Herbata po japońsku

Słuchasz podcastu Czwórki. Ni hao! Annyeonghaseyo! Konichiwa! Cześć! Nazywam się Klaudia Tyszkiewicz i zapraszam na kolejny odcinek podcastu Ach! Azja!, w którym staram się przybliżyć Wam najciekawsze zjawiska z krajów Azji Wschodniej. O uczestniczeniu w tradycyjnej ceremonii herbacianej marzy każdy turysta, który wybiera się do kraju kwitnącej wiśni. Okazuje się jednak, że nie o samo przygotowywanie herbaty chodzi, a o filozofię za nią stojącą. Japonia jest jej ojczyzną, a herbata Macia stała się nie tylko jej symbolem, ale także towarzyszy w życiu każdego Japończyka. Spotkaniami herbacianymi w Polsce zajmuje się Klaudia Czarny, wiceprzewodnicząca Japonistycznego Koła Naukowego Uniwersytetu Warszawskiego.

No właśnie, jak zainteresowałaś się ceremonią picia herbaty? Pierwsze co, jeżeli bym mogła w ogóle o tym troszkę powiedzieć, o samym słowie ceremonia herbaty. Za każdym razem wolę zaczynać od tego rozmowę. Samo słowo ceremonia wydaje mi się słowem, które nie powinno być używane w tym kontekście, o którym mówimy. Myślę, że tutaj odpowiednie słowo by było właśnie droga herbaty bądź samo cianoju. Dlaczego? Dlatego, że ta droga herbaty to jest jakby spotkanie herbaciane, prawda? Że coś robimy, herbaty dla ludzi, spotykamy się z ludźmi. To jest coś więcej. Ma w sobie elementy ceremonii, ale samą ceremonią nie jest. Ceremonia sama natomiast to jest właśnie takie ofiarowanie herbaty na przykład w klasztorach. Na potrzeby zachodu stworzyli Japończycy właśnie takie pojęcie tea ceremony.

Nie zostało to bardziej przetłumaczone i teraz w takim codziennym języku, jak my normalnie się z kimś porozumiewamy, to dużo osób używa tego właśnie pojęcia, nie znając tak naprawdę Co się za tym kryje, więc od razu bym chciała tutaj sprostować, że będę mówić o cianoju, o drodze herbaty, a nie o samej ceremonii w klasztorach, bo tego się uczę. Dobrze, że mam takiego przewodnika po tym świecie jak ty. Wszędzie przewija się stwierdzenie ceremonia herbaciana. Dobrze wiedzieć, jaka jest poprawna forma. I jeżeli chodzi o moje pierwsze takie zainteresowanie tym, to na początku właśnie zobaczyłam samą drogę herbaty, takie spotkanie herbaciane właśnie w anime. W anime zobaczyłam dziewczynę, która przygotowuje herbatę dla swoich gości. I przygotowywała ją pierwszy raz na poważnie.

Nawet już przestaję myśleć o sobie, tylko myślę o kimś, żeby to spotkanie było dla tej osoby jak najlepsze. I tak mi się spodobało to uczucie. Stwierdziłam, że chcę wiedzieć więcej o tym. Całą historię, o co tutaj chodzi, taką filozofię. I tak więcej zaczęłam o tym czytać. Później miałam sama możliwość, żeby chodzić na spotkania herbaciane. Byłam na początku jako gość, przychodziłam, po prostu widziałam gdzieś ogłoszenia, że jest spotkanie herbaciane, to chodziłam. Po czym właśnie jak przyszłam na japonistykę, To spotkałam koleżankę, która troszkę więcej mi opowiedziała jakby w tym temacie. Doprowadziła mnie też do naszej grupy warszawskiej Ura Senke Sun Sin Kaj. Tam mamy kejkoba, czyli miejsce ćwiczeń i oprócz tego jest też pawilon herbaciany Kajan w naszej bibliotece.

Wspomniałaś już o tym, że w Polsce o dziwo można napić się herbaty w kajanie, tradycyjnym pawilonie, prawda? Gdzieś czytałam, że nawet sami Japończycy są zdziwieni z jaką dbałością został zrobiony. Troszkę tak i troszkę nie. To jest pawilon herbaciany, który faktycznie się znajduje w naszej bibliotece. Ma ogród zewnętrzny. Ogród my kojarzymy z zielenią, jednak ogród przy pawilonie herbacianym to tak naprawdę kamienie. Więc jak przejdziemy właśnie do biblioteki, to zanim wejdziemy do pawilonu herbacianego, zobaczymy właśnie pierwszy ogród zewnętrzny, który jest jeszcze przed klasą, przed salą, w której został umieszczony pawilon.

Tam jest taka mała ławeczka dla gości właśnie specjalnie, żeby jak przychodzą, to mogą sobie tam usiąść, przygotować się i poczekać na gospodarza, aż ich zaprosi. Po czym wchodzimy do środka i tam też jest malutkie pomieszczenie. W tym pomieszczeniu znajduje się właśnie ogród wewnętrzny i już sam pawilon. W tym ogrodzie wewnętrznym możemy pozostawić swoje rzeczy, jak mamy na przykład jakieś torebki i tak dalej, żeby nam nie przeszkadzały w pokoju. Oprócz tego też jest najważniejsze miejsce właśnie, które się znajduje w ogrodzie herbacianym, czyli cukubaj. To jest miejsce, gdzie czyścimy swoje dłonie i usta przemywając je wodą. Oprócz tego myślimy o tym, że oczyszczamy własną duszę, własne serce. Także wchodzimy jakby czyści ze świata tego, który nas otaczał wcześniej, się wyczyszczamy i wchodzimy z czystym sercem już do pawilonu herbacianego, gotowi na herbatę i na spotkanie z gospodarzem.

Taką możliwość oczywiście mamy i tutaj mamy czasami takie spotkania właśnie, na przykład na Noc Muzeów zapraszamy gości, że można przyjść na zwiedzanie i na czarkę herbaty. Częstujemy wtedy właśnie też, można sobie usiąść, można poczuć jak prawdziwy gość na prawdziwym spotkaniu herbacianym. A oprócz tego, jeżeli ktoś jest na przykład bardziej zainteresowany, to też czasami dostajemy jakieś maile, jakieś telefony, informacje, że ktoś by chciał spróbować, że ktoś by chciał zobaczyć, nawet nie tyle co się uczyć, ale chociażby przyjść, się napić samej herbaty, spróbować zobaczyć, jak wygląda właśnie zostanie takim gościem. Więc organizujemy czasami też takie właśnie spotkania dla tych, którzy tutaj się z nami skontaktowali. Więc jeżeli ktoś byłby chętny, to zawsze zapraszamy, poczęstujemy herbatą.

Powiedzmy, kiedyś w okresach jeszcze, gdzie tam byli samurajowie i tak dalej, zostawialiśmy wszystko na zewnątrz i wchodziliśmy właśnie tacy czyści, bez zbędnego bagażu, balastu i tak dalej. Uniżając swoją głowę, pokazujemy, że wszyscy jesteśmy na tym samym poziomie. Niezależnie od tego, jaką mamy rangę w społeczeństwie, czy tam jakiś prezydent, czy pan feudalny, czy też po prostu, nie wiem, nawet zwykła gospodyni domowa, ktokolwiek by nie wchodził, przyjmuje tą samą pozycję, czyli wchodząc do pokoju trochę się uniża, schyla głowę i pokazujemy tym samym właśnie, że wszyscy jesteśmy ludźmi, wszyscy jesteśmy na równi. Pierwsze co robimy, jak wchodzimy do tego pawilonu herbacianego, to idziemy pod najważniejsze miejsce, które się znajduje w pawilonie, w takim domku właśnie herbacianym.

Dostaje nam podana herbata razem z jakimś właśnie słodyczem do tego i możemy na takie spotkanie przyjść. Są jeszcze takie spotkania, przychodzi gospodarz, wystawiają taki napis, że trwa spotkanie i każdy, kto zobaczy ten napis, jest po prostu automatycznie zapraszany do środka. Jeżeli wie, o co chodzi i ma ochotę, to po prostu wchodzi, siada jako gość i czeka, aż mu podadzą herbatę, więc jakby jest to jak najbardziej dostępne dla wszystkich i dla osób z zagranicy również. Wystarczy po prostu przyjść i takie spotkania wtedy są darmowe, bo tutaj chodzi o to, żeby po prostu przyjść Na spotkanie herbaciane. Trwa spotkanie. Normalnie pomyślelibyśmy, by w takim razie tam nie wchodzić. Tak, tak, tak, dokładnie o to chodzi, więc czasami my moglibyśmy sobie pomyśleć jako osoby z zagranicy, ale jakby stawią taką tabliczkę, to przecież chyba nie chcą, żeby im przeszkadzano, a właśnie chodzi o coś odwrotnego, czyli takie zapraszanie, prawda, że trwa spotkanie, dlatego cię zapraszam, dlatego właśnie wejdź, dlatego chodź i napijmy się razem herbaty.

Ale na spotkaniu herbacianym, już takim prawdziwym, nie możemy nic zrobić zle, bo cokolwiek byśmy nie zrobili, będzie poprawnie, będzie w porządku, będzie okej. Chodzi o to, żebyśmy się już nie stresowali, bo co ma się dziać, to się będzie dziać. Jeżeli przechodzimy totalnie zieloni, nic nie wiemy, to po prostu podążamy za innymi, postępujemy za tym, co nam mówi serce, co nam mówi rozum, Myślimy sobie usiąść tu, no to siadam tutaj. Myślimy sobie nie tam, tylko gdzieś indziej, to wtedy siadam gdzieś indziej. Tu jest kwestia tego, że gospodarz stara się dopasować też do tego spotkania w taki sposób, żeby nam podać herbatę najlepiej jak się da. Jest też taka legenda, która mówi właśnie o tym, że kiedyś do mistrza herbaty, do mistrza przyszedł jakiś gość, który nic nie wiedział o herbacie.

Ale żeby ją pić taką samą, właśnie tak jak my pijemy podczas spotkań herbacianych, to musi być herbata dobrej jakości. Ale jeżeli jest herbata przeznaczona do celów jakichś innych, na przykład właśnie takich, że tak powiem, można powiedzieć, matcia kuchenna, czyli matcia, którą, nie wiem, chcemy z niej zrobić na przykład matcia latte, dodać mleka do tego, posypać na przykład na cieście albo dodać jako dodatek, a nie jako główną rzecz, na której się skupiamy, tylko bardziej taki produkt, Bo już się stał trochę sławny, można powiedzieć, że jest większe zainteresowanie, trochę też nakręca taki świat herbaty. O co tutaj chodzi? Że takiej herbaty raczej nie wypijemy na spotkaniu herbaciany z samą wodą i jest przygotowana specjalnie po to, żeby ją wypić samą, czyli bez żadnych dodatków, po prostu herbata i woda i wrzątek, tak?

Więc tylko taka różnica. I wtedy taka herbata kuchenna jest naprawdę tania w każdym w Japonii. Lepiej jak wejdziemy, to zawsze mają jakąś taką matkę. Tylko trzeba pamiętać o tym, że to jest właśnie taka herbata, której gospodarz nie weźmie na spotkanie herbacianę, ale na przykład jest bardzo dobra, żeby zrobić powiedzmy właśnie jakieś ciasto. Jak uprawiana jest macia? Ja słyszałam, że ponoć rośliny herbaty nie mają dostępu do słońca, by wolniej rosły i liście miały słodki posmak. Taka herbata to właśnie jest robiona na kojcie najczęściej, czyli na tą gęstą herbatę. Ona jest słodsza niż ta usucia, więc one też się troszkę różnią ze sobą. One sobie tak właśnie dorastają, a później są zrywane i jeszcze sobie dodatkowo leżakują, czyli sobie tak jakby przeczekają jeszcze jakiś czas i dopiero po jakimś czasie są one mielone.

Tak, droga herbaty. Mamy tu pojęcie takie chiajin. Chiajin, czyli osoba herbaciana. Chia, herbata, jin jako hito, czyli po japońsku człowiek właśnie. Najczęściej tak jest, że jak już wejdziemy w świat herbaty, to ona wydobywa z nas takie najlepsze cechy, można powiedzieć. Zwracamy uwagę na otoczenie, zwracamy uwagę na to, co się dzieje wokół nas, w świecie przyrody na przykład. Myślimy inaczej trochę o innych ludziach i tak dalej. Jest to trochę filozofia zaczerpnięta z buddyzmu Zen. Buddy z Zen i sama droga herbaty idą ze sobą w parze. Można też powiedzieć, są takie stwierdzenia właśnie, że poprzez drogę herbaty do oświecenia, bo siedzimy, skupiamy się, siedząc, prawda, trzepiąc tą herbatę, przygotowując ją, o czym myślimy?

Ktoś już się zaczyna uczyć herbaty, to właśnie tak To nie jest nawet, że zmiana, tylko jakby właśnie wydobywa z człowieka to, co w nim siedzi i wydobywa z niego to na zewnątrz, że te rzeczy, które się do tej pory wydawały mniej ważne albo nieważne, teraz się na przykład stają ważne, teraz je dostrzegamy. Taka przyroda tak na przykład właśnie jest bardzo ważna w Japonii, bo to jest coś, co nas otacza, to jest coś, co jest z nami cały czas I tutaj w tej przyrodzie dostrzegamy zmiany na przykład pór roku, że świat idzie do przodu, że on nie stoi. Podziwiamy to na przykład właśnie jak kwiaty kwitną i tak dalej. Więc zabieramy to i umieszczamy też w pokoju herbacianym, żeby mieć kawałek przyrody w pokoju herbacianym i właśnie mamy w takiej tokonomie na przykład

W tej wnęce, prawda, w pokoju herbacianym taki skrawek tego świata. Już na koniec. Jak obecnie ważna kulturowo jest herbata w Japonii? Twoim zdaniem. Myślę, że dla osób, które lubią zajmować się kulturą tradycyjną, jest bardzo ważnym elementem, dlatego że skupia w sobie różne sztuki, tak? Bo sama droga herbaty to nie jest po prostu herbata. Jak już wcześniej mówiłam, mamy tą tokonomię, gdzie wieszamy zwój, czyli kaligrafia, sztuka kaligrafii, prawda? Mamy kwiaty, ciabana, czyli samo układanie kwiatów. Czasami ludzie porównują do ikebany, czyli sztuka układania kwiatów, też można powiedzieć, ale ciabana to jest te kwiaty, które chcemy mieć jak najbardziej naturalne w pokoju herbacianym.