Zdrowe miasta zdrowych ludzi

Dzień dobry Państwu, z tej strony Marcin Jerzewski i witam serdecznie w kolejnym odcinku podcastu Akcji Miasto. Dzisiaj znowu mamy współprowadzącego i jest ze mną dzisiaj Łukasz Stępień, również z Akcji Miasto. Cześć Łukaszu. Dzień dobry, witam wszystkich. A naszym wyjątkowym gościem w dniu dzisiejszym jest Szymon Makles, student medycyny, który postanowił leczyć nie tylko ludzi, ale również system, a te działania realizuje w ramach sekcji medycznej Fundacji Centrum Demokracji Społecznej. Będziemy rozmawiać o tym, jak miasta mają wpływ na nasze zdrowie.

Więc powstała nowa definicja zdrowia, która teraz jest przez WHO promowana i już od bardzo wielu lat jest tą aktualną, najbardziej evidence-based, opartą na dowodach, definicją zdrowia. I to jest, że zdrowie to jest całkowity dobrostan jednostki, który pozwala jej na to, żeby się rozwijać. To jest dobrostan w rozumieniu psychicznym, fizycznym, społecznym, ekonomicznym. Czyli to jest bardzo szeroka definicja. Tak naprawdę to jest optimum wszystkich czynników, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, które pozwalają na wzrost, rozwój jednostki. I teraz, jeśli chodzi o samą ochronę zdrowia, To jest może 10%. Były takie badania, znaczy nawet nie było do końca badania, tylko taki model, który wymyślił kanadyjski minister zdrowia, a nazywa się Polamil Lalonda.

Dodam tutaj, że jest takie bardzo ambitne podejście, które zakłada, że ludzie są istotami racjonalnymi. i podejmują same racjonalne decyzje, a myślę, że każdy z nas wie, że to nie do końca tak zawsze działa. Dokładnie tak. Dlatego potem, w latach 90., powstał taki model tęczy uwarunkowań Dahlera Whiteheada. I to jest taki model, który zakłada, że w centrum faktycznie mamy tą jednostkę, która ma swój wiek, niemodyfikowalny czynnik, swoją płeć, czynnik niemodyfikowalny, czynniki genetyczne również niemodyfikowalne, Potem mamy indywidualny styl życia, który wpływa na te niemodyfikowalne czynniki, a one wpływają na styl życia, no bo jeśli ktoś na przykład genetycznie ma, nie wiem, bardzo duży problem z płucami, no to nie będzie wyczynowym biegaczem. Tak, no jest to zrozumiałe.

Dalej mamy więzy wsparcia rodzinnego, ale także lokalnej społeczności. I potem mamy coś, co będzie nas dzisiaj najbardziej interesować, czyli to, co w bardzo dużym stopniu wpływa na wszystkie te miejsca poniżej, do epicentrum, aż do jednostki, czyli nie styl życia właśnie, tylko miejsce życia oraz miejsce pracy. Rozumianego środowisko, w którym się otaczamy, nasza przestrzeń. Dokładnie tak. I to okazało się, że te wszystkie rzeczy bardzo silnie na siebie wpływają i że to jest dużo lepszy model opisujący to, jak faktycznie można dbać o zdrowie jednostki, który zdejmuje trochę tej takiej indywidualnej odpowiedzialności, no bo to środowisko fizyczne czy społeczne, które wcześniej było trochę tak odrzucone jako te 20%,

I wykazano, że każdy kilometr, każdy kilometr przejechany samochodem to około 0,15 euro utraty, jakby z budżetu powiedzmy państwa, a każdy kilometr przejechany rowerem to jest netto 0,16 euro na plus dla budżetu państwa, związane z redukcją otyłości i tak dalej, i tak dalej. Czyli jeźdźmy rowerami, bądźmy patriotami. To jest świetne hasło. Im więcej na rowerach z każdej strony, tym lepiej. No i poza tym, że jest to patriotyczne, no to jest to właśnie też społeczne, bo dzięki temu, że mamy więcej pieniędzy w budżecie, no to możemy go wykorzystywać w inny sposób. Kolejna sprawa to na przykład kwestia hałasu. Już od stopnia 53 dB WHO wskazuje, że to jest taki stan, w którym jest znacznie zwiększony poziom wydzielanego właśnie kortyzolu, o którym rozmawialiśmy, czyli hormonu przewlekłego stresu.

A 53 dB w dużym mieście są przekraczane notorycznie, codziennie, wielokrotnie w ciągu dnia. Czyli samo przebywanie w mieście, samo chodzenie po mieście i słuchanie tego dźwięku powoduje zwiększone ciśnienie krwi, zwiększoną glikemię, zwiększone ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Tak, myślę w ogóle, że warto dodać, że istnieją coś takiego jak radary akustyczne, które weryfikują poziom hałasu, chociażby AUT. No a Wrocław ma dosyć duży problem z tym, nie tylko w ciągu dnia, kiedy są korki, ale również wieczorami, kiedy są urządzane wyścigi na naszych głównych ulicach. Dokładnie tak. To przejdę do ostatniej części, jeśli chodzi o te różne aspekty zdrowia, na które wpływa miasto i przejdę do zdrowia społecznego.

O tak jest zwiększona śmiertelność u osób, które mają ograniczone właśnie takie społeczne kontakty sąsiedzkie. Podobnie jest z tak zwanym promieniem wolności u dzieci. To jest też takie sławne badanie, związane, właściwie taki raport dla NHS-u z 2004 roku, Przepraszam, 2007 roku, gdzie porównano to, jak daleko mógł w miarę bezpiecznie przemieszczać się ośmiolatek 100 lat temu versus teraz. W 1919 roku ośmiolatek mógł w miarę bezpiecznie odejść od domu na nawet 10 kilometrów. W 2007 roku jest to zaledwie 300 metrów. Oczywiście z obawy przed samochodami, wypadkami. Co w kontekście też tej niedawnej wypowiedzi, nie wiem czy ją usłyszeliście. Był taki... Pracownik teraz zresztą Kanał Zero, który wypowiadał się na temat tego, że jeśli dzieci wejdą pod samochód w terenie zabudowanym, no i umrą, no to właściwie dobrze, no bo to jest darwinowska teoria ewolucji, właściwie dobrze, żeby takie dzieci były eliminowane.

Tak, słynny youtuber samochodowy, nie będziemy go wymieniać, każdy wie chyba o kogo chodzi. Dokładnie. A jak nie wie, to wiele nie stracił. Także w ten sposób właściwie przeszliśmy przez wszystkie kwestie zdrowia i jego dobrostanu i one wszystkie pogarszane są przez to, jak wygląda sama komunikacja w mieście. A powiedz mi Szymonie, niedawno mieliśmy rozmowę z dziewczynami na temat ogrodów społecznych i tam bardzo istotnym dla mnie wątkiem był wpływ zieleni ogrodów, całego doświadczenia obcowania z zielenią na dobrostan psychiczny ludzi? Czy może znalazły się jakieś badania, które wskazują na wpływ, korelację właśnie zieleni na zdrowie ludzi w mieście i nie tylko?

ale przynajmniej nawet patrzenie na obcowanie z nią już będzie zwiększało zdrowotność populacji. Przed naszą rozmową mówiłeś Szymonie o czymś takim jak indeks zdrowych miast. Czy mógłbyś może pogłębić ten temat, wytłumaczyć naszym słuchaczom czym to jest? To jest takie stowarzyszenie albo fundacja, w sumie nawet nie wiem. W każdym razie to jest taka grupa, która zajmuje się badaniem, które miasta są zdrowe i dlaczego, i w jakich aspektach. I rok do roku jest kongres, na którym taki indeks zostaje publikowany, teraz jest dostępny 25 roku, a w czerwcu jest następny 26. I ten indeks wykazuje, jakie problemy będą miały różne miasta też w przyszłości, czy mają teraz właśnie z polityką zdrowotną.

No jest chyba takim najbardziej znanym przykładem tego, że wtedy, kiedy ona powstawała, były ogromne protesty, żeby ona się nie pojawiła, a teraz jest największym z symboli Paryżem. Temat konsultacji społeczny to jest absolutnie temat rzeka, na ile one powinny mieć miejsce, w jaki sposób i jak działać. No bo jak się zapyta sąsiadów, czy posadzić drzewa, każdy mówi, że tak. ale musimy zlikwidować miejsca parkingowe. To już wtedy są na nie. Dokładnie, dokładnie. Dlatego jest taki bardzo usyktoryzowany proces, który już w wielu miastach w Polsce został wprowadzony, który dzieli całość tej procedury na takich pięć etapów. Najpierw mamy screening. Screening polega na tym, że na przykład chociażby osoba z Wydziału Zdrowia, nie wiem, z Uniwersytetu, to już nie ma znaczenia, w każdym razie ktoś z wiedzą ekspercką sprawdza, czy dany projekt, czy to jakiejś polityki, czy jakiejś na przykład inwestycji infrastrukturalnej będzie miał jakiś wpływ na zdrowie.

No i zbieramy informacje, właśnie, tak jak już wspominałem, od mieszkańców, od osób zainteresowanych, ale też staramy się w taki sposób mediacyjny wytłumaczyć, dlaczego na przykład taka inwestycja, jeśli uznajemy ją na tym etapie, powiedzmy, z copingu za ważną i taką, która, okej, na przykład zwiększa poziom hałasu, ale za to na przykład zwiększa poziom, nie wiem, społecznych interakcji i szukamy jakiegoś sposobu na to, żeby te różne problemy, te różne... te różne problemy, te różne takie obszary, w których może to nachodzić na inne kwestie związane z dobrostanem zdrowotnym, tak żeby znaleźć te problemy, zanim jeszcze ten projekt wejdzie w życie. Okej, czyli jak rozumiem ten proces oceny wpływu na zdrowie to powinien być de facto taki normalny proces inwestycyjny, no bo te konsultacje tak czy siak powinny się odbyć z mieszkańcami i ze stronami zainteresowanymi, tylko że w tym momencie jest poszerzone o inne, mniej oczywiste, a bardzo ważne aspekty.

Więc to jest kolejna rzecz, o którą trzeba by tego radnego zapytać. Kolejna rzecz to to, żeby w odległości, której możemy pokonać pieszo, przede wszystkim, żeby chodniki były bezpieczne, na przykład były oddzielone jakimś pasem zieleni od drogi, żeby były wszystkie dostępne usługi. To nie tylko usługi zdrowotne, tak? Czyli, że niekoniecznie sam POZ czy jakaś przychodnia. POZ, czyli? Właśnie, podstawowa opieka zdrowotna, dzięki. To ważne jest też to, żeby w obrębie możliwości przejścia pieszo były wszystkie usługi potrzebne do zdrowego życia, czyli jakieś miejsce spotkań, jakieś miejsce związane ze sportem i aktywnością fizyczną. W kontekście zdrowia psychospołecznego? Ja jako psychofan centrów aktywności lokalnej i ich roli w lokalnej społeczności, nie mogę nie wspomnieć o tym, jak ważne są one właśnie do tego, żeby mieszkańcy mieli przestrzeń, żeby się spotkać, porozmawiać i nawiązać te relacje.

Tak samo jeżeli ktoś ma obok siebie park, albo przestrzeń zieleni, o wiele chętniej pójdzie pobiegać, albo zrobić sobie spacer z kijkami, więc tak naprawdę Chęci to jest jedno, ale drugi element, znacznie ważniejszy, to jest przestrzeń do takiego działania. Niedługo Fundacja Centrum Demokracji Społecznej, w której działasz, wypuści raport dotyczący Krajowego Systemu Ochrony Zdrowia. Czy mógłbyś może nam powiedzieć coś na ten temat już? Ja jestem zespołem redaktorskim oraz jestem współautorem jednego z tekstów w raporcie, który niedługo będziemy wydawać. Raport odnosi się do takich pięciu mitów o systemie ochrony zdrowia, które są bardzo często powielane w mediach, powielane przez polityków, dziennikarzy,

i w strefie medialnej. Wydaje mi się, że dużo takich test, które są bardzo w łatwy sposób rzucane, staramy się tam wytłumaczyć, że zwykle te rzeczy, które są, wydają się bardzo proste, takie proste nie są, więc mam nadzieję, że uda się nam stworzyć taką przestrzeń na rozmowę trochę głębszą i trochę taką może mniej sloganową na temat ochrony zdrowia i może obalić albo przynajmniej, jeśli nie obalić, to przynajmniej trochę zniuansować takie najczęściej występujące w polskiej debacie publicznej mity na temat ochrony zdrowia. Super, na pewno do czasu ukazania się tego odcinka raport powinien już się ukazać, więc jeżeli tylko wyjdzie, to załączymy link do tego raportu dla naszych słuchaczy w opisie. Powiedz mi Szymon, a gdzie można śledzić działania Fundacji Centrum Demokracji Społecznej?

Fundacja będzie miała swoją stronę, wydaje mi się, że ona jeszcze nie stoi, natomiast jeśli chodzi o naszą samą sekcję, mamy swojego Facebooka, mamy swojego Instagrama, to jest po prostu sekcja medyczna Fundacji Centrum Demokracji Społecznej albo DLR, ponieważ jesteśmy też związani z podcastem Dwie Lewe Ręce i serdecznie zapraszamy, będą tam się pojawiać rzeczy i związane z raportem i z naszą dotychczasową działalnością. Szymon, czy jest coś jeszcze, o czym chciałbyś powiedzieć, czym się podzielić z nami? Wydaje mi się, że to jest coś, co póki sam nie zainteresowałem się tym, to wydawało mi się, znaczy inaczej, w ogóle o tym nie myślałem w ten sposób, dopóki nie pogłębiłem mojej wiedzy na ten temat, że naprawdę, myśląc właśnie nie na rok, na kadencję, na najbliższy miesiąc, tylko na powiedzmy pokolenie, to inwestycje w to, żeby

Przynajmniej ja tak myślałem wcześniej, że myślałem o takich rzeczach jako o kosztach, a trzeba o takich miejscach jak na przykład właśnie miejsca spotkań, parki, zieleń. To są inwestycje, inwestycje w ludzi, a takie zawsze się opłacają. Dziękuję Ci bardzo Szymonie za tą rozmowę. Naszym i Państwa gościem był dzisiaj Szymon Makles z sekcji medycznej Centrum Demokracji Społecznej. Dzięki wielkie Szymonie. Bardzo serdecznie Wam dziękuję, to była przyjemność. Moim współprowadzącym był dzisiaj Łukasz Stępień. Dziękuję bardzo Łukaszu. Dziękuję za wasz czas. Dziękuję bardzo, że spędziliście z nami ten czas. Słuchali państwo podcastu Akcji Miasto, największego ruchu miejskiego we Wrocławiu, a prowadził Marcin Jerzewski.