Zdrowe miasta zdrowych ludzi

Dzień dobry Państwu, z tej strony Marcin Jerzewski i witam serdecznie w kolejnym odcinku podcastu Akcji Miasto. Dzisiaj znowu mamy współprowadzącego i jest ze mną dzisiaj Łukasz Stępień, również z Akcji Miasto. Cześć Łukaszu. Dzień dobry, witam wszystkich. A naszym wyjątkowym gościem w dniu dzisiejszym jest Szymon Makles, student medycyny, który postanowił leczyć nie tylko ludzi, ale również system, a te działania realizuje w ramach sekcji medycznej Fundacji Centrum Demokracji Społecznej. Będziemy rozmawiać o tym, jak miasta mają wpływ na nasze zdrowie.

nagle staje się czymś, co jest kluczowe w rozumieniu tego, w jaki sposób funkcjonuje, jak zdrowo i długo żyje jednostka. Okej, no to chyba warto postawić pytanie, jak miasta wpływają na nasze zdrowie? W sposób maksymalny. Jeśli myślimy o życiu w mieście, jeśli ktoś faktycznie na przykład właśnie żyje w mieście, to to, jak zorganizowana jest tkanka miejska, jak zorganizowane są polityki miejskie i infrastruktura, bezpośrednio ma bardzo silne przełożenie na zdrowie jednostki. Najważniejsze jest, albo inaczej, najwięcej badań i dowodów naukowych jeśli chodzi o funkcjonowanie miasta, to kwestia transportu i tego, jak poruszamy się w mieście, jak miasto zbudowane jest, czy to pod pieszych, pod rowerzystów, pod transport publiczny czy pod samochody.

No najbardziej niezdrowe są miasta, które są zbudowane pod samochody, a najbardziej zdrowe to takie, które zbudowane są pod jak największy udział pieszych czy rowerzystów. I jako ciekawostkę w ramach przygotowań do tego odcinka Sprawdziliśmy, jak wygląda sytuacja, stan prawny we Wrocławiu i uchwała Rady Miejskiej z dnia 24 lutego 2022 roku w sprawie założeń i kierunków działań w zakresie polityki zdrowotnej jasno wskazuje, że aby utrzymać dobrą jakość powietrza we Wrocławiu konieczny jest rozwój i zwiększanie efektywności systemu transportu publicznego, oraz stworzenie stref ograniczonego ruchu i stref uspokojonego ruchu.

Ja chciałbym pogłębić jeszcze to pytanie. To powiedz Szymonie, gdzie w ogóle jest to połączenie? Bo może nie jest to takie oczywiste. Połączenie między zdrowiem a miastem, czy... Transportem a zdrowiem. Jasne. Mam dość przygotowane kilka konkretnych danych, o których się troszeczkę teraz odbiję. Każda dodatkowa godzina, która jest spędzona w ciągu dnia w aucie zwiększa ryzyko otyłości o 6%, każdy dodatkowy kilometr z kolei pokonany pieszo obniża je o 5%. To są badania, które doktor Frank opublikował w 2004 roku i właściwie ten problem się z dnia na dzień pogarsza. Wszystkie badania, które tutaj Szymon przytacza będą w opisie odcinka, także spokojnie można z nich brać i korzystać w swoich opracowaniach i pismach, które piszemy. Teraz przejdę do zdrowia na przykład psychicznego.

A 53 dB w dużym mieście są przekraczane notorycznie, codziennie, wielokrotnie w ciągu dnia. Czyli samo przebywanie w mieście, samo chodzenie po mieście i słuchanie tego dźwięku powoduje zwiększone ciśnienie krwi, zwiększoną glikemię, zwiększone ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Tak, myślę w ogóle, że warto dodać, że istnieją coś takiego jak radary akustyczne, które weryfikują poziom hałasu, chociażby AUT. No a Wrocław ma dosyć duży problem z tym, nie tylko w ciągu dnia, kiedy są korki, ale również wieczorami, kiedy są urządzane wyścigi na naszych głównych ulicach. Dokładnie tak. To przejdę do ostatniej części, jeśli chodzi o te różne aspekty zdrowia, na które wpływa miasto i przejdę do zdrowia społecznego.

Jeśli chodzi o miasta, które właśnie są budowane pod samochody, że znacząco zmniejsza to jakość oraz efektywność kontaktów sąsiedzkich. powoduje to, że mamy znacznie dalej do najbliższego sąsiada, mimo że fizycznie jesteśmy bliżej, to prawdopodobieństwo, że spotkamy się w jakiejś wspólnej przestrzeni jest znacznie zmniejszą. Samotność, taka właśnie brak relacji, zwykłych relacji sąsiedzkich jest absolutnie zabójcza. I wykazano to na bardzo prostym przykładzie, bo było to takie dość proste obrazowe porównanie, że życie w mieście, w którym jest nakierowane na właśnie samochody, na maksymalizację zysku deweloperów, ograniczanie przestrzeni wspólnych, Wystarczy, że żyje ktoś w takim mieście i to jest już jakby wypalał 15 papierosów dziennie.

Jak najbardziej, takie badania jest ich bardzo dużo. Nawet jakiś czas temu powstała taka reguła, reguła 3-30-300. Mieszkaniec powinien w dużym mieście widzieć z okna trzy drzewa, ulica w 30% powinna być zaciemniona przez koronny drzew, a park nie powinien być dalej niż 300 metrów od miejsca zamieszkania każdego z mieszkańców miasta. Prawdopodobieństwo, że miasto osiągnie coś takiego jest niskie, natomiast w niektórych miastach faktycznie udało się osiągnąć te zasady z tej reguły i wykonano badania. Między innymi zostało wykonane badanie w Barcelonie, które porównało takie miejsca, które spełniały tą zasadę z takimi miejscami, które jej nie spełniały. I wykazano, że, wykazano w tym badaniu z 2022 roku, że miejsca, w których faktycznie ta reguła została spełniona, cechowały się zdecydowanie mniejszym, i to tak statystycznie istotnie, mniejszym zużyciem leków psychotropowych, występowaniem depresji, a także wizytami u psychoterapeuty.

Tutaj jest jeszcze jedna rzecz, nawet już pomijając kwestię zieleni, chociaż ona jest bardzo ważna, podobnie jest z takimi niebieskimi strefami. Co to są strefy niebieskie? Jak strefy zielone, no to jest właśnie obecność drzew, obecność krzewów i innych, no właśnie na przykład ogrodów. Tak, obecność stref niebieskich, czyli miejsc, gdzie jest dostępność do wody, można oglądać wodę, można być przy wodzie, spacerować, korzystać z niej, zwiększa znacząco zdrowie psychiczne osób, które mieszkają, mają dostęp do takich miejsc. No we Wrocławiu mamy przepiękne rozlewisko Odry, no nie bez kozery mówi się o naszych miastach, o naszym mieście jako mieście mostów, więc myślę, że jakaś rewitalizacja, zwiększanie dostępności do naszej przepięknej Odry, może niekoniecznie żeby do niej wchodzić,

ale przynajmniej nawet patrzenie na obcowanie z nią już będzie zwiększało zdrowotność populacji. Przed naszą rozmową mówiłeś Szymonie o czymś takim jak indeks zdrowych miast. Czy mógłbyś może pogłębić ten temat, wytłumaczyć naszym słuchaczom czym to jest? To jest takie stowarzyszenie albo fundacja, w sumie nawet nie wiem. W każdym razie to jest taka grupa, która zajmuje się badaniem, które miasta są zdrowe i dlaczego, i w jakich aspektach. I rok do roku jest kongres, na którym taki indeks zostaje publikowany, teraz jest dostępny 25 roku, a w czerwcu jest następny 26. I ten indeks wykazuje, jakie problemy będą miały różne miasta też w przyszłości, czy mają teraz właśnie z polityką zdrowotną.

I Wrocław jest miastem, które odmładza się, nie jest to nic dziwnego, no przyjeżdżają tutaj studenci, jest to miasto studenckie, więc Do tego jest to też miasto, które zwiększa, regularnie zwiększa swoją liczebność. Nie wszystkie miasta w tym indeksie są tylko duże miasta, do których jest ruch prourbanistyczny. Większość właściwie miast to są miasta, z których ludzie odpływają. Natomiast Wrocław jest miastem, do którego ludzie dopływają. I mamy duży problem z tym, że Wrocław produkuje bardzo dużo śmieci na mieszkańca. Jest to znacznie więcej niż na tle całego kraju. Mam nawet dokładną, dokładną wartość. Wrocławianin produkuje 350 kilogramów odpadów zmieszanych rocznie. Przy krajowej średniej miast powyżej 300 tysięcy mieszkańców, rzędów około 200 kilogramów.

Więc myślę, że w przyszłości może to być problem, kwestia właśnie tego, co będziemy robić z tymi odpadami, gdzie one będą trafiać. I dlaczego nawiązuję do kwestii związanej z Wrocławiem i śmieciami? Bo w Filadelfii było robione takie badanie, które badało kwestię tego, jak posprzątanie, zwykłe posprzątanie miasta i fragmentów miasta, które były, bo tam w Filadelfii było dużo problemów na przykład z gruzem, ale nie tylko takimi śmieciami powiedzmy komunalnymi, domowymi, ale też z gruzem i takimi podobnymi dużymi skupiskami śmieci. I okazało się, że w miejscach, gdzie po prostu zwyczajnie posprzątano te rejony, przestępczość, przestępczość spadła o 13% ogólna, a o 1 trzecią spadła przestępczość z użyciem, z użyciem broń.

Polega to na tym, że Wydział Zdrowia Miasta nie zajmuje się na przykład tylko dostępnością do przychodni, nie wiem, do lekarza, do tego, żeby było odpowiednio dużo chirurgów w mieście i wystarczająco dużo jeździło tam ambulansów, tak? Nie zajmuje się rzeczami, które są bezpośrednio tak wprost w cudzysłowie związane ze zdrowiem, ale zajmuje się recenzowaniem i patrzeniem na różne inne polityki, różnych innych wydziałów. I to oczywiście pojawia się problem naszej silosowości, naszego państwa, tak? Czyli tego, że jeden resort patrzy tylko na swoją część, nie komunikuje się z innymi, ma uzyskiwać efekty tylko związane z jego resortem. A prawda jest taka, że no jakby powinniśmy rządzić się, czy samorządzić się w sposób holistyczny, czyli taki, który patrzy na całe spektrum różnych rzeczy związanych, na przykład ze zdrowiem.

Jasne. Takim narzędziem jest ocena oddziaływania na zdrowie, czyli Health Impact Assessment. I to jest taki bardzo ustrukturalizowany projekt, który powoduje, że wiedza ekspercka trochę spotyka się, a także no chęć na przykład inwestorów, czy miasta, czy państwa, spotyka się z tym, czego potrzebują obywatele, czego potrzebuje społeczność lokalna. To jest kwestia tego, że no W takim idealistycznym modelu może się wydawać, że to, co wydaje się, że potrzebują, że lokalna społeczność potrzebuje, to zawsze będzie coś dobrego. No tak nie do końca jest. Czasami się zdarza tak, że rzeczy, które były oprotestowywane w różnych miastach, Nagle okazuje się, że są po pokoleniu, kiedy już zostały wprowadzone, czymś, z czego to miasto jest dumne i z czego się cieszy, no chociażby, nie wiem, wieża Eiffla, tak?

No jest chyba takim najbardziej znanym przykładem tego, że wtedy, kiedy ona powstawała, były ogromne protesty, żeby ona się nie pojawiła, a teraz jest największym z symboli Paryżem. Temat konsultacji społeczny to jest absolutnie temat rzeka, na ile one powinny mieć miejsce, w jaki sposób i jak działać. No bo jak się zapyta sąsiadów, czy posadzić drzewa, każdy mówi, że tak. ale musimy zlikwidować miejsca parkingowe. To już wtedy są na nie. Dokładnie, dokładnie. Dlatego jest taki bardzo usyktoryzowany proces, który już w wielu miastach w Polsce został wprowadzony, który dzieli całość tej procedury na takich pięć etapów. Najpierw mamy screening. Screening polega na tym, że na przykład chociażby osoba z Wydziału Zdrowia, nie wiem, z Uniwersytetu, to już nie ma znaczenia, w każdym razie ktoś z wiedzą ekspercką sprawdza, czy dany projekt, czy to jakiejś polityki, czy jakiejś na przykład inwestycji infrastrukturalnej będzie miał jakiś wpływ na zdrowie.

Dokładnie tak. Tak naprawdę to te różne rzeczy, o których teraz opowiadam w tym Health Impact Assessment, takiego już prawnego podłoża do tego już mamy. Różne ustawy są w różnych miastach wykorzystywane, na przykład z planowania przestrzennego i tak dalej, po to, żeby wprowadzać te elementy w życie. I to już się w Polsce dzieje. Po tym, jak przejdziemy przez ten etap właśnie konsultacji i tak dalej, przechodzimy do rekomendacji. I rekomendacje to jest to przede wszystkim, czy ta inwestycja jest raczej prozdrowotna, czy raczej jest antyzdrowotna i co wtedy możemy zrobić, żeby na przykład te złe skutki tej inwestycji, czy tej polityki, jakie będą miały skutki zdrowotne, wysyłamy to na przykład do decydentów, oni podejmują jakąś decyzję i następnie przechodzimy do czwartego stadium, czyli raportowania.

Za samo funkcjonowanie parków tak dużo, jeśli chodzi o koszty właśnie zdrowotne, tylko oczywiście na przestrzeni lat i dopiero wtedy możemy stwierdzić, że taka polityka jest też efektowna kosztowo, ale do tego potrzebujemy myślenia szerzej niż na kadencję. Ok, po rozmowie już wiemy, że miasto może z jednej strony produkować choroby albo wzmacniać już istniejące, a z drugiej strony może wpływać wręcz przeciwnie, prozdrowotnie i wydłużać nasze życie oraz polepszać jego jakość. Dobra, wyobraźmy sobie, że jestem takim mieszkańcem i widzę ten problem. Chciałbym coś zrobić. Jaki powinien być mój pierwszy krok?

Może drugi? Co powinienem zrobić? O co powinienem zapytać mojego radnego osiedlowego? Wydaje się, że najważniejszymi sposobami na to, żeby polepszyć zdrowie w mieście jest po pierwsze oddanie miasta mieszkańcom, a nie ich samochodom. I to jest taka rzecz, która najczęściej jest wymieniona we wszystkich raportach związanych z zdrowiem w mieście. Więcej jest przestrzeni do chodzenia, więcej jest przestrzeni, gdzie mamy zieleń, gdzie mamy miejsca, gdzie możemy się spotykać na swoich nogach, a nie na kołach samochodu. tym więcej lat będziemy żyli w zdrowiu. To jest bardzo proste przełożenie. I oczywiście wydaje się to może frustrujące, no bo musimy gdzieś dojechać, a nie mamy transportu publicznego, który działałby dobrze.

Przynajmniej ja tak myślałem wcześniej, że myślałem o takich rzeczach jako o kosztach, a trzeba o takich miejscach jak na przykład właśnie miejsca spotkań, parki, zieleń. To są inwestycje, inwestycje w ludzi, a takie zawsze się opłacają. Dziękuję Ci bardzo Szymonie za tą rozmowę. Naszym i Państwa gościem był dzisiaj Szymon Makles z sekcji medycznej Centrum Demokracji Społecznej. Dzięki wielkie Szymonie. Bardzo serdecznie Wam dziękuję, to była przyjemność. Moim współprowadzącym był dzisiaj Łukasz Stępień. Dziękuję bardzo Łukaszu. Dziękuję za wasz czas. Dziękuję bardzo, że spędziliście z nami ten czas. Słuchali państwo podcastu Akcji Miasto, największego ruchu miejskiego we Wrocławiu, a prowadził Marcin Jerzewski.