Mentionsy

Legenda ochoczo podtrzymywana na dworze Kubilaja mówiła, że starzec miał wyjątkowo pochlebnie wypowiedzieć się o mądrości dziewięciolatka, przewidując dlań wielką przyszłość.

Nie było to z pewnością jedyne spotkanie Temudżyna i Kubilaja.

Podobnie przedstawił Kubilaja jego nadworny nepalski artysta Araniko.

Araniko jest autorem jeszcze jednego, zapewne wcześniejszego portretu Kubilaja, na którym widzimy go jako przysadzistego młodzieńca.

Ponieważ nepalski artysta był około 30 lat młodszy od Kubilaja, portrety te powstawały zapewne na podstawie innych, wcześniejszych podobizn.

Otyłość i problemy zdrowotne Kubilaja towarzyszącemu w podeszłym wieku były w momencie śmierci jego brata Monkego jedynie melodią przyszłości.

Kubilaja fascynowała chińska sztuka.

Praktyki Kubilaja prędko przysporzyły mu oskarżeń o sinizację, zbytnią uległość wobec podbitych Chińczyków, których wielu spośród Mongołów widziało jedynie niewolników.

Wątpliwości Wielkiego Chana wzbudzały zakrojone na szeroką skalę inwestycje budowlane Kubilaja prowadzone w Kaiping , gdzie ten miłośnik chińskiej kultury wzniósł dla siebie rozległą i bardzo luksusową letnią rezydencję, która rozmachem przyćmiewać miała nawet samo Karakorum.

Mongołów oburzał charakter nowej siedziby Kubilaja, wzniesionej przez buddyjskich architektów niemal wyłącznie według chińskich wzorców.

Wielki Chan, ulegając podszeptom dworzan, miał nasyłać na domeny Kubilaja wyjątkowo surowe kontrole skarbowe, które za każdym razem wykrywały jakieś nieprawidłowości, za które z kolei karę ponosili chińscy zarządcy dóbr Kubilaja.

W 1251 roku Möngke zdecydował się wysłać 36-letniego wówczas Kubilaja na jego pierwszą poważną wyprawę wojskową w życiu.

Maurice Rossabi, autor bodajże najlepszej anglojęzycznej naukowej biografii Wielkiego Chana, pisze, że tak późna inicjacja wojskowa Kubilaja była prawdziwym ewenementem w realiach mongolskich zdobywców.

Kubilaj rozpoczął wyprawę od propozycji polubownej kapitulacji, ale sprawujący w Dali realną władzę urzędnicy zabili trzech mongolskich emisariuszy, odrzucając tym samym dłoń wyciągniętą do nich przez Kubilaja.

Podbój Dali, dokończony w 1255 roku, uwydatnił nie tylko talenty militarne i organizacyjne Kubilaja.

Wiedząc o intelektualnych zainteresowaniach Kubilaja, Wielki Chan wyznaczył go jako głównego sędziego do rozsądzenia bardzo skomplikowanego sporu, jaki od lat nawarstwiał się między zwolennikami buddyzmu i taoizmu.

Kilku przegranym wymierzono kary fizyczne, ale ogólnie wyroki Kubilaja uchodziły za łagodne.

Wiadomość o śmierci Mongkego w sierpniu 1259 roku zastała Kubilaja na południowym brzegu rzeki Yangtze, którą jego wojska, pomimo niesprzyjającej pogody, zdołały niedawno sforsować, zdobywając cenny przyczółek na ziemiach dynastii Song.

Tak czy inaczej, szlachetna z pozoru powściągliwość Kubilaja prędko obróciła się przeciwko niemu.

O ile Hulagu był zadowolony ze swoich zdobyczy na Bliskim Wschodzie i chętnie popierał kandydaturę Kubilaja, o tyle Aryk miał już własne plany.

Kurułtaj Kubilaja z maja 1260 roku był jeszcze bardziej dyskusyjny.

Aryk Böge prędko odczuł na własnej skórze skutki przerwania handlu z Chinami oraz ilościową przewagę militarną i materiałową Kubilaja, który wkroczył na stepy Mongolii, wypierając z nich brata.

Triumf Kubilaja, który w 1264 roku stał się jedynym wielkim chanem na stepie, z radością zaakceptował jedynie bliskowschodni Ilchana Tchulagu.

Ilchanowie oficjalnie byli namiestnikami Kubilaja w tej części świata, posługując się nawet jego pieczęciami.

Władze Kubilaja niechętnie uznali Hanowie Złotej Ordy.

Położone w centralnej Azji ułusy Kaidu nie uznały zwycięstwa Kubilaja za jego życia i przez dużą część jego panowania toczyły z nim pograniczne wojny, czasem jedynie wygaszane do postaci niepewnego pokoju.

Jej przedstawiciele jako etniczni Chińczycy Han zawsze byliby traktowani przez chińskich poddanych Kubilaja i jego następców jako pewien punkt odniesienia i nadziei.

Mały cesarz Gong aż do osiągnięcia dorosłości żył dostatnio na dworze Kubilaja.

Już podczas panowania jednego z potomków Kubilaja, były cesarz Gong stworzył wiersz, w którym zbyt mocno wyraził tęsknotę za utraconym światem dynastii Song.

Bing panował niewiele ponad 300 dni, kończąc swoje życie tragicznie w marcu 1279 roku w bitwie pod Yamen, która okazała się być przytłaczającym zwycięstwem floty Kubilaja.

Spisy ludności organizowane przez Kubilaja wykazywały nawet mniejszą populację, ale w ich trakcie nie uwzględniono niewolników, mnichów, służby i ludzi zamieszkujących odosobnione małe wioski.

Nieufność wobec chińskich elit skłaniała Kubilaja do witania z otwartymi ramionami specjalistów z innych stron świata.

Ten prawdopodobnie najsłynniejszy europejski średniowieczny podróżnik poznał Kubilaja około 1275 roku, a więc parę lat przed zakończeniem Wielkiej Wojny z dynastią Song.

Wenecjanin zaś dla Kubilaja byłby jedynie długim przypisem na dole którejś z kartek.

Marco Polo autentycznie zrobił pewną karierę na dworze Kubilaja, ale nic nie wskazuje na to, aby naprawdę przez trzy lata był gubernatorem miasta Yangzhou.

Taka prośba faktycznie mogła paść ze strony Kubilaja.

Pierwszym z najpotężniejszych cudzoziemskich Darugaci, czyli wysokich urzędników na dworze był Ahmad Fanakati, znienawidzony przez Chińczyków wszechwładny muzułmański minister finansów Kubilaja.

Po wielu latach Ahmad chyba popełnił jakieś nieopatrzne ruchy albo po prostu jego przeciwnicy zdołali tak obsmarować go w oczach Kubilaja, że ten kazał go pojmać, a potem stracić razem z dużą częścią rodziny.

W podobny sposób co Achmad upadł także drugi potężny cudzoziemski Darugaci Kubilaja, Uygur Sanga.

Zdecydowanie najlojalniejszymi specjalistami w administracji Kubilaja byli muzułmanie, którymi chętnie się otaczał i jedynie od czasu do czasu ich prześladował.

Dla Kubilaja czy Mąkego nie było problemem uczestniczenie jednego dnia w obrządkach nestoriańskich, kolejnego w muzułmańskich, a potem dyskutowanie z buddyjskimi czy taoistycznymi mędrcami.

Mongołowie w powszechnej opinii uchodzą za wyjątkowo okrutnych, ale w czasach Kubilaja trudno było już dalej patrzeć na nich w ten sposób.

Weatherford pisze, że w trakcie 34-letniego panowania Kubilaja oficjalne raporty zachowane do naszych czasów wspominają o wykonaniu nie więcej niż 2500 egzekucji .

Surowo za to karano chłopów i społeczności, które ukrywały przed poborcami chana konie, niezbędne jako wierzchowce dla armii Kubilaja.

W czasach Kubilaja armia była już zdecydowanie wieloetniczna.

Wartość pieniądza oparta była od czasów Ugedeja na jedwabiu, a potem od Kubilaja na srebrze.

Problemy zaczęły się pod koniec rządów Kubilaja, gdy w obliczu kosztów kolejnych nieudanych interwencji militarnych w skarbcu zaczęło brakować pieniędzy.

Pomarańczowy cesarz, w którego blasku przyszło nam żyć obecnie, do tej pory już sześciokrotnie ogłaszający upadłość swoich przedsięwzięć, w czasach Kubilaja nie dożyłby szansy ubiegania się nawet o swoją pierwszą prezydenturę.

Pod rządami Kubilaja na prowincji otworzono ponad 20 tysięcy takich instytucji, albo przynajmniej tak twierdzili raportujący swoje osiągnięcia urzędnicy.

Wyzwania, jakie rodziło zarządzanie wielojęzykowym imperium skłoniły Kubilaja do zlecenia sporządzenia nowego alfabetu, który lepiej niż dotychczasowe radziłby sobie z transkrypcją różnych języków.

Druga małżonka, Chabi, miała okazać się najbardziej zaufaną i ukochaną towarzyszką życia Kubilaja.

Do zapanowania Kubilaja zwierzchność Mongołów ostatecznie uznała Korea.

To właśnie Shogunat Kamakury był zdecydowanie przeciwny nie tylko kapitulacji wobec mongolskiego zagrożenia, ale nawet podejmowaniu jakichkolwiek rozmów z wysłannikami Kubilaja.

W 1273 roku Nara Tihapate, władca królestwa Pagan w Birmie, okrutnie potraktował emisariuszy Kubilaja domagających się od niego uznania zwierzchności Wielkiego Chana.

W toku kilku kampanii wojska Kubilaja zdołały rozbić armię na Ratihapate, a on sam stracił życie w toku walk wewnętrznych, jakie wybuchły w jego osłabionym królestwie.

W 1287 roku Królestwo Pagan formalnie uznało zwierzchność Kubilaja, obiecując płacić trybut cesarzowi Yuan.

To właśnie w toku jednej z bitew przeciwko władcy Paganu w ręce dowódców Kubilaja wpaść miało 12 słoni bojowych, chociaż Marco Polo przesadnie pisze o 200.

Uriang Kadai wycofał się na skutek ciężkich strat, ale za panowania Kubilaja Mongołowie mieli jeszcze kilkakrotnie wracać na południe.

Inwazje Kubilaja, choć kosztowne i wyniszczające dla obydwu stron, mogły być przez jego machinę propagandową ogłoszone sukcesem, ponieważ w końcu zarówno Champa, jak i Dai Viet uznały jego zwierzchność, zobowiązując się do płacenia trybutu.

Umiarkowane powodzenie podczas wojen przeciwko Czampie i Dajwied skłoniło Kubilaja do wmieszania się w interesy lokalnych państw leżących jeszcze dalej na południe.

Dowódcy Kubilaja prędko zorientowali się, że sytuacja na wyspie jest bardzo dynamiczna.

Wyniesiony na tron Jawy, Widziaj postanowił odwdzięczyć się swoim dobroczyńcom, zapraszając ich na uroczysty bankiet, w trakcie którego obiecał ogłosić się wasalem Kubilaja.

Ich wczorajszy sojusznik nie zamierzał bowiem stawać się kolejną marionetką Kubilaja.

Schyłek życia Kubilaja upłynął pod znakiem klęsk, takich jak inwazje na Japonię i Jawę, bądź wątpliwych sukcesów, jakimi były z kolei najazdy na Champę i Dai Viet.

Ostatnie lata rządów Kubilaja upływały w atmosferze coraz większych problemów wewnętrznych, zaciskania polityki fiskalnej, nieudanych wojen poza granicami i buntów wewnątrz imperium.

Powstanie Najana, mongolskiego Nestorianina i dalekiego kuzyna Kubilaja stłumiono również zdecydowanie w 1287 roku.

Bunt krewniaka był dla Kubilaja poważnym ostrzeżeniem.

Cesarstwo Yuan stało się dziedziczną własnością rodu Kubilaja.

Kolejnym ciosem dla Kubilaja był zgon Chen China, syna dezygnowanego na następcę tronu.

Spośród licznego potomstwa Kubilaja wielu synów skompromitowało się podczas wypraw wojennych, tak jak Togon, dowodzący podczas kampanii w Czampie.

Dziewiąty w kolejności syn Kubilaja miał wycofać się przed siłami Czampy, nie informując o swoich planach pozostałych mongolskich wojsk w regionie.

Ostatnie lata życia Kubilaja upływały na pogłębiającej się izolacji starego, coraz bardziej niedomagającego władcy, który skupiał się na zaspokajaniu apetytu, na jedzenie, wino i seks.

Dwa dni po jego śmierci, uroczysty kondukt pogrzebowy zabrał zwłoki Kubilaja w drogę do Mongolii, do gór Hentai, gdzie pochowano zmarłego, prawdopodobnie w masywie Burkan Kaudun, tam gdzie spoczął jego wielki dziadek.

Szczątki Chinggis-chana, Ugedeja, Gujuka, Mongkego i Kubilaja ciągle zaznają nieprzerwanego spokoju od ośmiu stuleci, gdzieś w dzikich ostępach góry Burkan Kaudun.

Wszystkim zainteresowanym mongolską epopeją ponownie chciałbym polecić książkę Jacka Weatherforda, Chinggis Khan, Architekt Nowoczesnego Świata, której poznacie nie tylko dzieje stepowych koczowników od Temu-Dżyna po Kubilaja, ale także dalsze losy ich imperium w nieco bliższych nam czasach.