Co czytać z Palestyny i o Palestynie

Zależało mi bardzo, żebyśmy poruszyły temat Palestyny i to jest też taka rzecz, która bardzo w mojej głowie jakby jak ping-pongowa piłka się odbija, bo myślę sobie... czy jest właściwy czas na to, czy jest już w ogóle zapóźnione wszystko kompletnie, ale stwierdziłam, że dobra, nie będę się tym przejmować, tylko po prostu zróbmy to. Wydaje mi się, że wiele postaw, które można przejawiać ma bardzo duże ryzyko bycia nie okej, ale na pewno nie jest ni o mówie, nie o Palestynie, o kulturze palestyńskiej, o literaturze palestyńskiej, o artystach z Palestyny. To jest ta postawa, która będzie zawsze okej, niezależnie od momentu, w którym się spotkamy. I oto jesteśmy. A będziemy, myślę, że tworzyć taką formę przewodnika dla osób, które chciałyby właśnie z tą Palestyną się lepiej zapoznać. Ja sama, kiedy pierwsza autorka, do którą się natknęłam, to tak naprawdę była Adania Szibli przy okazji nominacji do Bookera.

Co do tego, o czym powiedziałeś, że trochę nie wiedziałaś sama, jak się za to zabrać. Miałaś w sobie jakiś taki głód wiedzy, który Shibli spowodowała, drobny szczegół spowodował. Tak. I wydaje mi się, że to jest w ogóle taki bardzo częsty problem, dlatego że my nie mamy narzędzi, nikt nam nie oferuje takich narzędzi, które pomogłyby nam wybrać takie książki, które faktycznie będą źródłem wiedzy, które można uznać za źródło wiedzy. dobre, uczciwe, naukowe i to jest coś, co musimy sobie najczęściej sami wyrobić. I doszłam do takiego, teraz rzucę takiego take'a, który może się wydawać trochę kontrowersyjny, ale ja go potem wybronię. Jeżeli chcemy przeczytać co nieco o Palestynie po polsku, a kiedy już po angielsku, to w ogóle jesteśmy w bardzo luksusowej sytuacji, to książek o Palestynie jest w Polsce relatywnie dużo.

Więc pierwszą taką podstawową rzeczą, którą moim zdaniem warto i należy zrobić jest to, żeby szukać autorek, którzy mówią sami o sobie, a nie czyimiś ustami, nawet jeżeli są to usta im sprzyjające. Takich książek pewnie też trochę dzisiaj będzie, autorów niepalestyńskich, którzy o Palestynie mówią, ale zawsze jednak warto w pierwszej kolejności myśleć sobie, że kiedy ja chcę wyrobić sobie zdanie na temat tego, jak ludzie żyją, to w pierwszej kolejności warto jednak sięgnąć po doświadczenie ludzi, którzy faktycznie doświadczają życia tam. Pamiętam, że Adania Szibli w wielu wywiadach, kiedy się przygotowywałam do rozmowy z nią, rozmawiałam z nią podczas zeszłorocznego festiwalu Konrada, używała takiego sformułowania doświadczenie palestyńskości.

Jest jeszcze jedna rzecz, Adanii Szybli po polsku, która chyba pod wieloma względami jest moją ulubioną rzeczą, Czyli opowiadanie, to jest Morze Muhammad Al-Khatiba, też przetłumaczone przez Hannę Jankowską i ono się ukazało w takim zbiorze Mistrzowie Opowieści o Morzu, którą wydała Wielka Litera i to jest krótka forma, to jest opowiadanie. Natomiast jest to w ogóle chyba jedno z moich ulubionych opowiadań ever i w tym momencie nie mówię o opowiadaniach Adani i Shibli albo opowiadaniach arabskich, tylko po prostu o gatunku opowiadania. Absolutnie wspaniała, znaczy wspaniale napisana, aczkolwiek przerażająca opowieść, której głównym bohaterem jest Al-Hatib właśnie, który ma jeden bardzo prosty plan marzenia, czyli dotrzeć i pokonać kilkanaście kilometrów od siebie z domu na brzeg morza, ponieważ bardzo chciałby zobaczyć morze.

I to okazuje się być Odyseja niesamowita, dlatego że on ze względu na cały ten ustrój, cały ten aparat przemocy bezpośredniej oraz przemocy biurokratycznej nie jest w stanie pokonać tej drogi kilkunastu kilometrów. nie ryzykując aresztowania w ogóle lub nie wydłużając całego tego procesu pokonania kilkunastu kilometrów do kilku dni. Dlatego, że zawsze musi uwzględniać wszystkie izraelskie posterunki, które zatrzymają go na drodze i albo go cofną, albo go aresztują. Rewelacyjne opowiadanie, też bardzo polecam. Wyobrażam sobie, że znając ten język Adani Szibli i to w jaki sposób konstruuje narrację w tych dwóch książkach, to to musi być też bardzo mocne.

Bardzo mocne zdecydowanie. Adania jest w ogóle taką, pod tym względem bardzo imponującą pisarką, że ona potrafi pisać o Palestynie w taki sposób, w który... Wydaje mi się, że my, nie mówię, że w ogóle nie mieliśmy takiego pisania na temat Palestyny, bo na pewno mieliśmy, a ja czegoś nie wiem albo nie jestem świadoma czyjejś twórczości. Natomiast ona wprowadziła moim zdaniem taką nową jakość pod wieloma względami pisania o Palestynie, że... Ona nigdy nie zrezygnowała z bycia rewelacyjną stylistką, jeżeli chodzi o warsztat pisarski. Na poczet na przykład pewnego zaangażowania politycznego ona potrafi robić te rzeczy

Jednocześnie ryzykując, że nie zawsze one będą oczywiście tak dobrze zrozumiałe, bo one potrafią być subtelne, ale jest tym jednak niezwykła wartość. Szczególnie jeżeli porównamy sobie ją do powiedzmy całych pokoleń pisarzy palestyńskich, często bardzo ważnych i dla kultury palestyńskiej, i dla polityki, i dla naszej świadomości, ale oni jednak mieli ten ton i ten język taki o wiele bardziej bezpośredni, wpadało to w takie tony, powiedziałabym, pedagogiczne trochę i tam fabuła bardzo często była na drugim miejscu względem tego, jaką ta książka miała misję, a wydaje mi się, że w przypadku Adanii ta fabuła nigdy nie jest na drugim miejscu i to bardzo w Adanii lubię.

różnych rzeczy można przeczytać. I tutaj chciałabym się nawet w pierwszej kolejności posłużyć tymi książkami, które zostały przetłumaczone na język polski. Powiedziałyśmy już o Adanii Szibli i w tym momencie Adanii Szibli mamy już przetłumaczone prawie wszystko na język polski. Powiedziałyśmy o tym, jaka jest super i w ogóle. Gdybyśmy chciały wrócić i przeczytać takie klasyki literatury palestyńskiej, no to wtedy wracamy się lat kilkadziesiąt do tyłu i faktycznie możemy sobie przeczytać takie absolutne klasyki, jak na przykład, to jest bardzo trudny tytuł, dlatego go sobie zapisałam, niezwykłe okoliczności zniknięcia niejakiego Seida Abu An-Nahsa z rodu optysymistów, Emila Habibiego, również w tłumaczeniu Hani Jankowskiej.

ale niewątpliwie też bardzo istotna. No i więc mamy sobie tak, z jednej strony tą Adanię, z drugiej mamy tych klasyków, ale istnieje taka kobieta, która nie wiem, czy ci wpadła kiedyś w radar, może tak, może nie, która się nazywa Susan Abulhała. Tak, mamy dwie książki Susan Abulhały, które są przetłumaczone i powiem teraz coś bardzo kontrowersyjnego, ale to pewnie nie będzie pierwsza rzecz, ani ostatnia dzisiaj. Książki, które bardzo było łatwo przegapić na polskim rynku, dlatego że one nie wyglądają, bardzo nie wyglądają, w sensie mają dość okropne okładki i można byłoby sobie pomyśleć, że to taka najgorzej rozumiana literatura kobitkowa.

Tak, to plus jeden do tego i też jeżeli ktoś ma w głowie wciąż tę myśl, to ostatecznie rozbijam. Nie jest za późno, żeby zacząć. Nie, nie, nie, nigdy nie jest za późno, żeby zacząć czytać o Palestynie, nigdy nie jest za późno, żeby zacząć krzyczeć o Palestynie. Trzeba sobie też uświadomić, że wiele rzeczy jednak działo się ponad naszymi głowami i też nie do końca dajmy sobie wmówić tą taką prywatyzację odpowiedzialności za Palestynę. Oczywiście wspaniale jest, jeżeli ty jako Adam Nowak i Janina Kowalska pójdziesz na protest albo napiszesz coś w social mediach, udostępnisz zbiórkę, wpłacisz sama pieniądze na jakiegoś rodzaju przedsięwzięcie związane z pomocą. Ale jednak pamiętajmy, że nie dajmy sobie w mówicieli takiej prywatnej, całkowicie sprywatyzowanej odpowiedzialności za to, co się dzieje w Palestynie.