Chłopcy od "Parasola" | Podcast historyczny Radia Olsztyn

I wtedy powrócono do doświadczeń akcji pod Arsenałem. Uznano, że tylko harcerze mogą spełniać te wszystkie wymogi. I wprawdzie kwatera główna Szarych Szeregów miała w tym względzie wątpliwości, bo jak oddawać harcerską młodzież do akcji, które nie tylko mogą się skończyć śmiercią najlepszych z najlepszych, ale ze względu na charakter, przypomnijmy, chodziło o zamachy i likwidacje, niosły z sobą niejednoznaczny wymiar etyczny. Ostateczne decyzje zapadły i powstał oddział harcerski pod kryptonimem Agat, od słów antygestapo. Ta nazwa pokazywała jaki będzie charakter aktywności oddziału. Jego dowódcą został Cichociemny Pług, który od kilku tygodni był zastępcą dowódcy innego oddziału dyspozycyjnego kryptonim Motor 30 działającego w ramach Kedywu.

Nie chcieli, by w przyszłej walce wystąpiły sytuacje przeciwne kierunkowi wychowawczemu harcerstwa. Ostatecznie pod koniec czerwca udało się przekonać kierownictwo Szarych Szeregów. Proces formowania nowego oddziału rozpoczął się w lipcu 43 roku, a ponieważ 30 sierpnia tego roku w czasie uderzenia na posterunek niemiecki w Siejczycach zginął legendarny Tadeusz Zawadzki z Ośka, więc decyzją kwatery głównej Dotychczasowy Oddział Specjalny Warszawski Grup Szturmowych o kryptonimach Wisła, Jerzy przekształcono w Batalion Zośka i wyodrębniono z niego 75 ludzi do nowego oddziału o kryptonimie Agat. W rzeczywistości dokumenty wskazują na wcześniejsze tworzenie oddziału.

Przygotowując projekt budżetu na czwarty kwartał 43 roku, pułkownik Nil pisał. W oddziałach dyspozycyjnych znika kosa. Poza tym od 1 sierpnia powstały dwa nowe oddziały dyspozycyjne – Anatol i Agat. Anatol był to dawny oddział dyspozycyjny Związku Odwetu pod dowództwem Seweryna Skowrańskiego-Wallerego, czyli późniejszy Batalion Miotła. Agat to w przyszłości Batalion Parasol. Pierwotny ordre de bataille oddziału dyspozycyjnego Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej pod kryptonimem Agat obejmował dowódcę oddziału, został nim kapitan Adam Borys pseudonimy Pług, Dyrektor, Bryl i Pal, szefostwo wywiadu,

Łącznie w skład oddziału Agat na początku jego istnienia wchodziło 168 żołnierzy, w tym 12 dziewcząt, 1 oficer, 4 podoficerów i 20 podchorążych. Średnia wieku w poszczególnych plutonach wahała się od nieco ponad 19 lat do 21,5 roku. Z wyjątkiem dowódcy Pułga i szefa wywiadu Rajskiego, wszyscy żołnierze oddziału mieli w tym czasie za sobą doświadczenia wyniesione z szarych szeregów. A ponad 40%, to również dotyczyło kapitana Adama Borysa, należało do chacerstwa przed wojną. Byli to ludzie o konspiracyjnym doświadczeniu. Przy typowaniu członków do oddziału starano się zachować zasadę, by nie rozdzielać wcześniej istniejących zespołów harcerskich, które już zdążyły się zżyć i nabyć podstawowe umiejętności.

Nie były to jednak umiejętności związane z akcjami bojowymi przy użyciu broni. Jak pisał Piotr Stachiewicz, sam będący żołnierzem oddziału pod pseudonimem Wyrwa. Wszystkie trzy zespoły wraz z zespołem dziewczęcym przeszły solidną szkołę małego sabotażu w wykonaniu programowych zadań akcji Wawer. Do ciekawszych akcji tego typu, poza gazowaniem kin, wybijaniem szyb w sklepach i mieszkaniach Niemców i Volksdeutschów, malowaniem patriotycznych napisów na murach, kolportażem prasy podziemnej, Należała akcja rozlepiania nekrologu wodza naczelnego, generała broni Władysława Sikorskiego oraz tak zwane akcje megafonowe. Jednak lato 1943 roku stanowiło dopiero początek rozwoju oddziału Agat.

W związku z rozbudową liczebną, jak też organizacyjną, ostatecznie dawny Agat, potem Pegas, na wiosnę 1944 roku został przekształcony w batalion o kryptonimie Parasol. W lipcu 1944 roku batalion Parasol obejmował dowództwo i dwie kompanie, na które składało się łącznie siedem plutonów. W strukturze wyodrębniono osobne służby – wywiad, kwatermistrzostwo, instruktorzy szkolenia, motoryzacja i służba sanitarna, ale także komórka bezpieczeństwa, kontrwywiad. Kwatermistrzostwo zajmowało się opieką nad lokalami konspiracyjnymi, magazynami broni i sprzętu, zaopatrzeniem w odpowiednie dokumenty i ubrania niezbędne podczas akcji.