na pomysł, aby za pomocą noża pociąć lufę muszkietu na małe kawałki, z których wykonał harpuny, włócznie, haki i długi nóż, podgrzewając najpierw kawałki żelaza na ogniu, a następnie wykuwając je przy użyciu kamieni. Może wydawać się dziwne to tym, którzy nie znają przenikliwości Indian, ale ludzie ci przywykli do takiego życia w swoim własnym kraju, na Wybrzeżu Moskitów.

Ubranie, jakie miał Rozbitek, wkrótce zniszczało i odziany był jedynie w skórę owiniętą wokół bioder. Jak to się stało, że w końcu William wydostał się z tej matni, w którą wpadł? No cóż, wyspy Juan Fernandez były dobrym przystankiem dla korsarskich statków angielskich i Anglicy często tam zawijali, w związku z tym ledwie trzy lata musiał czekać biedny William, żeby ktoś go odnalazł. W międzyczasie widział hiszpańskie statki, ale za każdym razem się krył, no bo był poddanym w pewnym sensie Anglików.

Kiedy zobaczył flagi Królestwa Anglii, ujawnił się, a tak się złożyło, że akurat statki, bo to dwa statki wtedy przypłynęły, miały na pokładzie innego Williama, Williama Dampiera, słynnego później i korsarza, i żeglarza, który trzykrotnie okrążył świat, i przyrodnikę, no i taką dość wybitną postać brytyjskiej żeglugi. Z Dampierem związany jest kolejny rozbitek, być może najbliższy Robinsonowi Crusoe. Kim on był? Selkirk urodził się na zachodnim wybrzeżu Szkocji w 1676 roku, czyli kilka lat przed tym, jak biedny William został uwięziony na jednej z wysp Juan Fernandez. I to był chłopak z problemami, można powiedzieć, to znaczy od początku nie radził sobie ani z nauką, ani z pracą i w zasadzie w ogóle nie był w stanie funkcjonować na lądzie.

Dla takich ludzi ucieczka na morze była dobrym rozwiązaniem, a ponieważ naraził się zarówno władom świeckim, jak i kościelnym, no to po prostu z tej Szkocji udał się do Anglii i postanowił zostać piratem. No, dobre marzenie dla młodego, niesfornego chłopaka. Dołączył do wyprawy Dampiera I wsiadł na statek dowodzony przez Thomasa Stridlinga. To był statek Singports, taki statek korsarski. Jeden ze statków, który pływał pod dowództwem w tej flocie Dampiera. Statek przemierzył Atlantyk, okrążył przylądek Horn i po walkach z francuskimi korsarzami, bo ci korsarze nie tylko atakowali Hiszpanów, ale też walczyli między sobą o to, kto będzie mógł zaatakować Hiszpanów. Po tych potyczkach różnych dotarli na Pacyfik.

I tak jak to było w zwyczaju angielskich korsarzy, wyczekali na moment, kiedy wokół wysp Juan Fernandez nie było żadnych hiszpańskich statków i dobili tam, bo było pewne, że zdobędą tam przede wszystkim to mięso kóz, które było wyjątkowo atrakcyjne. Tych kóz tam były tysiące na tej wyspie, więc wszyscy o tym wiedzieli i uzupełniali tam prowiant. I podobnie jak wcześniejsza korsarska wyprawa, tak też ta wyprawa Dampiera i statek pod dowództwem Stradlinga dobili do brzegu. I zaczęło się to co zwykle, czyli szukanie wody, napełnianie beczek wodą i zdobywanie pożywienia. A przy okazji mogły się też wywiązać kłótnie. Właśnie w takiej kłótni uczestniczy Selkirk. Zupełnie inaczej niż to było opisane u Defo, to wcale nie Jakaś burza spowodowała to, że on się znalazł samotnie na wyspie.

Nie tak jak William nie zdążył się zaokrętować, tylko w wyniku kłótni został po prostu zostawiony na jednej z wysp tego archipelagu Juan Fernandez Mas Atiera. O co poszło? Selkirk był jaki był, to znaczy cały czas był niesforny i cały czas był człowiekiem kłótliwym, w związku z czym to było tak, że on w pewnym sensie został na tej wyspie na własne życzenie, bo on się starł z kapitanem. Wyzywali się i w pewnym momencie Selkirk, który zarzucał i Dampierowi i dowódcom tej wyprawy, że statki są źle przygotowane i za chwilę zatonął, stwierdził, że nie, że on nie wsiądzie na ten statek. Na to Singports, bo ten statek się nie nadaje do tego, żeby nim płynąć i o ile go nie naprawią, to on dalej nie płynie, a ponieważ no i Dampier i pozostali dowódcy mieli swoje cele i chcieli płynąć, no to powiedzieli, no dobrze, no to skoro nie chcesz płynąć, no to cię tu zostawimy.

Selkirk stwierdził, że nie był w stanie tego ścierpieć, nie dawało mu to spać, więc przeniósł się w głąb wyspy, podobnie jak wcześniej ten Indianin William. No a w głębi wyspy jest wyjątkowo przyjemnie, w związku z czym zbudował tam sobie dwie chaty. W jednej spał, w drugiej gotował. Miał w ręku fach garbarski, bo jego ojciec był garbarzem, więc kiedy jego ubranie się zniszczyło, ze skóry kóz, na które cały czas polował, uszył sobie i ubranie, i buty, zresztą tych butów później nie nosił, bo jak wspominał, stwardniały mu stopy do tego stopnia, że nie potrzebował tego. Z resztek metalowych części, które znalazł na plaży, obręczy, beczek i tak dalej, sporządził jakieś narzędzia, więc w zasadzie bardzo dobrze sobie radził. Miał pod dostatkiem jedzenia, bo część kóz oswoił, więc miał też z nich mleko. Założył ogród, w którym hodował.

Ucieka, no ale Selkirk wylądował na tym brzegu w 1704 roku, pod koniec roku i na samym początku 1709, a więc trochę ponad cztery lata minęły, kiedy u brzegów wyspy pojawiły się angielskie żagle. 2 lutego 1709 roku znowu korsarskie okręty i znowu był tam William Dampier, choć tym razem wskutek różnych kłótni, które odbył po drodze, Dampier również był takim dość ostrym człowiekiem, Został zdegradowany do roli nawigatora na statku Duke. Duke był jednym z dwóch statków, które pojawiły się przy brzegu i Selkirk, kiedy zobaczył angielskie żagle, wyszedł na brzeg. W momencie, kiedy Anglicy zmierzali swoją szalupą do wybrzeża po to, żeby uzupełnić prowiant, kapitan Rogers, który wówczas dowodził statkiem Duke, nazwał Selkirka gubernatorem wyspy, tak trochę

No a teraz wyspy uzyskały, podobnie jak Wyspa Wielkanocna, o której będziemy niebawem mówić, wyspy Juan Fernandez uzyskały pewną autonomię, to znaczy Nie są już w pełni zależne od chilejskiego rządu. Mają prawo decydować o sobie. No i zobaczymy jaki użytek zrobią mieszkańcy tych wysp z pewnej swobody, którą dostali, ale nie takiej swobody, jaką miał Aleksander Selkiewicz. Być może zmienią nazwę trzeciej wyspy na Wyspę Williama. Przekładamy się niebawem. Bardzo dziękuję za rozmowę. Profesor Damian Leszczyński był jak zwykle gościem audycji. Dziękuję. Do usłyszenia. Michał Nowak. Wyspa Robinsonów.