Bitwa o Rżew

Niewyobrażalne także z perspektywy Armii Czerwonej kolejnych lat. Jedna pojedyncza radziecka armia zaangażowana w pasie danego frontu w Bitwę Rżewską mogła w ciągu miesiąca mieć straty takie jak w 1944 ponosił cały front. W analogicznym okresie, czyli np. związek kilku armii ogólnowojskowych. Innymi słowy, te straty Armii Czerwonej w walce ofensywnej, nie w wielkich kotłach, nie w warunkach wielkich strat w wyniku działań nieprzyjaciela, ale w wyniku własnych operacji zaczepnych, były jedyne w swoim rodzaju. Po prostu niewyobrażalne. To przełożyło się na określoną pamięć i na określoną traumę. Tak naprawdę wychwalano, przenoszono do legendy Stalingradczyków. To była ta biała legenda, ostatecznie zwycięstwo.

Że kiedy latem 1942 roku trwał kolejny szturm na Rzew, to niemieckie linie okopów i zasieków poprzedzały po prostu całe zwały ciał w mundurach Armii Czerwonej, rozkładających się zwłok poległych przy wcześniejszych, często wykonanych np. jeszcze zimą, szturmów. Musimy sobie wyobrazić, że rejon Rżewa stał się czymś w rodzaju piekła na ziemi, a jednocześnie to dla Armii Czerwonej, dla dowództwa Armii Czerwonej, dla stawki było miejsce szczególnie ważne, bo dwie były w czasie wielkiej wojny ojczyźnianej, dwie były wielkie bitwy nad Wołgą, pod Stalingradem i pod Rżewem, bo Rżew też leży nad Wołgą, tylko że na zachód od Moskwy. w zupełnie innej części europejskiego obszaru Rosji.

I Niemcy nad Wołgę doszli pod Rżewem w październiku 1941 roku. Udało się ich odepchnąć w marcu 1943 roku. Kiedy 3 marca 1943 roku Oddziały radzieckie wkroczyły do ruin Rzewa. To praktycznie nikt tam nie mieszkał. Zostało z kilkudziesięciu tysięcy mieszkańców kilkaset osób. Ponad 90% zabudowy zostało unicestwionych. Z ponad pięciu tysięcy budynków do zamieszkania nadawało się około 300. Rzew uległ całkowitej zagładzie. Został po wojnie odbudowany, został tak jak Stalingrad, przekształcony w miasto symbol, ale miał dla Rosjan, czy szerzej dla narodów Związku Radzieckiego, o wiele bardziej gorzki smak. Bitwa nad Wołgą w Stalingradzie to był pogrom Niemców, okrążenie Paulusa, zniszczenie 6 Armii.

Rzew nad Wołgą był symbolem krwawego rzeźnika Żukowa, walenia głową w mur i tego, że w roku 1942 Niemcy wciąż atakowani. Nie dawali się wypchnąć spod Moskwy i odeszli na rozkaz. Rżew nie został zdobyty. Armia Czerwona zajęła Rżew, ale go nie zdobyła. I to w jakimś zakresie jest ta mroczniejsza karta pamięci o Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Tak jak Stalingrad jest symbolem wielkiego zwycięstwa, tak Rżew jest symbolem wielkiego poświęcenia, ale poświęcenia, które w czasie samej operacji nie przyniosło owoców zwycięstwa. I żeby zrozumieć, dlaczego bitwa o Rzew była tak ważna, w pierwszej kolejności spójrzmy na geografię. Można by powiedzieć, że z zachodu na wschód w stronę Moskwy prowadzą dwie magistrale.

Ale wyobraźmy sobie, rzucamy 350 tysięcy żołnierzy i tracimy 200, z czego 50 tysięcy to są zabici. To jest rzeźnia. I nie zdobywamy wcale rzewa. Nie zdobywamy wcale syczewki. A więc pogląd, że Koniew i Żukow to rzeźnicy, umocnił się. Niemcy utrzymali swoje pozycje. Front trwał. Minęło lato, nastała jesień wraz z jesienią radziecka operacja ofensywna w Stalingradzie. Ale nie tylko tam. Uderzono także po raz kolejny w występ Rżewski. Zaczęła się trzecia bitwa o Rżew, znana pod nazwą radzieckiego kryptonimu jako Mars, bądź jako druga ofensywa rżewsko-syczewska. I znowu front zachodni od wschodu, front kaliniński od północy.

W listopadzie i w grudniu 1942 roku równolegle do Bitwy Stalingradzkiej przeprowadziły trzecią zasadniczą, strategiczną operację zaczepną na tym obszarze z dokładnie takim samym rezultatem jak druga. Bo pamiętajmy, ta pierwsza przynajmniej doprowadziła do głębokiego oskrzydlenia od zachodu Rżewa i stworzenia tego... Na Wisłu, ale druga nie dała nic. Trzecia, Operacja Mars, to jest od 25 listopada do 20 grudnia 1942 roku. Dwa fronty koordynowane przez generała Żukowa podejmowały po raz kolejny próbę zdobycia Rżewa i Syczewki. Front Kaliniński prowadził także równolegle działania zaczepne w rejonie Wielkie Łuki. Żukow dowodził armiami generała Koniewa i generała Purkajewa. Był koordynatorem działań dwóch frontów.

25 listopada, 20 grudnia 1942 roku, Operacja Mars, taki drugi Stalingrad dla niemieckiej 9 Armii, ale ten Stalingrad się nie udał. Utknął de facto na pozycjach wyjściowych. Kontry niemieckich wojsk szybkich przywróciły w praktyce zasadnicze położenie. Ta operacja była jeszcze mniej udana niż druga bitwa o Rżew, bo tam chociaż częściowo przesunięto front na wschód od Rżewa. Tutaj de facto nie osiągnięto nic. Ale czy tutaj też Armia Czerwona poniosła tak gigantyczne straty? Ponad 70 tysięcy poległych, 230 tysięcy rannych i zaginionych, kolejne 300 tysięcy żołnierzy padło bądź zostało rannych pod Rżewem. I znowu w trzeciej bitwie o Rżew nie osiągnięto nic.

Żukowowi się nie udało. No ale jak to szło do tego w takim razie, że Niemcy ostatecznie opuścili Rżew? Wtedy, pod koniec 1942 roku, wojska radzieckie znajdowały się na północnych przedmieściach Rzewa. W tych ciężkich walkach latem 1942 roku pokonały te kilka kilometrów. Za cenę niewyobrażalnych strat 30. armii. Ale Rzew nadal był w niemieckich rękach. Padł Stalingrad. Odzyskano na razie niewielkie połączenie z Leningradem, bo zniszczenie niemieckiej Grupy Armii Północ, tak jak Grupy Armii Środek, się nie udało. Zimą 1943 roku. Rosjanie więc zastanawiali się co dalej. Decyzję za nich w jakimś zakresie podjął Hitler. Hitler miał świadomość, że utrzymywanie występu w Jaźmiańsko-Różewskiego, którego linie frontu wynosiły w sumie około 500 kilometrów, w warunkach pogromu stalingradzkiego nie ma już sensu, że armia niemiecka nie będzie już zdobywać Moskwy, przynajmniej na razie.

Setki tysięcy zabitych. Najbardziej porażające straty w pierwszej bitwie, tej zimowej, ze stycznia, lutego, marca 1942 roku. I Niemcy odeszli z tego terenu nie dlatego, że przegrali, tylko dlatego, że ponieśli klęskę pod Stalingradem. Od wiosny 1943 roku. Już Rosjanom tak źle nigdy jak pod Rżewem iść nie będzie. Ich potencjał zrastał. Oni potrzebowali roku wojny, aby odbudować swój potencjał. Potrzebowali półtora roku wojny, aby zacząć nasycać się dostawami z Lendlizu, aby unowocześniać swoją armię, ale także, aby ponownie nasycić ją odpowiednią ilością czołgów, armat i samolotów. W roku 1943 Armia Czerwona odzyskała sprawność bojową. Gwałtownie zwiększyła się jej jakość i efektywność.

No uczyła się pod tym rżwewem. płacąc krwią radzieckich żołnierzy. Dziesiątkami i setkami tysięcy zabitych. Dziesiątkami i setkami tysięcy rannych i chorych. I koniec końców Rzew jest symbolem. Symbolem niezwycięstwa w oczach Rosjan, czy szerzej wcześniej radzieckiej propagandy. Tylko symbolem poświęcenia. Stalingrad jest symbolem zwycięstwa. Leningrad niezłomności. rzew poświęcenia. I był i jest w oczach radzieckiej historiografii czy rosyjskiej propagandy symbolem najbardziej gorzkim, bo najbardziej niejednoznacznym. Norbert, dziękuję Ci bardzo za ten odcinek no i do usłyszenia w kolejnym. Dziękuję bardzo. Dziękujemy, że byłeś z nami do końca tego odcinka. Odwiedź nas na Facebooku, Instagramie, Twitterze lub TikToku.