Mariusz Kamiński "Marynarz Dzidek"
Historiaporucznika Mariana Tadeusza Mokrskiego nierozerwalnie łączy się zlosami legendarnego okrętu ORP „Orzeł”. To właśnie jegoniezwykłe umiejętności nawigacyjne umożliwiły brawurowąucieczkę „Orła” z internowania w estońskim Tallinie. GdyEstończycy odebrali załodze wszystkie pomoce nawigacyjne, porucznikMokrski własnoręcznie wyrysował z pamięci i na podstawie spisulatarń nową mapę Bałtyku i cieśnin, co pozwoliło bezpieczniedoprowadzić okręt do Wielkiej Brytanii. Ten pochodzący z Lublinamłody oficer, który zaginął w 1940 roku wraz z załogąjednostki, był postacią o wielu talentach. Przez lata zapomniany,miał na koncie sporo ciekawych historii – był szkolnym prymusem ozdecydowanym charakterze, świetnie rysował, a jako student zagrałnawet epizod w przedwojennym filmie. W osoatnich latach pamięć onim powoli wraca dzięki lokalnym inicjatywom i zachowanymwspomnieniom do niedawna żyjących jeszcze jego krewnych.
Jan Krawczyński. Pochodził z Chełma. Akurat się tak złożyło, że jego bratanice mieszkały u mnie na stacji. Znaczy nie u mnie, tylko u moich rodziców. Okazało się, że był marynarzem, który pływał właśnie na ORP Orzeł i który jeden z nielicznych przeżył. Znałem film już wcześniej, bo w okresie PRL-u był nakręcony film o RP Orzeł, że była to powiedzmy załoga bardzo zdyscyplinowana, honorowa i patriotyczna. No i przy kolacji dowiedziałem się, że był taki młody porucznik, no wtedy nazwiska nie kojarzyłem, no ale dowiedziałem się, że był z Lublina. Tyle z tamtego okresu wiadomości na temat tego młodego porucznika Mokrskiego się dowiedziałem.
Zamońska 21, tu przychodzi na świat Marian Tadeusz Mokrski. Tu umiera w 1933 roku jego ojciec Stanisław. Numer 2 na mapie to drugie liceum ogólnokształcące imienia Hetmana Jana Zamońskiego. Dawniej prywatne męskie gimnazjum i przy niej ulica Ogrodowa. Tę szkołę Marian Tadeusz Mokrski ukończył w roku 1933 z wynikiem bardzo dobrym. Pamięć i podtrzymanie jego osoby gdzieś tam we mnie jest. Jak byłem w liceum imienia Zamoyskiego, organizowaliśmy taką akcję Ogrody Sztuk. Jedna z edycji tego happeningu była poświęcona właśnie Marianowi Mokrskiemu.
To była atrakcja jak on przyjechał w mundurze. Ja na przykład pierwszy i drugi rok gimnazjum to byłam w Unii Lubelskiej. To było żeńskie, państwowe gimnazjum. A ja już wtedy miałam brata lotnika i brata marynarza. To wszystkie dziewczęta te starsze z ósmej, siódmej klasy to tak mnie kochały i tak chciały koniecznie, żeby im coś opowiedzieć o Julku i o Dzidku. No to wie pan, w takim niedużym mieście, nagle się dwóch wojskowych, i to takich niezwykłych wojskowych, tylko tak specjalnie lubianych, Fascynował się żeglarstwem i nartami wodnymi.
2 lipca 1933 roku został przyjęty na Wydział Morski Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu. Niestety jego ojciec zmarł w 1933 roku na zapalenie płuc. Wówczas rodzina musiała zmierzyć się z losem. Matka i dwie starsze siostry, które studiowały, podjęły pracę. Na szczęście Marian jako prymus otrzymał pełne stypendium. Wtedy też, jak wspominał wcześniej Marek Korzonek, Mokrski popłynął w rejs dookoła świata. Siostrzenica Mokrskiego wspomina, ogromnie kochał swoją matkę i często do niej pisał. Z każdego rejsu przywoził swoim skarbom, tak nazywał matkę i cztery siostry, prezenty i pamiątki.
Jak opływali dookoła świata, to on zdjęcia robił i przeozdabiał chociażby takimi winietkami, które sam własnoręcznie wycinał z papieru i tak dalej. Zdjęcia, które pokazują jego oddawane skoki do wody z trampoliny są, powiedzmy, no niesamowite, że to jest człowiek super wysportowany. Dowiedziałem się również też, że jako młody porucznik prowadził drużynę harcerską w Gdańsku i tu właśnie też był harcerzem w liceum Zamońskiego. Też posiadaliśmy tutaj zdjęcie, gdzie przyjeżdżał na przepustkę do Lublina z najbliższym przyjacielem. Jest to zdjęcie Jerzym Hendingerem, który mieszkał, bo już nie żyje, w Kanadzie. Jerzy Hendinger uczęszczał do liceum Staszica w Lublinie przed wojną i razem z Mokrskim wylądowali w szkole w Toruniu, na tej szkole kadetów.
Na wakacje przyjeżdżał do moich rodziców. Tadeusz był kierownikiem szkoły w Nasutowie, w majątku Echrewych Zamojskich. To on przyjeżdżał prawie, że co roku. Wśród mieszkańców Nasutowa to była wielka atrakcja, prawda, bo odwiedzali nas, chcąc zobaczyć tego marynarza. A bardzo był w tym mundurze przystojny. Tylko nasza rodzina to jest niskiego wzrostu, więc on nie był wysoki jak moi bracia. I pamiętam taka aleja była. Wysadzana starymi lipami. Jak on przyjeżdżał i myśmy spacerem szli, to pełno dzieciaków w fornali za nami w pewnej odległości szli, prawda, i tak przyglądali się oryginalnemu mężczyźnie, bo to wszyscy wiejscy ludzie byli, prawda, a ono elegancko w mundurze oficera marynarki wojennej.
Morze nasze morze. Były wakacje wspaniałe, jak on przyjeżdżał. W ogóle dużo młodzieży było wtedy. Takiej sympatycznej, miłej. I on wśród nich. Bardzo kochał morze. Niedaleko nas od doła były stawy i wciąż chodził na te stawy z braciami moimi kąpać się. Może dlatego później został marynarzem. W 1936 roku prezydent Ignacy Mościcki mianował absolwenta szkoły w Toruniu pod porucznikiem marynarki.
Młody oficer służył na ORP Burza, Wicher i Wilk. Marzył jednak o przydziale na najnowocześniejszy polski okręt podwodny. Dar narodu ORP Orzeł. Pisał do narzeczonej. Westchnij czasami, aby mnie przydzielili do orła. Jak przyjdzie do kraju. Tak mi na tym zależy. Miał narzeczoną tak i mieli się pobrać, ale niestety wojna wybuchła. Co się z nią później stało, to nie wiem. Historię związku Mariana Mokrskiego i jego narzeczonej kilka lat temu starały się poznać nauczycielki z gimnazjum numer 11.
Dlatego to jest ta wielka niewiadoma, wielki znak zapytania i to działanie, które przed nami jest. Jestem pewna, że ono się ziści. Bo co się stało z tą narzeczoną? Teraz zmarła, ale jej rodzina żyje. Z tych listów coś wynika, że ona tęskniła za tym Mokrzkiem? Jak najbardziej, proszę pana, tylko my nie mamy dostępu jeszcze do tych listów. Są prowadzone rozmowy na ten temat z rodziną właśnie narzeczonej i miejmy nadzieję, że te listy, no nie w postaci dokumentów, ale przynajmniej uda nam się zeskanować, żeby uzyskać jakieś informacje dotyczące tej historii, także na pewno nam się to uda. Jestem tego pewna, że tak będzie. Wróćmy do losów Mariana Tadeusza Mokrskiego. 1 maja 1939 r. marzenie o służbie się spełniło.
Podporucznik Mokrski został oficerem nawigacyjnym na upragnionym okręcie podwodnym ORP Orzeł. Jak dowiedzieliśmy się, że on sobie wybrał marynarzkę wojenną i na okręcie podwodnym, to wszyscy się dziwili w rodzinie, że się nie boi, jaki on ważny. Lubił zawsze pływać, lubił wodę. Film i książka jeszcze też jest o Orle. I to jedno i drugie, to u nas to było czytane, bośmy wszyscy byli ciekawi, jak to wyglądało w jego życie, bo właśnie za jego życia tak specjalnie się nie mówiło, to było normalne. Poszedł do marynarki, był dobrym nawigatorem i zginął. Także wie pan, to dopiero potem rozdmuchano, zrobiono z niego wielkiego bohatera.
Sam, dumny jak paw, musiałem usta otwierać, żeby mnie nie rozdeło, ale mało kiedy w życiu byłem tak szczęśliwy. 14 października 1939 roku polski okręt podwodny dotarł do Anglii. Czym była zasługa Mokrskiego? Dlaczego wszedł do takiego pocztu wielkich Lublinian? W czasie wojny opracował na tym okręcie plany Bałtyku i Morza Północnego, dzięki czemu doszła do skutku ta wielka ucieczka, wielka epopeja morska, śledzona przez cały ówczesny, wojujący z Niemcami świat. I to on jest autorem map, które tam w historii map świata zaleczano sobie do pierwszej, najważniejszej dziesiątki.
Pamięta pani, jak się dowiedzieliście, że orzeł zaginął? Och, to była wtedy naprawdę, wszyscy ryczeli. Cały dom był pełen łez, naprawdę. Był taki lubiany w rodzinie bardzo. Taka wola Boża. Rodzina jego mieszkała tutaj w Lublinie i w czasie okupacji cała rodzina cioci mojej, matki Mariana, wyjechała do Gdyni, bo tam jedna z sióstr wyszła tam w zamąż, zabrała rodzinę stąd, z Lublina. Kontakt się urwał. Było wielkie przeżycie, bo to jednak bardzo bliski z rodzin, jeśli chodzi o nas, no już nie mówiąc o.
Ojciec już nie żył jego, ale matka, te cztery siostry i ta narzeczona, no to bardzo to przeżyli. Ale o takich rzeczach nawet w ten czas się za bardzo nie mówiło, bo to było za bolesne. Po 1956 roku Bliźniacy Okręt, podwodny sęp Bliźniaczy Orła, był udostępniany do zwiedzania w czasie Święta Morza w czerwcu. Stawaliśmy zawsze przy Molo w Sopocie i któregoś tam dnia rano przyjechała starsza pani, przedstawiła się, że nazywa się Mokrska, jest matka oficera, który zginął na Orle i chciała zobaczyć w jakich warunkach on pełnił służbę, jak ten okno w środku wygląda, żeby po prostu przypomnieć sobie syna.
Oprowadziliśmy ją po okręcie, pokazaliśmy kabinę, w której mieszkał, bo to sen był identyczny jak orzeł. Porozmawiała z nami dosyć długo, podziękowała w każdym razie, bo wyjechała zadowolona, że przynajmniej zobaczyła miejsce pracy swojego syna. Jego bogiło jest morze. 8 czerwca, to jest taka symboliczna data 1940 roku, okręt zaginął. Po prostu nie wrócił do bazy. Do dnia dzisiejszego nie są znane powody.
Jest grupa poszukiwawcza orła, która od wielu lat systematycznie zbiera dokumenty, materiały, ale także organizuje wyprawy, które na Morzu Północnym penetrują ten teren i szukają rozwiązania tej dziwnej tajemnicy. To jest grupa, głównie to są emerytowani oficerowie marynarki wojennej z komandorem Stanisławem Wieleckim na czele. Pan należy do tego Bractwa Okrętów Podwodnych, tak? Tak, tak. I myśmy tu mieli taką organizację jak Stowarzyszenie Grupa Poszukiwawcza RPOŻ. W 2001 roku myśmy tę organizację założyli z myślą o szukaniu orła, ale potem do tego potrzebne były wielkie pieniądze.
Tych pieniędzy niestety drogą społeczną się nie dało zdobyć. I myśmy doprowadzili te nasze dwie organizacje do spotkania dowódców marynarek wojennych Holandii i Polski wspólnego poszukiwania. Dlaczego Holandia i Polska? Bo orzeł był na patrolu bojowym, a orła miał zmienić holenderski O-13. I zarówno orzeł, jak i holenderski O-13 zginęli prawdopodobnie gdzieś w granicach dwóch, trzech dni. Orzeł wcześniej, ten O-13 później. Wchodząc chyba na pole minowe angielskie, prawdopodobnie nie byli powiadomieni o tym pole minowym i być może, że obydwa weszły na to pole minowe i zatonęły. Jest wprawdzie taki komunikat angielski, ale bardzo enigmatyczny, że dokumentacja gdzieś tam nie dotarła i że ten...
No w każdym bądź razie nie było przychylnego stosunku władz angielskich do poszukiwania orła. Szukali Holendrzy, szukali Anglicy też w 2004 roku, a w 2005 szukał nas okręt hidrograficzny. No a w każdym razie W tych rejonach, gdzie tam prawdopodobieństwo rzekomo było, to nie znaleziono. No i poza tym te dokumenty znowu na 50 lat utajniono, tak? Tak, tak. To świadczy o tym, że tam coś nie w porządku. Anglicy mają coś tam na sumieniu ze względu na to, że być może, że zaraz po wojnie oni go odnaleźli. Może chcieli się dowiedzieć, jak to było. W każdym razie, jeśli chodzi o Anglików, to oni swoich tajemnic w przeciwieństwie do nas w ogóle nie ujawniają.
I byli z nami w kontakcie. Niestety nie odwiedzili nas nigdy, ale ja właśnie liczyłam na to, że jak oni już wreszcie tego orła znajdą, to ja ich natychmiast tutaj do szkoły zapraszam. I to jest niezwykłe spotkanie takie dla młodzieży i dla nas wszystkich pasjonujące. W momencie, kiedy bardzo zaangażowaliśmy się w okazji setnej rocznicy jego urodzin, to wtedy odkryliśmy wiele nowych obszarów z jego życia, z życia jego rodziny. Trzeba tutaj wymienić ulicę 3 Maja 22. Tu od 1938 roku mieszka matka i siostra Mariana Tadeusza, zaś po wojnie również kuzynki. Kamienica z 1911 roku jest perełką architektury, jest zabytkiem i właśnie na fasadzie tej kamienicy dzięki inicjatywie gimnazjum została umieszczona tablica pamiątkowa poświęcona Mokrskiemu.
A co będzie, jak ta nazwa zniknie? Gdzieś ta pamięć zostanie o Mokrskim? Na pewno w sercach wszystkich uczniów zostanie, bo wiadomo, że to był przez parę lat nasz patron i wiadomo, że nikt nie zapomni o nim. W wyniku reformy oświaty od roku 2017 stopniowo wygaszane są gimnazja. Gimnazjum nr 11 imienia porucznika marynarki Tadeusza Mariana Mokrskiego na podstawie uchwały Rady Miasta Lublin z 2 marca 2017 roku zostało włączone do szkoły podstawowej nr 28 imienia synów Pułku Ziemi Lubelskiej. Co zatem stanie się z nazwą gimnazjum, zebranymi pamiątkami, czy dokumentami po poruczniku Mokrskim i innych marynarzach?
Pokazano wszystkie 19 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Opowieść o przybyciu do Lublina i brak informacji o poruczniku Mokrskiem.
Opowieść o poruczniku Mokrskiem z wypowiedzią historyka Mareka Korzoneka.
Przerwa w rozmowie z powodu zadań nauczycieli.
Opowieść o Mokrskiem z perspektywy absolwentów i nauczycieli.
Opowieść o rodzinie Mokrskiego i okolicznościach jego śmierci.
Opowieść o kariery i zainteresowaniach Mokrskiego przed wojną.
Opowieść o narzeczonej Mokrskiego i jej losach po II wojnie światowej.
Opowieść o ucieczce ORP Orzeł i roli Mokrskiego w tej akcji.
Opowieść o awansie i zaginięciu ORP Orzeł.
Opowieść o poszukiwaniach ORP Orzeł przez grupę poszukiwawczą, a także o jej relacjach z Anglikami i Holendrami.
Opis działań szkolnych w Lublinie związane z pamięcią o poruczniku Mokrskim, jego imieniu na szkole i przyszłe perspektywy.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Historiaporucznika Mariana Tadeusza Mokrskiego nierozerwalnie łączy się zlosami legendarnego okrętu ORP „Orzeł”. To właśnie jegoniezwykłe umiejętności nawigacyjne umożliwiły brawurowąucieczkę „Orła” z internowania w estońskim Tallinie. GdyEstończycy odebrali załodze wszystkie pomoce nawigacyjne, porucznikMokrski własnoręcznie wyrysował z pamięci i na podstawie spisulatarń nową mapę Bałtyku i cieśnin, co pozwoliło bezpieczniedoprowadzić okręt do Wielkiej Brytanii. Ten pochodzący z Lublinamłody oficer, który zaginął w 1940 roku wraz z załogąjednostki, był postacią o wielu talentach. Przez lata zapomniany,miał na koncie sporo ciekawych historii – był szkolnym prymusem ozdecydowanym charakterze, świetnie rysował, a jako student zagrałnawet epizod w przedwojennym filmie. W osoatnich latach pamięć onim powoli wraca dzięki lokalnym inicjatywom i zachowanymwspomnieniom do niedawna żyjących jeszcze jego krewnych.