Węgry w XX wieku: od monarchii do upadku komunizmu. Prof. Robert Rajczyk

Bo komuniści w ogóle na to nie zasługują, przynajmniej nie ci, którzy wtedy tam działali. Natomiast to było zbyt mało czasu, żeby ugruntować, scementować, zbudować jakieś fundamenty tego. Niemniej jednak 133 dni to jest jednak ponad 3 miesiące. Ale po obaleniu Republiki Rad, mainstreamowi politycy musieli wymyśleć na nowo ustrój tego państwa, ale okazuje się, że to państwo miało zostać dalej królestwem. Tyle tylko, że nie doczekaliśmy się króla. Tak, były tam pomysły, żeby Karol Habsburg, Który stracił tron w Austrii i został królem Węgier, ale pamiętam, zdaje się, alianci się temu sprzeciwili. Pojawiła się gwiazda na firmamencie politycznym admirała Horfiego, admirała bez floty, admirała floty cesarsko-królewskiej, czyli c.k.

monarchii. No i on został regentem i de facto Węgry zostały monarchią w okresie... Poprzedzający wybuch II wojny światowej i oczywiście w czasie II wojny światowej też. Czy Horsi nie miał jakiś pomysłów na to, żeby tą regencję przekształcić po prostu w bycie panem i władcą tego kraju na zasadach właśnie regaliów królewskich? To jest dobre pytanie, natomiast myślę, że miał taką pozycję ustrojową, że tego rodzaju władza, o której Pan mówi, i tak do niego przynależała, więc myślę, że to było akurat dla niego osobiście dosyć nobilitujące. I też chyba dbało o to, żeby właśnie Karol, jako Karol IV, bo on chyba miał tą numerację węgierską trochę inną, niż gdyby był cesarzem Austrii, gdzie był Karolem I, to z tego co kojarzę, ta druga próba Karola skończyła się tym, że Horthy go jakoś tam aresztował i odesłano go poza kraj.

Jak już ktoś zdobywa władzę, to historia nam pokazuje, że niechętnie ją oddaje, chyba że nie ma wyjścia. Jaki pomysł na to państwo i na swój naród Horthy miał? Bo ja spotkałem się z takim określeniem, ideologia sekietyńska. Tylko właśnie, na czym to polegać miało? Bo to nie chodziło tylko o rządzenie dla rządzenia, tylko o jakąś wizję. Państwa ten Horthy pewnie chciał realizować. To było państwo, które było właściwe dla swojej epoki. W latach dwudziestych XX wieku dało sobie znać autorytaryzm w Europie. Mieliśmy dyktaturę w Portugalii i w paru jeszcze innych krajach, we Włoszech oczywiście. Lata trzydzieste, no to już później to oczywiście... 3. Rzesza, no ale mieliśmy też rządy autorytarne w Polsce, przecież po Zamachu Majowym, więc to były takie tendencje europejskie, w które Horfi i jego sposób myślenia o takim, jakby to ująć ładnie, nacjonalizmie chrześcijańskim, to zaczynał odgrywać dużą rolę.

Są też zdjęcia dokumentujące wizytę np. admirała Horfiego w Krakowie, spotkania z marszałkiem. Rydzem śmigłym, polowania też, bo Admira Horthy był zapalonym myśliwym. No cóż, kompleksy leśne w Polsce chyba były bardziej bogate, że tak powiem, zwierzyny, niż to, co na Węgrzech można było polować. Chociaż jak zajęto Siedmiogród, no to w tym momencie te lasy też tam się znalazły. Tak, jest taka historia. Ona oczywiście jest w różnym stopniu zweryfikowana przez badaczy, a mianowicie mniejszość polska na Węgrzech, która osiedliła się w takiej miejscowości Dereng, To ta miejscowość trafiła do zasobów

Oczywiście, to była operacja wywiadowcza, dywersyjna, która miała na celu właśnie pomoc Żołnierzom węgierskim de facto i władzom po to, żeby można było te roszczenia terytorialne zrealizować. Ale wróćmy do kryzysu. Z drugiej strony mamy tutaj, czyli do tych czasów nazwijmy to przełomą, a de facto pierwszych lat, trzeciej dekady XX wieku, bo tu jednak z tego, co się zorientowałem, to nagle wybuchło bezrobocie 3 miliony ludzi, a z drugiej strony Węgry to też kraj rolniczy. W czasie wielkiego kryzysu ceny eksportowe produktów rolnych na tyle dramatycznie spadły, że to uderzyło nie tylko w Polskę, ale też i Węgry. Czy tutaj od razu nastąpiło jakieś przełożenie na sytuację wewnętrzno-polityczną?

Oczywiście taki ogólny nastrój niezadowolenia, niepokoju w kryzysu, rzecz jasna mieliśmy z nim do czynienia, ale to w żaden sposób nie zachwiało władzą admirała Horfiego i systemem politycznym, jaki wówczas na Węgrzech panował. A czy już jakichś takich elementów, które można by było określić mianem prób faszyzacji już wtedy nie dostrzegano, jeśli chodzi o to, jak rządzący tym krajem zaczęli pogrywać? Te tendencje autorytarne, które były obecne w całej Europie, oczywiście dały o sobie znać tak, że na Węgrzech mieliśmy do czynienia z ruchem Strzałokrzyżowców. On oczywiście nie był jeszcze wówczas u władzy, ale nie był też znaczącą siłą polityczną.

Na terenie okupowanej Polski i przy pomocy swoich współpracowników uciekł z internowania w Rumunii. Przez kilka miesięcy mieszkał na Węgrzech. Nawet są takie świadectwa historyczne mówiące o tym, że mieszkał u wdowy po jakimś austriackim generale na Szwabhedź, czyli na tak zwanym wzgórzu niemieckim w Budapeszcie, tuż obok domku myśliwskiego admirała Horfiego. To oczywiście może być też z gatunku takich opowieści legendarnych nieco bardziej, ale wiadomo, że ukrywał się też w pensjonacie w centrum Budapesztu, ukrywał się nad Balatonem, a potem przy pomocy służby kurierskiej dowodzonej przez prof. Felczaka ówczesnie, nie oczywiście profesora, przedostał się do kraju, gdzie też spotkał się z przedstawicielami podziemia.

Więc II wojna światowa, tak na dobrą sprawę oczywiście, Jeśli chcielibyśmy opisywać historię Węgier, to według mnie powinniśmy się skoncentrować, oczywiście taki jest mój pogląd prywatny, powinniśmy się skoncentrować właśnie na tej współpracy, pomocy polsko-węgierskiej. Oraz oczywiście na tym, że plan Horfiego zawiódł i został odsunięty od władzy przez faszystów. Do tego stopnia był nieugięty, że nawet porwanie jego syna przez komandosów niemieckich nie wywarło na niego. Takiego wpływu, jakiego oczekiwaliby Niemcy.

Rzeczywiście jest to istotny fragment dziejów węgierskich w czasie II wojny światowej. To jest rola niestety też admirała Horfiego. Krótko mówiąc, nie miał wyboru, podobnie jak i car bułgarski, czy też dyktator rumuński. Na tych samych zasadach po prostu te wojska, oczywiście w ograniczonym zakresie, ale brały udział w tych wszystkich operacjach. Wojska sojusznicze III Rzeszy. Natomiast, co jest ciekawe i interesujące, to Węgrzy w sposób dosyć otwarty poradzili sobie z tym tematem.

I tutaj bardzo mocno działał wywiad niemiecki wojskowy, który po prostu w odpowiednim momencie poinformował czynniki kierownicze III Rzeszy o tym, że Horfi nawiązał oczywiście nie bezpośrednio kontakty z aliantami, ale tam nawet propozycja rozejmowa zdaje się przez radio w którymś momencie została Nadana do Armii Czerwonej, która wchodziła od strony Dukli i Słowacji. Posuwała się dosyć szybkim tempem w stronę Węgier. Ale tak jak mówiłem, nawet porwanie i uwięzienie syna Miklosza Juniora, syna admirała Horfiego, nie zmusiło go do tego, żeby zaprzestać tego rodzaju działalności.