Miasto zbudowane na trupach #144

Wykonanie tego rozkazu miało się jednak okazać misją wyjątkowo trudną. Na czele inspekcji stanął doświadczony architekt – Charles Axar de Humeau. Kiedy on i jego ludzie zeszli pod ziemię, aby na własne oczy ocenić sytuację, zastali chaos, jakiego nikt na powierzchni się nie spodziewał. Czekało na nich 800 hektarów plątaniny zrujnowanych tuneli, ślepych załóków i niestabilnych, grożących zawaleniem komór, pogrążonych w ciemności. Nie było żadnych punktów odniesienia czy map. Był tylko chłód, wilgoć i sypiący się na głowy kamień. Diumu wiedział, że aby naprawdę uratować Paryż, musi stworzyć pod ziemią jego dokładne, lustrzane odbicie. W związku z tym podzielił otchłań na sektory. Inżynierowie i robotnicy zaczęli drążyć nowe korytarze.

Nie po to, aby wydobywać kolejny kamień, ale żeby zbudować potężne filary dokładnie pod liniami fasad pękających domów na powierzchni. Z uporem i niezwykłą metodycznością oznaczali trasy, wykuwając w litym wapieniu daty, swoje inicjały i nazwy ulic, które znajdowały się kilkadziesiąt metrów nad ich głowami. Stworzyli też nowatorski system podpór wykonanych na sucho, grubych murów z kamienia i gruzu, znanych w ich żargonie jako AG. To surowa technika architektoniczna, która miała wkrótce okazać się przydatna do zupełnie innych, znacznie bardziej makabrycznych celów. Praca w mroku, w gęstym pyle i przenikłym świetle pochodni była wyniszczająca. Wymagała ogromnego nakładu sił i wiązała się z nieustannym ryzykiem. Dobrze ilustruje to historia jednego z tamtejszych kamieniarzy – François de Cura.

Był to weteran Armii Królewskiej, który przed podjęciem pracy w mrokach paryskich podziemi przeżył angielską niewolę w twierdzy Port Mayhon na Minorce. Lata spędzone pod miastem musiał odczuwać na swój specyficzny sposób, bo w przerwach od wyczerpującego drążenia tuneli i podpierania stropów zajmował się rzeźbieniem. Nie robił tego z obowiązku. Używając prostych narzędzi kamieniarskich prosto z pamięci wykuwał w wapiennych ścianach misterne detale makiet twierdzy, w której był niegdyś więziony. Skupienie na rzeźbionym kształcie, cicha i metodyczna praca w głębi ziemi, to wszystko pozwalało mu zachować zmysły i przetrwać niszczącą rutynę wiecznej ciemności. Jednak podziemny labirynt Paryża nie wybaczał błędów. De Cure chciał ułatwić dostęp do swoich imponujących płaskorzeźb innym robotnikom.

Louis-Étienne-Héry-Caude de Ture był inżynierem i wizjonerem. Kiedy na początku XIX wieku objął stanowisko Generalnego Inspektora Kamieniołomów i zszedł do podziemi, stanął w obliczu przytłaczającego chaosu. Pod równiną Moch Rouge piętrzyły się bezkształtne góry ludzkich szczątków. Nie było w tym żadnego porządku czy szacunku, a jedynie surowy dowód na to, Jak miasto brutalnie pozbyło się swojego sanitarnego problemu. Dla Chieriquada de Turiego, człowieka epoki oświęcenia, taki stan rzeczy był nie do przyjęcia. Postanowił uporządkować otchłań nadając jej nową formę i znaczenie. Inżynier sięgnął po sprawdzone techniki. Znał doskonale metody dawnych górników i kamieniarzy, w tym system tzw. AG, solidnych murów z dużych, dopasowanych kamieni, które układano bez użycia zaprawy, aby powstrzymały osypujący się z tyłu, bezużyteczny gruz.

Na granicy tego nowo powstałego osuarium Hierikaud de Thur kazał umieścić masywne czarne filary i wyryć na nich jedno dobitne ostrzeżenie, zaczerpnięte z dawnej poezji. Stój, tu jest Imperium Śmierci. Ten jeden napis całkowicie zmienił charakter paryskich podziemi. Przestały być rysztokiem na niewygodne odpady, stały się mrocznym pomnikiem. Tym, co najbardziej uderza w tych starannie głoszonych korytarzach, to absolutna anonimowość. Nie ma tu rzeźbionych nagrobków wymieniających ludzkie zasługi. Nie ma rodowych herbów czy epitafiów. Jedyne tablice jakie można tu znaleźć informują wyłącznie o dacie transferu i nazwie cmentarza, z którego przywieziono dany ładunek. Miliony indywidualnych ludzkich tożsamości rozpłynęły się w jednej gigantycznej masie.

Paryż powstał z surowej materii wydartej głębiną, a w zamian za to oddał tym samym głębinom swoich zmęczonych stwórców i ich wapienne kości. To perfekcyjna, nieubłagana pętla istnienia i ostateczny triumf natury nad cywilizacją. W tym ostrym, nowym świetle słynna inskrypcja, którą Hierich Caudet-Hur nakazał dumnie wyryć na wejściowych filarach, nabiera dziś zupełnie innego, głębokiego wymiaru. Złowrogo brzmiące słowa wiersza – stój, tu jest imperium śmierci – jest już tylko tanim teatralnym rekwizytem mającym na celu wywołanie sztucznego dreszczu uspragnionych wrażeń turystów. To nie jest groźba ze strony jakichś nieziemskich, pilnujących mroku demonów. Jest to cicha ludzka pokora.