Mikołaj Grynberg - "Rok, w którym nie umarłem"

Witam cię serdecznie. Dzień dobry. Mikołaj Grynberg, pisarz, ale także fotograf, także autor filmu dokumentalnego. Mam nadzieję, że o tych innych wątkach twórczości i o tym, jak one, na przykład te inne działalności wpływają na pisanie, że też porozmawiamy. Przypominam, że w 2018 roku nominowany do Nagrody Literackiej Nike za Rejwach. Natomiast za książkę Jezus umarł w Polsce, którą mam też przed sobą, został laureatem Nagrody Literackiej Prezydenta Miasta Białegostoku i nominowany do Nagrody Literackiej Nike. A to jest oczywiście plik tekstowy. Ja się nazywam Max Cegielski. Audycja przygotowana we współpracy z Michaliną Bieńko.

Natomiast się zastanawiam, jak bardzo u ciebie, niezależnie od tego, którą książkę piszesz, to kluczowe jest to, że po prostu słuchasz. Bo przecież Jezus umarł w Polsce, w dodatku jak rozumiem, to wiem, to jest moja wiedza prywatna, że to właśnie po otrzymaniu nagrody za Jezusa dostałeś zawału, tak? Mniej więcej. Ale chodzi mi o to, że rozmowy z ludźmi, którzy pomagają i zaznaczają właśnie, że pomagają nieuchodźcom, pomagają ludziom innym na granicy, No też polegają na tym, że ty po prostu słuchasz. No tak tę swoją rolę postrzegam, że... No bo iść do kogoś i gadać. Jak chcesz się czegoś dowiedzieć, to trzeba się zamknąć po prostu i dobrze słuchać.

W różnych momentach stają się przydatni. Ale czy ty, jak wydawałeś Jezus umarł w Polsce, to miałeś nadzieję, że ta książka zmieni coś? Ja uważałem, że się czegoś dowiedziałem i że nie może być tak, że reszta może mieć komfort tego nie wiedzieć. Że to był to moje obligo, tak wyglądało. Oczywiście miałem nadzieję, że coś się zmieni, ale wiedziałem, że się raczej nie zmieni, bo Polska nie dostawała kar za pushbacki. Za inne rzeczy byliśmy karani przez Unię Europejską, a za to nie. No więc to był dowód na to, że to jest polityka Unii Europejskiej. No więc, ale miałem poczucie misji.

Prawda. W tym sensie, że może to był inny dzień, a może to był miesiąc później, ale ja za każdym razem przy tych dokumentalnych książkach staram się wchodzić do głowy tym ludziom i patrzeć ich oczami i pytać, sprawdzać, co czujesz, co czułaś wtedy, jak ten Niemiec do ciebie celował, tak? I co widziałaś, jaki był ten świat, co... To mnie interesowało na każdym etapie. I to samo w Jezus umarł w Polsce. Też ja się pytam tych aktywistów o ich przeżycia. Wiesz co, zapytałem też o to dlatego, bo całkiem niedawno zrozumiałem, że Marian Turski

Czyli, że on jakby czuł, że to są podobne sytuacje w pewnym sensie, tak? Wiesz, jak ja szukałem wydawcy do tej książki Jezus umarł w Polsce, to cały czas miałem przekonanie, że ja dalej piszę o tym samym, tylko teraz oglądam tę opowieść z drugiej strony, z tych, co pomagają, tych, co ratują. Oczywiście oni nie ryzykują swojego życia, Ale stawiają sporo na szali. Stawiają nawet rzeczy, o których nie wiedzą, że je stawiają. To, że im się rodziny rozpadną, że przeżyją potężne kryzysy psychiczne, po których się będą zbierać latami albo się nie pozbierają. I że to jest dalej ta sama opowieść, oglądana z różnych stron.

Wydana przez Agorę tak samo, jak Jezus umarł w Polsce. Te z kolei Książki takie jak Oskarżam Auschwitz, opowieści rodzinne i tak dalej, to wydawnictwo Czarne, też oczywiście te książki polecamy. Mikołaj Grynberg był naszym gościem w Pliku Tekstowym. Dziękuję ci bardzo. Dziękuję, Max, bardzo. Dziękuję.