Mikołaj Grynberg - "Rok, w którym nie umarłem"

Prawda. W tym sensie, że może to był inny dzień, a może to był miesiąc później, ale ja za każdym razem przy tych dokumentalnych książkach staram się wchodzić do głowy tym ludziom i patrzeć ich oczami i pytać, sprawdzać, co czujesz, co czułaś wtedy, jak ten Niemiec do ciebie celował, tak? I co widziałaś, jaki był ten świat, co... To mnie interesowało na każdym etapie. I to samo w Jezus umarł w Polsce. Też ja się pytam tych aktywistów o ich przeżycia. Wiesz co, zapytałem też o to dlatego, bo całkiem niedawno zrozumiałem, że Marian Turski

Po przeżyciu Auschwitz, kiedy w 1961 roku w Kongo zamordowano Patrisa Lumumbę, pierwszego demokratycznie wybranego przywódcę, no to on stał za tym impulsem w redakcji polityki, żeby założyć fundusz Lumumby i wydał natychmiast książkę o Lumumbie. którą ostatnio oglądałem i rzeczywiście większa część dochodu była przeznaczona na fundusz. I pomyślałem sobie, że Turski, który nie był w Afryce przecież, nie znał Lumumby, najwyraźniej jakby po doświadczeniu zagładowym miał taki impuls po prostu. I że to jest taki rodzaj impulsu, a potem w ogóle się okazało, że on był potem w ogóle w USA i wziął udział w marszu Martina Luthera Kinga.