Dylematy marszałka Szaposznikowa. Droga do „Barbarossy”

A zatem Szaposznikow przedstawił określoną koncepcję, która nie podobała się na Kremlu, ale dowódca leningradzkiego okręgu wojskowego, Kirill Miereckow, no i Żdanów, miejscowy politruk leningradzki, oni uważali, że Finlandię będzie łatwo zająć. I Armia Czerwona uderzyła na Finlandię nieprzygotowana w stosunku do tego, czego oczekiwał Szaposznikow. No i to spowodowało konieczność szybkiej reakcji. Przyjęto koncepcję zwiększenia sił przeciwko Finlandii. Schodząca gwiazda Armii Czerwonej, Command Arm pierwszej rangi Timoszenko został skierowany jako dowódca operacyjny przeciwko Finlandii. Miereckow został podporządkowany Timoszencem. I koniec końców, w marcu 1940 roku, Finlandię zmuszono do zawarcia pokoju.

I to dotknęło między innymi Szaposznikowa, który w maju 1940 roku dostał tytuł marszałka. Po czym w sierpniu zwolniono go ze stanowiska i zastąpił go właśnie Miereckow, który dostał stopień generała armii. A pamiętajmy, że potem, na początku 1941 roku, Miereckowa zastąpił Żukow i tak naprawdę w ciągu paru miesięcy Armia Czerwona miała trzech szefów sztabu generalnego. A jednocześnie w ramach biura politycznego też się kotłowało, bo Woroszyłow Stracił stanowisko ministra obrody na rzecz Timoszenki, który też dostał marszałka. A potem wiosną 1941 roku kotłowało się dalej. I tak jak kotłowało się na najwyższych szczeblach dowództwa Armii Czerwonej, tak cała Armia Czerwona przekształcała się. I po kampanii, zwłaszcza niemieckiej we Francji, zapadła decyzja, że będzie tworzonych dużo dywizji pancernych.

I ona jest zresztą niemożliwa, bo jak oni nagle sobie wymyślili, że oni będą mieli kilkanaście dywizji pancernych, to przecież trzeba je jakoś najpierw stworzyć, zrobić jakiś system szkolenia. To jest proces. Armia Czerwona dostaje tej biegunki w najgorszym możliwym momencie, zwłaszcza w zakresie swoich wojsk pancernych i zmechanizowanych. Żongluje nimi, rozwiązuje brygady, tworzy korpusy, rozwiązuje korpusy, tworzy dywizję piechoty zmotoryzowanej o silnym komponencie pancernym. Potem wymyśla dywizję pancerną. Szaposznikow traci stanowisko. Zostaje odstawiony na boczny tor, ma się zajmować fortyfikacjami na nowej granicy państwowej. Jest marszałkiem, który właściwie stoi gdzieś z boku. Timoszenko wygryzł Woroszyłowa, Miereckow wygryzł Szaposznikowa. Armia się ciągle przekształca, ale armia nie wie do końca czego chce.

To znaczy nie wie, bo Stalin też nie wie czego chce. Ma być wojna z Niemcami już, czy raczej czekamy na koniec procesu restrukturyzacji armii? W takim razie co wpłynęło na tą decyzję, że Armia Czerwona rozstawiła swoje wojska na Ukrainie, czyli na południe od Bagien Prypeci? Polityka wpływa na decyzję o rozstawieniu wojsk. Stalin chce rozstawienia sił zasadniczych Armii Czerwonej na południe od Bagien Prypeci, wbrew szefowi sztabu generalnego. Dlatego nowy szef sztabu generalnego, generał Miereckow, on przygotowuje dwa warianty, białoruski i ukraiński. I znowu, stosunek 2 do 1 obowiązuje, te wykładnie, te kamienie milowe Szaposznikowa rządzą Armią Czerwoną. We wrześniu 1940 roku powstaje nowy plan rozwinięcia operacyjnego i strategicznego do wojny, zatwierdzony de facto w październiku 1940 roku.

No i jakby nie liczyć, generał Miereckow melduje, że dywizji jest za mało. Jeżeli my mamy jakieś plany w rozumieniu konieczności toczenia wojny z Finlandią, z Niemcami, z Rumunią, z Turcją, z Japończykami, to my mamy za mało dywizji. W czasie pokoju, do rozwinięcia pierwszego rzutu strategicznego, drugiego, trzeciego, nie mówimy o dywizjach czasów wojny, tylko czasów pokoju. My mamy ich za mało, towarzyszu Stalin. Za mało dywizji pancernych, za mało dywizji piechoty. Wszystkiego jest za mało. Mamy takie cele, takie oczekiwania, że wszystkiego jest za mało. Czy my przyjmujemy niemieckie natarcie, czy sami mamy ich atakować, No to ile dywizji byłoby dla nich wystarczająco?

Kiedy znowu zmienił się szef sztabu generalnego, Żukow, generał armii Żukow, zastąpił Miereckowa. Zapada decyzja, że armia musi posiadać 314 dywizji. I wydarzenia polityczne. Armia niemiecka wymusiła na Bułgarii przystąpienie do Osi. Jugosławia przystępuje do Osi. To są wydarzenia polityczne. Które ściągają uwagę Stalina na kierunek południowy. Na Ukrainę, na Besarabię, że Armia Czerwona musi działać na kierunku także bałkańskim, a nie tylko na najważniejszym, tym warszawsko-berlińskim. Ale Niemcy gniotą Jugosławię w kwietniu 1941 roku w sposób bezwzględny. Koncepcja, że może Brytyjczycy będą wojować z Grecji, zaatakują Niemców gdzieś na Węgrzech, ona w kwietniu 1941 roku rozpada się jak domek z kart.

Stalin nie chciał prowokować otwarcie Hitlera. Miał nadzieję, że te procesy, które zapoczątkował Szaposznikow, Które potem prowadził Miereckow. Potem nowy szef sztabu generalnego Żukow. Że proces rozwinięcia do pierwszej fazy wojny, ten przedmobilizacyjny zakończy się w Związku Radzieckim zanim Hitler ruszy na wschód. Tego chciał Stalin. Tego chciało dowództwo Armii Czerwonej. I to się prawie udało. W tym sensie się udało, że zdążyli. Zdążyli stworzyć struktury rozwinięcia mobilizacyjnego wielkiej armii przed 22 czerwca, ale nie zdążyli tej armii rozwinąć w praktyce przed 22 czerwca. Rozwijali ją potem w czerwcu, w lipcu, w sierpniu, a potem w ogóle już ją rozwijali do jakichś monstrualnych, jak powiedziałem, rozmiarów? Powiększając armię dwa razy w pół roku, mimo tych wszystkich klęsk.

Stalin znowu zmieniał kadry, zmieniał dowódców. Generał Miereckow, on w ogóle został aresztowany, poddany torturom, szef Sztabu Generalnego jeszcze kilka miesięcy wcześniej. Doceniono pracę Szaposznikowa. On latem 1941 roku znowu objął kierownictwo Sztabu Generalnego Armii Czerwonej, aczkolwiek wtedy już Sztab Generalny nie odgrywał takiej roli, bo rozwinięto stawkę i Państwowy Komitet Obrony i tych struktur dowodzenia było jeszcze więcej i to one rządziły, a nie Sztab. Ale powrót Szaposznikowa na stanowisko szefa sztabu pod koniec lipca 1941 roku był pewnym symbolem, że ten człowiek i jego sztab prawidłowo przygotował Związek Radziecki do wojny, chociaż wejście Związku Radzieckiego do tej wojny. No, odbywało się w warunkach absolutnie odmiennych od oczekiwanych na Kremlu, ale było efektem działań samego Kremla.