Rozkaz 00485. Operacja polska NKWD

Tej grupy mniej więcej ponad milionowej, już wtedy to nie było półtora miliona w 1937 roku, bo wcześniej zostali wymordowani w różnych innych działaniach sowieckich, była porównywalna tylko z sytuacją Żydów od roku 1941 w systemie niemieckiej okupacji. Tak mówi amerykański historyk, znawca tego tematu i nie on jeden, wielu innych i Timothy Snyder i I Hiroaki Kuromiya, znakomity badacz tego właśnie zagadnienia, czyli losu Polaków w czasie operacji 1937-1938 roku, uznają, że tak właśnie było. To może dodajmy tylko, że książka Normana Najmarka ukazała się w polskim tłumaczeniu dzięki Instytutowi Pileckiego kilka lat temu. Wspaniale, ja nawet przeoczyłem, no bo ja bardzo dawno tę moją sobie postawiłem na półce po lekturze w pierwszej wersji, ale zostawmy.

To się stało dzięki, jak już powiedziałem, historykom rosyjskim z memoriału i dopiero od kilkunastu, powiedzmy od dwudziestu najwyżej lat, Historycy polscy, którzy zapoznali się z wynikami tych właśnie dociekań archiwalnych w Rosji, uświadomili sobie, że jest taki problem, że trzeba o tym pisać. I jest grupka historyków, która w tym zakresie robiła wiele. Przypomnę mojego znakomitego kolegę Henryka Głębockiego, którego studium w Arce opublikowane razem ze świadectwami, w Arkanach przepraszam, ze świadectwami ocalałych z tego ludobójstwa w Leningradzie. Myślę, że wywarło z kolei wrażenie na Timothy Snyderze, który uwzględnił jakby część tych świadectw w swojej niezwykle wpływowej książce Bloodlands, czyli Skrwawione Ziemie.