Zbrodnie wojenne Rosjan a prawo międzynarodowe

Historyczny podcast Muzeum Historii Polski. Zaprasza Michał Przeperski. Dzień dobry Państwu. Z tej strony Michał Przeperski. Witam serdecznie w podcaście Historycznym Muzeum Historii Polski. Dzisiaj mam ogromną przyjemność rozmawiać z doktorem Tomaszem Lachowskim z Katedry Prawa Międzynarodowego i Stosunków Międzynarodowych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Rozmawiamy w 33. dniu niesprowokowanej przez nikogo rosyjskiej agresji wojskowej w Ukrainie. Pytaniem, które niestety nasuwa się w ostatnich dniach wszystkim tym, którzy obserwują to, co się dzieje w Ukrainie, to jest, jak sądzę, takie.

dane, które właśnie Ukraińcy sami, to jest około 4 milionów ludzi i prawdopodobnie jeszcze milion czy dwa miliony osób nienarodzonych, które właśnie z tego powodu się nie urodziły, to nie tylko z perspektywy właśnie tego pojęcia ludobójstwa kolonialnego te dwa lata 1932-1933 roku. Dlaczego? Mówił o tym bardzo wyraźnie twórca pojęcia ludobójstwa, Rafał Lemkin, polski prawnik. Myślę, że osoba, która nie dość dobrze jest znana w Polsce, bardzo szkoda, ponieważ jest to wybitna postać, która nadała kształt właśnie... prawnemu pojęciu zbrodni ludobójstwa, ale w istocie Lemkin postrzegał ludobójstwo w sposób szerszy niż to finalnie właśnie mamy w konwencji językowskiej. I Lemkin postrzegał Hołodomor właśnie jako ludobójstwo w ujęciu nie tylko tych dwóch strasznych lat głodu, sztucznego głodu wywołanego właśnie przez władzę sowiecką,

I tutaj rzeczywiście widzimy skalę efektu ludobójstwa sowieckiego na narodzie ukraińskim. To jest jeden z powodów, dla których tę koszmarną sytuację bieżącą łączymy z historią, bo niestety przeszłość wiele nam może powiedzieć o współczesności. Chciałem zapytać, czy właściwie uprawnione jest takie traktowanie Władimira Putina i współczesnej władzy rosyjskiej jako kontynuatorów takiej bardzo brutalnej, kolonialnej władzy właśnie rosyjskiej, imperialnej, sowieckiej, która właściwie ma za nic ukraińską odrębność i też w pewnym sensie być może w takim generalnym nastawieniu politycznym można byłoby się doszukiwać tych śladów tego dolus specialis, jak pan to określił.

Tak, wydaje mi się, że na kilku płaszczyznach z pewnością tak właśnie jest. Pamiętajmy, że to orędzie z 21 lutego, w którym Putin teoretycznie uzasadniał powody, dla których uznał te bandyckie, samozwańcze republiki ludowe na Donbasie. W istocie w tym przemówieniu odmówił całkowicie prawa Ukrainy do własnej suwerenności, do niepodległości. Co więcej, do własnej historii, twierdząc, że Ukraina i naród ukraiński wymyślił Lenin i do własnej przyszłości, w tym przypadku odmawiając jej możliwości na przykład wyboru swojego wektora zachodniego, czy to wstąpienia do Unii Europejskiej, czy też zwłaszcza do NATO. I w tym przypadku rzeczywiście ja bym tutaj dostrzegał to takie echo właśnie definicji Lemkina, ludobójstwa kolonialnego w kontekście tego, co dzieje się

czyli tej grupy, która walczyła o prawa człowieka, o godność człowieka, właśnie chociażby postać, którą już wymieniłem, Wasyla Stusa, przykład poety, literata, który był właśnie członkiem Grupy Helsińskiej. To wszystko złożyło się na takie przepracowanie historii tej kolonialnej, sowieckiej właśnie dominacji nad Ukrainą. I rzeczywiście, kiedy odwiedzałem Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej w czasie swoich badań właśnie będąc w Kijowie, jeszcze za czasów bycia dyrektorem przez Wołodymyra Wiatrowicza, ale to tak samo również przez aktualnego dyrektora pana Antona Drobowicza, było podkreślone, że kolejnym krokiem musi być podjęcie działań normatywnych w zakresie dekolonizacji.

To jest już trudniejsze pojęcie, bo dekolonizacja obywała nie tylko czasy sowieckie, ale właściwie carstwa rosyjskiego. Oczywiście dosłownie mówiąc demontażu właśnie pomników Katarzyny II chociażby i innych władców carstwa, ale także chyba to istotniejsze pewnego przeorientowania w ogóle całej świadomości społeczno-narodowej, czyli z bycia... częścią tej większej całości z centrum w Moskwie na rzeczywiście państwo niepodległe ze swoją własną historią, wywodzącą się od czasu w Rusi kijowskiej i ruskiej prawdy, chociaż my mówimy tutaj o prawie, pierwszych właśnie przykładach prawa stanowionego w państwie Jarosława Mądrego.

Ukraińcy w ustawie wpisali właśnie to, że II wojna światowa rozpoczęła się 1 września, 1939 roku wraz z atakiem Niemiec na Polskę, że Ukraińcy walczyli w ramach, w szeregach wojska polskiego i to nie jest element propagandy sowieckiej, tylko właśnie faktu prawdy historycznej. To jest niezwykle zaskakujące, jeżeli zestawić to z działaniami prawnymi, które są podejmowane właściwie, jeżeli dobrze sobie przypominam, w zeszłym roku na Białorusi, która zafundowała sobie właśnie w zeszłym roku dzień 17 września, a więc dzień inwazji sowieckiej na Polskę w 1939 roku.

bo rzeczywiście w szkołach program został dosyć radykalnie zmieniony, jeśli chodzi właśnie o naukę historii, również taka wielka rola i centralna, jeśli chodzi o na przykład kształtowanie różnych muzeów. Też rozmawiamy o Muzeum Historii Polski. W Ukrainie powstało Muzeum Majdanu, chociażby różne muzea dotyczące walki na wschodzie, Muzea ATO, czyli tej specjalnie atletycznej operacji, która pod jakby nazwą której przez kilka lat trwała realna wojna na Donbasie właśnie z Rosją. To wszystko powodowało, że... Ukraina przez te 8 lat bardzo mocno oderwała się od Federacji Rosyjskiej. Putin chyba tego nie dostrzegł albo dostrzegł, ale to w inny sposób sobie konstatował, że w istocie Ukraina, że to jest wyłącznie narzucone przed pewną grupę, tylko taką pomajdanową grupę, która doszła do władzy i nie ma pewnego odbioru społecznego.

Podobnie w wielu innych miejscowościach, zwłaszcza na południu czy na wschodzie, gdzie to też jest pewna też, powiedziałbym, taka mądrość polityki ukraińskiej, żeby nie powodować zbytnich sporów w ramach samej Ukrainy, na przykład niejako narzucając bohaterów, którzy są raczej kojarzeni z walką powstańczą, po prostu z postacią Stepana Bandery i nie tylko, to w istocie tych nazw nie ma albo nie było na wschodzie czy na południu. Tam odnajdywano w annałach historii, w kronikach dawne nazwy historyczne, ukraińskie właśnie. które były odświeżane, które były odnawiane, a te dawne, te szyldy komunistyczne po prostu zrzucano. Taka ciekawostka właśnie trochę nawet humorystyczna, jeśli chodzi o trwającą agresję rosyjską, trwającą wojnę w jednej właśnie z miejscowości na południu.

Bardzo dziękuję. Bardzo dziękuję. Historyczny podcast Muzeum Historii Polski. Podcastów Muzeum Historii Polski wysłuchasz na YouTube, Spotify, Google Podcast, w audiotece, a także na innych platformach podcastowych.