Wyspa Robinsonów

Przed mikrofonem Michał Nowak. Dzień dobry. Robinson Crusoe rzecz jasna nie istniał. Byli za to żeglarze, którzy zainspirowali Daniela Defoe do stworzenia tej postaci. Najczęściej przywołuje się w tym kontekście osobę pewnego Szkota, który owszem, żył przez cztery lata samotnie na wyspie. Znajdowała się ona jednak w zupełnie innym miejscu niż ta powieściowa, a jej wydarzenia, które zaprowadziły na nią szkockiego Robinsona, znacząco różniły się od tych, które przedstawił Defoe. Stojące za powieścią fakty badał Damian Leszczyński, profesor filozofii, znawca dawnej literatury podróżniczej, który sam odwiedza różne regiony świata i pisze na ten temat książki. Najnowsza Rozbitkowie Pacyfiku ukaże się już niebawem na wiosnę i stanowi punkt odniesienia tego cyklu audycji. Dzień dobry, panie profesorze. Dzień dobry. Na mapie świata można odnaleźć wyspę Robinsona Cruzo.

Tamten na taką odpowiedź powiedział, jasne, czemu nie, zostanę tutaj. Dali mu ubrania, dali mu muszkiet, nóż, topór, garnek, Biblię mu dali, żeby mógł potem sobie śpiewać psalmy. I powiedzieli, no chcesz zostać, to zostań. I on był uparty na początku, ale jak zobaczył, że statek odpływa, no to zmienił zdanie i zaczął krzyczeć, żeby go zabrali, ale tamci też byli dość uparci, a poza tym trudno już było im wrócić, więc stwierdzili, dobrze, zabierzemy go przy najbliższej okazji. Ale tak się złożyło, że w tym wypadku Selkirk, który ogólnie nie jawi się jako sympatyczna postać, jest zupełnie innym człowiekiem niż Robinson Crusoe, opisany przez Defoe, Ten Selkirk nie wydawał się też jakoś specjalnie rozgarnięty, choć praktycznie bardzo sprawny, a on rzeczywiście słusznie przewidział, że z tym statkiem jest coś nie tak, ponieważ Singport, 400 kilometrów od wybrzeża Kolumbii, rzeczywiście zatonął.

Wyspa Robinsonów. Mazatjera, czyli na wyspie Robinsona mieszka zaledwie 800 osób, a to jest naprawdę wyjątkowo urokliwa wyspa i mająca bardzo dobry klimat. W przeciwieństwie do wielu innych wysp na Pacyfiku, które znajdują się w takiej strefie już tropikalnej, gdzie rzeczywiście trudno wytrzymać. W każdym razie radził sobie, można powiedzieć, doskonale. Mamy tutaj fragment z takiej przedwojennej książki o uroczym tytule Przygody prawdziwe żeglarzy i podróżników pośród dzikich ludów kuli ziemskiej.

Zdefiniowalibyśmy wolność jako władzę człowieka nad samym sobą, to na tej wyspie nie podlegał niczyjej władzy. Był swoim absolutnym panem i robił dokładnie to, co chciał. Natomiast no już od momentu, kiedy wszedł na statek i zaczął korsarską wędrówkę, no to już podlegał kapitanowi. Kiedy wrócił do Anglii, to niestety należało zadbać o utrzymanie. Anglia nie była krajem, gdzie można było chodzić w kozich skórach i spać pod gołym niebem, niestety. Wilgotne chłody tam bywają dotkliwe, więc biedny nasz Robinson musiał po prostu zainteresować się tym, jak dalej żyć. Jeśli mówimy o władzy, no to trzeba powiedzieć od razu, że też nie miał piętaszka, którą mógł na wyspie władać. A jak potoczyły się dalej jego losy?

Wskutek tego w ogóle pół załogi tego okrętu chorowało i umierało i on również cierpiał na tą chorobę, a dokładnie nie wiadomo co to było, jaka to była choroba i zmarł 13 grudnia 1721 roku, czyli 12 lat po tym jak opuścił główną wyspę archipelagu Juan Fernandez. Można podejrzewać, że gdyby został na tej wyspie i nadal zdrowo się odżywiał i prowadził tak zdrowy tryb życia, a jednocześnie pozbawiony byłby stresów wynikających z podległości różnego rodzaju władzom, no to prawdopodobnie mógłby tam spokojnie dożyć osiemdziesiątki. Robinson Crusoe pokonany przez komary. Jak się ma jego historia do tego co opisał Daniel Defoe? Daniel Defoe opublikował swoją książkę w 1719 roku, czyli wtedy, kiedy Selkirk już zaciągał się na tą swoją ostatnią wyprawę.

I jeżeli weźmiemy pod uwagę to, o czym pisze Defoe, no to jest to historia rozbitka, Który pod pewnymi tylko względami przypomina Selkirka, to znaczy pojawiają się tam kozy, pojawia się tam uprawa, pojawia się tam właśnie ten sposób sporządzania narzędzi z jakichś odpadków ze statku i tego typu rzeczy, a więc część życia Rozbitka może przypominać życie Selkirka i być może Defoe czerpał ze wspomnień Selkirka, które Wielu ludzi w swoich relacjach opublikowało, natomiast sama wyspa Robinsona miała znajdować się na Morzu Karaibskim. Robinson miał tam spędzić ponad dwie dekady i dostał się tam wskutek katastrofy okrętu. No i miał, tak jak pan powiedział, miał tego swojego piętaszka, więc jak mówią socjolodzy, najmniejsza grupa społeczna powstała, bo były dwie osoby.

Ta wyspa już nie była zupełnie bezludna, ale on żył w lesie i zyskał sobie przydomek niemieckiego Robinsona. Sami Niemcy, jego rodacy zainteresowali się nim też później, ale on już wcześniej z pomocą rządu chilijskiego urządził na wyspie Park Narodowy, bo wyspa jest przyrodniczo rzeczywiście niezwykle atrakcyjna i to był jeden z wczesnych parków narodowych w ogóle urządzonych W tamtej części świata i Hugo Weber został jego pierwszym strażnikiem. On opublikował książkę. W 1940 roku nakręcono film Ein Robinson. Film, który można jeszcze do dziś zobaczyć w internecie. To jest film właśnie o życiu tego Niemca, który jest strażnikiem Parku Narodowego. No ale niestety w 1943 roku pojawiły się podejrzenia, że ów

I przedostał się z Chile, to jest znowu tylko taka pewna spekulacja, do Niemiec Wschodnich, rodzinnych Niemiec Wschodnich, gdzie ponoć w latach 70. zmarł. Niestety nic bliższego mi przynajmniej nie udało się ustalić na ten temat. Nie ma nic ani w chilijskich, ani niemieckich archiwach na jego temat więcej. Pozostały te filmy, pozostały jego książki i to była taka ostatnia tajemnicza osoba, Związana z wyspą, choć nie tajemnica, która z wyspą jest związana, bo co jakiś czas coś ciekawego się pojawia. No właśnie, zacznijmy od tego, o czym już Pan wspomniał, mianowicie od zmiany nazw wysp. Rok 1966, nasze tysiąclecie chrztu, kiedy te nazwy zostały zmienione. Mianowicie, jedna z nich nazywana została Wyspą Robinsona Cruza, a druga Wyspą Aleksandra Selkirka, a ostatnio jeszcze pojawiło się doniesienie o

Skarbie, które rzekomo tam na tym archipelagu odnaleziono, to wszystko to jest myślenie w kategoriach biznesowych? Nazwy wysp zmieniono celowo. Rzeczywiście sądzono, że w ten sposób przyciągnie się turystów i być może rzeczywiście tych turystów jest więcej i na głównej wyspie żyje obecnie około 800 osób, czyli na wyspie Massatiera, która obecnie nazywa się Wyspą Robinsona Crusoe. Mas Afuer, druga wyspa nazwana Wyspą Aleksandra Selkirka, ona jest prawie wyludniona, tam mieszka około 50 osób. Aleksander Selkirk nigdy na niej nie był, więc to był taki chwyt, że dla tych, którzy znają Robinsona Crusoe, to jest jedna nazwa, a dla tych, którzy jeszcze kojarzą Aleksandra Selkirka, jest druga nazwa. Nazwy trzeciej wyspy Santa Clara nie zmieniono, ale wyspa jest bezludna, więc to nie ma znaczenia. To był na pewno ruch marketingowy.

No a teraz wyspy uzyskały, podobnie jak Wyspa Wielkanocna, o której będziemy niebawem mówić, wyspy Juan Fernandez uzyskały pewną autonomię, to znaczy Nie są już w pełni zależne od chilejskiego rządu. Mają prawo decydować o sobie. No i zobaczymy jaki użytek zrobią mieszkańcy tych wysp z pewnej swobody, którą dostali, ale nie takiej swobody, jaką miał Aleksander Selkiewicz. Być może zmienią nazwę trzeciej wyspy na Wyspę Williama. Przekładamy się niebawem. Bardzo dziękuję za rozmowę. Profesor Damian Leszczyński był jak zwykle gościem audycji. Dziękuję. Do usłyszenia. Michał Nowak. Wyspa Robinsonów.