WEI uderza w NFOŚiGW. „Państwowy moloch przejada pieniądze”

Warsaw Enterprise Institute przygotowuje rozmaite raporty. Te raporty są na ogół bardzo ciekawe, ale dzisiaj chcę porozmawiać o raporcie dotyczącym ENFOS-u. Tytuł wielu raportów, Państwowe Molochy. To jest tytuł główny, Narodowy Fundusz Środowiska i Gospodarki Wodnej. To jest podtytuł i opowieść o tym. Teraz autor tego raportu, Andrzej Strojny, jest przy telefonie. Dzień dobry panu. Dzień dobry panu, dzień dobry państwu. No to zacznijmy opowieść o tym, jak marnotrawione są pieniądze publiczne. Cóż, panie redaktorze, to jest bardzo długa i niestety bardzo smutna opowieść, bowiem jeżeli mówimy o ogólnie państwowych molochach, no to można by napisać zapewne o tym całą wielostronnicową książkę, ale jeżeli koncentrujemy się na samym Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Włodnej, no to tutaj też mamy wiele, mówiąc kolokwialnie, kwiatków, tak?

od węgla na rzecz odnawialnych źródeł energii wraz z tym, jak w Polsce popularyzowały się, czy też były poniekąd narzucane przez prawo europejskie te polityki dotyczące ochrony środowiska, tak pozycja NFOS-u też się wzmocniła i tutaj te ostatnie lata są szczególnie istotne, bo tu właśnie mowa o programie Czyste Powietrze, tutaj właśnie mowa o budowie elektrociepłowni geodermalnych, i o jeszcze innych przykładach, które są opisane w tym. No dobrze, ale teraz gdybyśmy popatrzyli na strumień finansowania Enfosiu, to są pieniądze, które płyną z budżetu europejskiego, to są pieniądze, które płyną z ETS-u, to są pieniądze, które są bezpośrednio z budżetu polskiego, czy to są składki na przykład firm energetycznych?

To są pieniądze w dużej mierze płynące z budżetu państwa. Jeżeli mowa o środkach z programu ETS, to niestety ten strumień pieniędzy, miliardów złotych omija ENFOŚ. Tak naprawdę od momentu, w którym program ETS-1 zaczął funkcjonować, teraz mamy już ETS-M, Dwa, tak zaledwie kilka procent środków pozyskanych z handlu emisjami zacieliło budżet Enfosiu. Ta instytucja jest, jeżeli chodzi o program ETS, nie partycypuje w wydatkowaniu tych środków. Natomiast, co ciekawe, mamy inny projekt europejski, mowa tu o rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

W skrócie ROP, który zakłada obciążenie przedsiębiorców wprowadzających na rynek produkty w opakowaniach, w tworzywach stucznych, dodatkową tak zwaną opłatą produktową w celu też ochrony środowiska i zwiększenia recyklingu. Tak, jeżeli mówimy o ropie, to tutaj Enfoś ma być już w Polsce głównym dystrybutorem środków pozyskanych właśnie ze wspomnianej przeze mnie opłaty produktowej i głównym dystrybutorem tych środków na realizację celów ujętych w ropie. Więc tutaj, jeżeli mówimy już o tym, jak prawo europejskie kształtuje, że tak powiem, pozycję NFOŚ-u, kształtuje je oczywiście docelowo ustawa, projekt ustawy UC-100, który o Europie mówi, natomiast de facto tutaj to prawodawstwo europejskie daje takie możliwości,

Tak było, czy ja coś... Tak było, natomiast to, na czym my bazujemy przede wszystkim, to są raporty Najwyższej Izby Kontroli, która już w 2024 roku w sprawozdaniach rocznych informowała o tym, że tutaj tempo realizacji tego programu jest niewystarczające i tutaj tak naprawdę wydaje mi się, że charakter NFOŚ-u jest też... Taki, iż media, opinia publiczna przechodzi często obok działań tej instytucji. Natomiast ze względu na jej specyficzny charakter działania, oczywiście tematy związane z ochroną środowiska są dla nas coraz bliższe, natomiast nie jest to taka instytucja, która budzi tyle emocji, co chociażby Narodowy Fundusz Zdrowia,

Natomiast mamy też szereg programów socjalnych, takich jak 800+, Aktywny Rodzic, My też to analizowaliśmy w naszym z kolei innym raporcie, raporcie o stanach finansów publicznych, raporcie tak zwanym budżetowym, gdzie właśnie wskazowaliśmy na to, że dopompowywanie tego systemu po pierwsze nie obejdzie się bez konieczności obciążenia podatnika dodatkowymi sektorowymi kolejnymi podatkami, a po drugie jest nieefektywne w przypadku chociażby właśnie takich instytucji jak Enfoś, które te pieniądze po prostu przejadają, wydają na przyróżne cele, często polityczne. Nawet w raporcie wspominam o tym, że Enfoś przeznaczył

około 140 tysięcy złotych na zakup śmigłowców dla policji, co było z punktu widzenia tej instytucji nieistotne z punktu widzenia realizowania jej mandatu do celów środowiskowych, ale my tego nie jesteśmy w stanie kontrolować, ponieważ jest to państwowy monopolista, który nie bierze udziału w konkurencji rynkowej i nie jest w stanie być, no jak widać, czy tutaj raporty Narodowej Najwyższej Izby Kontroli, czy nawet działania innych organów państwa, nie są na cele stanowcze i nie są w stanie wymusić na tej instytucji, aby aby coś się zmieniło i tak naprawdę jedną możliwością, jaką my w WEI-u dopatrujemy jest odejście od modelu monopolu NFOŚ-u na właśnie cele środowiskowe i przejście do modelu konkurencji rynkowej, w której prywatne firmy, organizacje pozarządowe są w stanie realizować te zadania.

Ale też WEI chce, żeby realizować te zadania za nasze pieniądze, za nasze podatki? Nie, no w żadnym wypadku. Wejdą w agasie tego, aby te zadania były rozpisywane na zasadzie przetargów, zamówień publicznych, w których będą właśnie startować prywatne firmy, organizacje pozarządowe, a Entwość będzie po prostu nadzorcą tego systemu, który będzie kontrolował, czy te zadania są należycie realizowane. Ale odpowiadając na Pana pytanie, jak na przykład W przypadku ROP-u to obecny projekt zakłada pozyskiwanie opłaty produktowej na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, czyli de facto kolejnego podatku, który będzie obciążał kieszenie konsumentów, no bo gdzieś producenci będą musieli te wyższe koszty przerzucić.

Ale 103 miliardy to jest jedna druga pożyczki z SEJF, którą chce podpisać teraz rząd premiera Donalda Tuska. To są pieniądze, które wystarczyłyby na ochronę zdrowia. To były pieniądze, które wystarczyłyby na podwyżki dla nauczycieli. To są duże pieniądze. Pieniądze, których państwo polskie nie ma. My za te pieniądze sobie fundujemy wymianę kotłów, które będziemy musieli wymienić jeszcze raz za 10 lat w kolejnym programie Enfosiu pod tytułem Jeszcze Czystsze Powietrze. Bardzo słusznie pan podsumował, tylko proszę pamiętać, że ten program wystartował w 2018 roku. I my już w 2021 roku mieliśmy raporty NIK-u informujące o tym, że program jest opóźniony, że właśnie nie zostaną jego cele zrealizowane do tego 2027 czy 2028 roku, kiedy byłoby to w granicach terminu.