Węgry w XX wieku: od monarchii do upadku komunizmu. Prof. Robert Rajczyk

Witam w Historii Bez Kitu, cyklu rozmów o historii najnowszej. Dzisiaj naszym gościem jest pan prof. Robert Rajczyk z Uniwersytetu Śląskiego. Dzień dobry panie profesorze. Dzień dobry. Chciałem z panem porozmawiać na temat dwudziestowiecznych dziejów państwa węgierskiego i Węgier. No ale jeśli Węgrzy, no to oczywiście musimy zacząć od tego, jak wyglądało to państwo jeszcze przed I wojną światową, bo akurat Węgry Wtedy czasem określane mianem Wielkich Węgier. Były państwem terytorialnie prawie trzykrotnie większym niż dzisiejszy ten kraj. Chociaż narodowościowo akurat Węgrzy w ramach Królestwa Węgierskiego stanowili chyba niecałe 50% ludności. Więc był to taki wielki amalgamat ludnościowy. Z drugiej strony wiemy, że jest to państwo, które Funkcjonowało w tym duopolu z Austrią, na równych niemalże prawach, z ogromną autonomią, ale z tego co wyczytałem, jeśli chodzi o politykę narodowościową, to było państwo, które niejako hołdowało polityce madziaryzacji.

Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski. Po Układzie Monachijskim dochodzi też do tej, nazwijmy to, irydenty Ukraińców na tym terenie, no gdzie nawet Roman Suchewicz był jednym chyba z dowódców. Natomiast rozumiem, że tutaj ta operacja ŁOM to jakoś tak, jakby to powiedzieć, służyła też temu, żeby Węgrzy sobie poradzili z tym tematem.

Przez strzał krzyżowców też jakoś jest poruszany w debacie publicznej. Oczywiście jest nawet słynny pomnik nad brzegiem Dunaju. On przedstawia buty i jakby sugeruje właśnie porzucanie całego życia. Myślę, że z dziejów współpracy polsko-węgierskiej w czasie II wojny światowej trudno jest nie wspomnieć o Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry.

Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Za co obaj zapłacili oczywiście najwyższą cenę. Jest warta odnotowania i pomniki, między innymi właśnie taka ławeczka, czy plac Antalla i Sławika znajduje się tutaj nieopodal nas przy centrum kongresowym. Co ciekawe i może intrygujące i to jest rzecz, którą próbowałem kiedyś osobiście zainteresować ówczesnego ambasadora polskiego na Węgrzech, to jeśli pan będzie jechał kiedyś węgierskim pociągiem, który jeździ między innymi do Polski, to tam jest mapa połączeń kolejowych na tym.

Zazwyczaj tak było, tak rzeczywiście. Zawsze ułatwiało potem ewentualnie aresztowanie wrogów, że tak powiem. Czy też tak jak w Polsce przeprowadzanie wyborów albo referendum. Kiedy tak naprawdę możemy w tym momencie mówić o tym, że Węgry stały się kolejnym kawałkiem, kolejnym elementem tego nazwijmy to sowieckiego puzla w Europie Środkowo-Wschodniej? Kiedy już można mówić wprost, że Sowieci tą pełną kontrolę nad tym krajem rozciągnęli? W 1947 roku Rajczyk doprowadził do przejęcia władzy na Węgrzech przez komunistów, ale Rajczyk jest takim symbolem stalinizmu, rzeczywiście takich stalinowskich porządków, porządków w cudzysłowie, no bo to terror jest, to trudno nazwać w jakikolwiek inny sposób.

Dom terroru, muzeum, które znajduje się w centrum Budapesztu, pokazuje dokładnie, jak wyglądała ta zbrodnicza działalność. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Jeśli idzie o represje w stosunku do kościoła, to prymas Węgier został nie tylko internowany, ale de facto skazany na więzienie.

Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Wielkie dzięki i do zobaczenia! Tu rzeczywiście to było dosyć dużym ewenementem. Można było zarabiać pieniądze. Oczywiście problemem było już coś innego.

Więc te czynniki ekonomiczne rzeczywiście odgrywały dużą rolę. No i też opozycja. Oczywiście nie tak... Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Prof. Robert Rajczyk, Uniwersytet Śląski, Austro-Węgry, Soviet Union. Polsko-Czechosłowackie, z Wacławem Hawlem na czele. Natomiast rzeczywiście zdarzały się tam bardzo mocne kontakty, zwłaszcza w tym środowisku studenckim, bo była też taka opozycja, nazwijmy to, intelektualna. To tam mniej radykalne, bardziej takie, nie chcę powiedzieć zachowawcze.