Mentionsy

Podcast Kolejowe Historie - Kuba Tomczak
Podcast Kolejowe Historie - Kuba Tomczak
25.10.2025 20:23

Od Pary Do Elektryczności. Historia Grand Central Terminal

W kolejnym odcinku Z Przedziału podążamy po Stanach Zjednoczonych i udajemy się do Nowego Jorku, gdzie w Midtown na Manhattanie natkniemy się na, z pewnością, jeden z najbardziej znanych dworców kolejowych świata - Grand Central Terminal.


Zapraszam do wysłuchania odcinka, w którym poznasz burzliwą historię jego budowy i rozkwitu.

---


Odwiedź moje strony internetowe:

blog: www.prawokolei.pl

strona kanału: www.zprzedzialu.pl

newsletter: https://mailchi.mp/68fd8849ca8a/...


---

Spis treści odcinka:

Wstęp

Vanderbilt oraz Grand Central Depot

William J. Wilgus i Budowa Grand Central Terminal

Ukończenie budowy Grand Central Terminal

----

Do przygotowania tego filmu korzystałem z:

Schlichting, Kurt C. Grand Central Terminal: Railroads,

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 47 wyników dla "Central"

XIX wieku poprzednik obecnego dworca Grand Central Depot.

W mieście powstały między innymi takie koleje jak New York & Harlem, Hudson River oraz New York Central.

Trzecim przewoźnikiem w polecie Vanderbilta była New York Central.

I to właśnie na tym obszarze pierwotnie skupia się New York Central.

Ukończony w 1871 roku Grand Central Depot był największym budynkiem kolejowym na świecie, większym nawet od londyńskiego Sun Punkas.

Pierwszy pociąg odjechał z Grand Central 7 października 1871 roku.

Łącznie na Grand Central Depot odprawiono ponad 4 miliony pasażerów.

Jednocześnie również sam Grand Central Depot stracił blask i bardziej przeszkadzał pasażerom niż zachęcał ich do podróżowania koleją.

New York Times na początku XX wieku donosił, że Grand Central Depot jest najgorszą i najbardziej niewygodną stacją w całym kraju, jest po prostu hańbą dla Nowego Jorku i jego mieszkańców, jest brudny i okropnie śmierdzi.

Wówczas jednym z pracowników New York Central, który zaczynał odgrywać pierwsze skrzypce był główny inżynier William Wilgus.

Wilgus wziął na siebie cały pomysł przebudowy Grand Central, który później został okrzyknięty nazwą Terminal City.

W kontekście Grand Central chodziło o to, aby umożliwić inwestorom zabudowę przestrzeni nad Grand Central, dzięki czemu można było pozyskać środki finansowe na realizację inwestycji.

Wilgus zaproponował kilkupunktowy plan przebudowy Grand Central, który obejmował przejście z trakcji parowej na elektryczną, dwupoziomową podziemną stację, oddzielenie ruchu podmiejskiego dalekobieżnego, przestronną poczekalnię obejmującą całą stację, bezpośredni dostęp z ulicy do peronów i hali głównej oraz bezpośrednie połączenie stacji kolei podmiejskich z liniami metra.

W samym sercu Grand Central Terminal przewidział centralną halę stanowiącą odpowiednie tło dla słynnych pociągów pasażerskich, które nosiły barwne nazwy takie jak 20th Century Limited, Empire State Express czy Wolverine.

Po wschodniej stronie górnego poziomu Grand Central Wilgus zarezerwował kilka torów i peronów do obsługi poczty i przesyłek.

We współpracy z firmami kurierskimi, takimi jak American i Adams Express, New York Central zapewniała obsługę towarową.

W miarę jak budowa Grand Central Terminal zbliżała się do końca, kolej zbudowała nowy budynek dla Adams Express przy Lexington Avenue i 48 ulicy na terenie przyszłego hotelu Waldorf Astoria.

Mimo gwałtownego wzrostu kosztów New York Central pozostała zdeterminowana, by zbudować największy kompleks kolejowy na świecie i doprowadzić przedsięwzięcie do końca z rozmachem i elegancją bez względu na ostateczny wydatek.

Mapy okolic Grand Central z tego okresu pokazują ogrom przedsięwzięcia.

Oryginalny budynek Grand Central oraz hala peronowa i zaplecze kolejowe rozciągały się od 42 do 45 ulicy pomiędzy Depew Place i Vanderbilt Avenue.

Wcześniejsza elektryfikacja na Manhattanie, Bronxie i w Westchester sprawiła, że cały projekt na Grand Central stał się w ogóle możliwy.

W skład komisji weszli sam Wilgus oraz George Gibbs, inny inżynier New York Central, a także dwóch zewnętrznych konsultantów, Byron Arnold i Frank Sprog, którzy mieli już pewne doświadczenia z elektryfikacją kolei w Ameryce.

Ostatecznie oszacowano, że dla obsługi wszystkich pociągów w Grand Central potrzebna byłaby moc generowana na poziomie 1800 kW na godzinę.

Miasto Nowy Jork i władze stanowe wspierane przez opinię publiczną domagały się wyeliminowania atrakcji porowej Grand Central w szczególności z tunelu Park Avenue.

15 lutego 1907 roku New York Central z dumą zaprezentowała nowy pociąg elektryczny na linii Harlem Express to White Plains, odjeżdżający codziennie wieczorem o godzinie 18.15.

Następnego wieczora pociąg wyruszył z Grand Central z lekkim opóźnieniem.

Po raz drugi w ciągu mniej niż dekady straszliwa katastrofa pogrążyła New York Central i opinię publiczną w chaosie.

New York Herald artykuł wypełnił całą pierwszą stronę pod nagłówkiem 25 zabitych i 75 rannych, gdy pociąg elektryczny New York Central wykoleił się na zakręcie.

Prasa przedstawiła New York Central jako bezdusznego giganta korporacyjnego, który działał w sposób zagrażający życiu pasażerów.

New York Times przypomniał historię katastrofy Central w obszernym artykule tytułowanym Przednie katastrofy Central.

Wykorzystano do tego pierwsze piętro Grand Central Palace, czyli hali wystawowej dla targów i konwencji zbudowanej przez Harlem Railroad.

Wszystkie trzy linie kolejowe Central, Harlem i New Haven najpierw przeniosły obsługę ruchu podmiejskiego ze starego Grand Central do tymczasowej stacji.

5 czerwca 1910 roku z dawnego Grand Central odjechały ostatnie pociągi.

O 21.44 odjechał Pacific Express New York Central do Buffalo, a też po północy ruszył pociąg Owl

Choć Grand Central nie było pierwszym budynkiem wzniesionym w stalowej konstrukcji, wymagało niezwykle precyzyjnych technik budowlanych z powodu rozmiaru elementów stalowych i szerokości jakie trzeba było przykryć.

Tak jak wiele innych kluczowych elementów planu, które Wilgus przedstawił w 1903 roku, rampy okazały się kluczowe dla sukcesu Grand Central.

W trakcie budowy zarząd Central zmagał się z nieustannie rosnącymi kosztami.

Do 31 grudnia 1907 roku całkowity koszt zrealizowanych prac wyniósł już blisko 30 milionów dolarów, w tym ponad 12 milionów przeznaczono na elektryfikację, 5,5 miliona na prace ziemne, 7 milionów na poczwórne tory w dywizjach Harlem i Hudson oraz 2,5 miliona dolarów na budowę nowego budynku Grand Central.

W listopadzie 1911 roku wieść o otwarciu Pennsylvania Station przećmiła postępy Grand Central.

Największy rywal New York Central, Pennsylvania Railroad wygrał wyścig o to, kto pierwszy zbuduje nowy obiekt pasażerski dla Manhattanu.

1 lutego 1913 roku nowy terminal Grand Central został uroczyście otwarty.

Prasa pisała o Grand Central jako o świątyni transportu, a władze New York Central podkreślały, że terminal nie jest tylko wizytówką kolei, lecz jest także prezentem dla miasta.

Otwarcie Grand Central symbolizowało wejście Nowego Jorku w nową erę.

W lutym 1913 roku, po niemal dekadzie budowy i wydaniu dziesiątek milionów dolarów, New York Central z dumą ogłosiła ukończenie nowego terminalu i podziemnego zaplecza kolejowego.

Zazwyczaj powściągliwy New York Times nazwał nowe Grand Central najwspanialszym terminalem kolejowym na świecie.

Grand Central to nie tylko stacja, to pomnik, centrum obywatelskie, a jeśli ktoś woli miasto.

Jeśli spodobała Ci się historia Grand Central Terminal, zostaw łapkę w górę i podziel się w komentarzu swoimi spostrzeżeniami.