Bitwa nad Chałchin-Goł. Matka wszystkich bitew

Mandżuria jest jakby zapleczem japońskiego podboju Chin, a jednocześnie jest stale zagrożona ze strony Związku Radzieckiego. A jakie siły w tym rejonie mieli Rosjanie? Wojska Armii Czerwonej mają bardzo silny i bardzo specyficzny kontyngent. Zza bajkalskiego okręgu wojskowego jest wydzielony specjalny 57. Korpus Specjalny. Są to siły ekspedycyjne skierowane na terytorium zaprzyjaźnionego państwa, Mongolii. Mongolia jest specyficzna. To jest bardzo duży kraj. Ale w olbrzymiej mierze jest to kraj pozbawiony miast, pozbawiony dróg, pozbawiony linii kolejowych, nawet sieci telegraficznych. Wtedy, w latach 30. XX wieku jest to stepowa pustynia, miejscami przecięta wzgórzami, pustyniami, rzekami, jarami, wąwozami.

Konieczność przemieszczania się po wielkich przestrzeniach wymusza ową motoryzację i tam już w roku 1936 zostaje rozmieszczona specjalna brygada zmotoryzowana i specjalny pułk zmotoryzowany, zmechanizowany Armii Czerwonej. Jednym zresztą z dowódców tego korpusu specjalnego w 1937-38 roku jest komdif Iwan Koniew, ale powstaje ten 57. Korpus Specjalny. On się przekształca, stopniowo formowane są kolejne brygady. Stopniowo właśnie na terytorium Mongolii rozwijane są dywizje zmotoryzowane i brygady zmechanizowane Armii Czerwonej. To najnowocześniejszy, najlepiej nasycony samochodami, czołgami, pojazdami pancernymi, ciągnikami element

No ale formalnie są to dywizje i jest nawet jedna brygada pancerna zmechanizowana, w zależności jak to określimy. Mongołowie mają własne samochody pancerne, oczywiście radzieckiej produkcji. W roku 1939, po tej fali czystek, po tym częściowym paraliżu dowództwa Armii Czerwonej, tym specjalnym korpusem w Mongolii dowodzi Komdiv Feklenko. I w 1939 roku on ma do dyspozycji 36 Dywizję Zmotoryzowaną. Ta dywizja ma 3 Pułki Piechoty Zmotoryzowanej. Ma 6 Samodzielną Brygadę Kawalerii. Ma 3, 7, 8 i 9 Brygadę Pancerno-Motorową. To ewenement, jak powiedziałem, takich brygad nigdzie indziej poza Mongolią Armia Czerwona nie ma. To są brygady oparte o samochody pancerne i piechotę zmotoryzowaną.

Trzeba było użyć nowoczesnych środków transportu, takich jak samochód, aby móc nadać tej bitwie odpowiedni charakter i zapewnić jej właściwe zabezpieczenie materiałowe. I oczywiście już w I wojnie światowej widzimy fundamentalną rolę samochodu jako środka transportu w przemieszczaniu materiałów wojennych na front. Już w I wojnie światowej kolumny samochodowe odgrywają olbrzymią rolę, ale jednak w percepcji np. frontu zachodniego, we Francji, w I wojnie światowej te kolumny samochodowe nie muszą jeździć do centrów rozładunku położonych setki kilometrów za linią frontu. W Mongolii musiały. Trzeba było stworzyć specjalne kolumny cystern na benzynę i specjalne kolumny cystern na wodę.

Japończycy mają plan. Stworzą grupę wiążącą i grupę oskrzydlającą. Część japońskiego zgrupowania będzie od czoła wiązać radziecko-mongolski przyczółek, ale część obejdzie go ze skrzydła, odetnie go od rzeki. Taka specjalna jednostka rozpoznawczo zmechanizowana japońska ma wykonać uderzenie oskrzydlające, zasadnicza japońska piechota, atak czołowy wiążący. I 28 i 29 maja dochodzi do no już poważnych starć między Armią Czerwoną a wojskami japońskimi. Mongołowie i Mandżurowie też biorą udział w tych starciach, ale oni są jakby tłem. To już jest walka dwóch mocarstw, sił zbrojnych dwóch mocarstw. Najpoważniejsze starcie od czasów bitwy nad jeziorem Hasan. Najpierw atakują Japończycy.

z Niemcami uderzenia na Związek Radziecki. To znaczy ma być pokazana siła. Związek Radziecki ma pokazać nie wojną, ale lokalnie sprowokowanym konfliktem swoją sprawczość. Na najwyższych szczeblach władzy podejmowane są decyzje o rozwinięciu grupy armijnej do zajęcia terytoriów na wschód od Chałchin-Goł. Tego odcinka o głębokości do 20-30 km, w zależności od tego jak rzeka meandruje. Naprawdę to nie są duże tereny, które należy zająć. Tam nic nie ma oprócz stepu, wzgórz i równin. Ale zapada decyzja, że Zabajkalski Okręg Wojskowy, 57 Samodzielny Specjalny Korpus Strzelecki, właśnie Korpus Specjalny, armie samodzielne tego obszaru, wszystkie te siły mają być przygotowane do działań i udzielenia wsparcia właśnie grupie zadaniowej w Mongolii.

Na dowódcę zostaje wyznaczony Żukow. Oficjalnie 5 czerwca zjawia się w Mongolii, 12 czerwca obejmuje dowództwo. W praktyce prawdopodobnie kieruje tymi działaniami już od przełomu maja i czerwca 1939 roku. Zaczyna swoje urzędowanie w typowym radzieckim stylu od określenia wszystkich dotychczasowych dowódców jako niekompetentnych szkodników. Ale dlaczego akurat Żukow został dowódcą radzieckich wojsk w Mongolii? No przecież on był wtedy zastępcą dowódcy okręgu wojskowego, czyli no tak naprawdę nie było to jakieś specjalnie eksponowane stanowisko. Dlaczego wyznaczono akurat Żukowa na dowódcę tego zgrupowania, to po dzień dzisiejszy do końca nie wiadomo. Sugeruje się, że marszałek Budionny po prostu postanowił swojego człowieka umieścić w bardzo ważnym prestiżowym miejscu.

No i Rosjanie mają tych czołgów bardzo dużo, a Japończycy znacznie mniej. A zatem Rosjanie postanawiają stworzyć, no, już taki trwały, solidny przyczółek. Do dyspozycji jest 36 Dywizja Zmotoryzowana, 7, 8 i 9 Brygada Pancerno-Motorowa, 11 Brygada Pancerna, 6 Dywizja Kawalerii. Komdiv, a wkrótce Komkor, czyli dowódca korpusu, Żukow i naczelnik sztabu, Kombryk Bogdanow, czyli generał brygady w tym wypadku, oni kierują działaniami na miejscu. Najpierw ze względów logistycznych nad Chałchin-Goł z zachodu na wschód przemieścić ma się grupa wydzielona, która utworzy nowy, solidny przyczółek. Tu szczególną rolę odgrywa 149 Pułk Zmotoryzowanych Strzelców z 36 Dywizji.

Zasadnicze siły rezerwowe pozostają na zachodnim brzegu Chałchin-Goł w dużym oddaleniu. 11 Brygada Pancerna, inne elementy 36 Dywizji, 7 Brygada Pancerno-Motorowa. Te siły, które są kierowane na przyczółek, one nie są duże. Oczywiście w tym czasie toczą się np. walki powietrzne. Ten konflikt narasta, on eskaluje do tego stopnia, że pod koniec czerwca Rosjanie decydują się upublicznić ten konflikt, znaczy pokazać go światu, zrobić z tego polityczną demonstrację. Zostają do Mongaoli wysłani specjalni najlepsi propagandziści radzieccy, w tym Konstantin Simonow. Którzy mają relacjonować i pokazywać światu starcie z Japończykami.

Tam jest mnóstwo jakichś jarów, parowów. Oczywiście, w odróżnieniu od Bitwy pod Kurskiem, tutaj mamy meandrującą, szeroką rzekę. Ona nie jest może bardzo szeroka, ale ma dosyć zabagnione, rozległe, porośnięte wodnymi trawami owe brzegi. W związku z czym Rosjanie, tak jak pod Kurskiem, w lipcu 1943 roku, aby zatrzymać włamujące się niemieckie dywizje pancerne, rzucali do przeciwuderzenia całe brygady i korpusy pancerne, bądź zmechanizowane. Tutaj Żukow rzucił Kombryga jako wlewa i jego jedenastą brygadę. KONIEC

W połowie lipca ewidentnie Żukow przeżywa kryzys. Mówi się, nie panuje nad sytuacją. Przeciwnik go zaatakował. Ledwo sobie radzi. Kryzys na przyczółku. Wróg stworzył własny przyczółek, ale się wycofał. Towarzysz Command Arm pierwszej rangi zastępca ministra obrony. Towarzysz Kulik niech tam leci. Niech ogarnie sytuację jako przedstawiciel specjalny Moskwy. Niech zabiera ze sobą Woronowa od artylerii, Pawłowa od wojsk pancernych. Niech oni na miejscu zbadają sytuację, jak towarzysz Żukow sobie radzi, jak radzą sobie wojska I Grupy Armii. A jaką rolę odegrał w tej bitwie Kulik? Przyszły marszałek Kulik. Jak już tam przyleciał i zaczął robić swoje porządki, to się ze wszystkimi pokłócił i koniec końców zaproponował Woroszyłowowi, w Moskwie siedzącemu oczywiście, cofnięcie wojsk na zachodni brzeg rzeki.

To też jest charakterystyczne dla nich, że będą mieli tak wysokie straty. Stracili bezpowrotnie prawie 250 czołgów, blisko 150 samochodów pancernych, a mówimy tylko o stratach bezpowrotnych. Bardzo charakterystyczne są straty w czołgach. To, co widzimy pod Chałchin-Goł, będzie potem chlebem powszednim aż do Berlina. Brygada, a pamiętajmy, że te radzieckie brygady 11-6, które walczyły pod Chałchin-Goł, to one miały tyle czołgów, co w II wojnie światowej miał radziecki korpus. W związku z czym Rosjanie atakują, czasami wprowadzają do walki na przykład 150 czołgów w dniu wprowadzenia brygady do walki. Mówimy o czołgach tego dnia sprawnych, rzuconych do ataku. A potem cały czas używają tej brygady dzień po dniu aż do zupełnego zużycia. I na przykład jeżeli 20 sierpnia jedenasta brygada czołgów weszła do walki ze 150 maszynami, wcześniej 150 czołgów zupełnień.