Mentionsy
Dziennik Literacki. Podkast
Dziennik Literacki. Podkast
07.04.2026 04:31

Humanistyka na mieście #6 | Studia o niepełnosprawności między teorią a praktyką

Studia o niepełnosprawności to jedno z najważniejszych i najszybciej rozwijających się pól współczesnej humanistyki. W rozmowie przyglądamy się ich teoretycznym podstawom, językom opisu i relacjom z praktyką artystyczną oraz aktywizmem.Punktem wyjścia są książki wydawane przez Teatr 21, ważne dla zachodnich disability studies i stopniowo budujące polski kontekst tej dyscypliny. To rozmowa o przekładzie teorii, o negocjowaniu języka i o tym, jak studia o niepełnosprawności zmieniają myślenie o kulturze, sztuce i instytucjach.

Gościnie: Ewelina Godlewska-Byliniak, Katarzyna Ojrzyńska, Natalia Pamuła.
Prowadzenie: Monika Świerkosz i Monika Kwaśniewska-Mikuła

Centrum Sztuki Włączającej Disability Studies Teatru 21 Rafał Urbacki CRIP Rosemary Garland Thompson Rosemary Garland Katarzyny Ojrzyńskiej Garland Thompson Rafała Urbackiego Lenarda Davisa Kasiu Fundacji Teatru XXI Instytut Kultury Polskiej Katarzyny Żeglickiej

Rozdziały (17)

1. Wprowadzenie i przedstawienie gości

Monika Świerkosz wprowadza gościové Eweliny Godlewskiej, Katarzyny Ojrzyńskiej i Natalii Pamuły. Rozmowa skupia się na wyborze książek do serii i kanonie studiów o niepełnosprawności.

2. Wybór i kanon książek

Ewelina Godlewskia opisuje proces wyboru książek do serii i jej motywacje. Podkreśla znaczenie książek Rosemary Garland-Thomson w ustanawianiu dyscypliny disability studies.

3. Krytyka kanonu i zmiany w dyscyplinie

Katarzyna Ojrzyńska analizuje zmiany w dyscyplinie disability studies, podkreślając, że kanon jest dynamiczny i często konfliktuje z współczesnymi badaczkami.

4. Rola tłumaczenia w rozwoju dyscypliny

Natalia Pamuła opowiada o swoim doświadczeniu tłumaczenia książek i jej perspektywie na rozwój dyscypliny. Podkreśla wartość intersekcjonalnych podejść w badaniach o niepełnosprawności.

5. Zakończenie i perspektywy dalszego rozwoju

Katarzyna Ojrzyńska podsumowuje rozmowę i podkreśla, że seria książek pokrywa szeroki spektrum tematów i podejść w dyscyplinie disability studies.

6. Rola tłumaczenia w rozwoju dyscypliny

Rozmowa kontynuuje temat roli tłumaczenia w rozwoju dyscypliny studiów o niepełnosprawności, podkreślając trudności przetłumaczenia koncepcji z kontekstu zachodniego na polski.

7. Negocjacja języka w tłumaczeniach

Komentarze na temat negocjacji języka w tłumaczeniach, podkreślając trudności związane z adaptacją koncepcji z zachodniego na polski kontekst.

8. Analiza teoretyczna i praktyczna niepełnosprawności

Analiza teoretyczna i praktyczna niepełnosprawności, w tym wpływ teorii krip na polski kontekst, oraz trudności tłumaczenia koncepcji z zachodniego na polski.

9. Relacja teoria-praktyka w sztuce performatywnej

Rozmowa na temat relacji między teorią a praktyką w kontekście sztuki performatywnej, z uwzględnieniem przykładów z polskiego teatru.

10. Dialog teorii i praktyki artystycznej

Diskutowano o relacji między teorią a praktyką artystyczną w kontekście studiów o niepełnosprawności, podkreślając potencjał dialogu między teoretikami a artystami.

11. Stawki studiów o niepełnosprawności

Zaprezentowano różne stawki studiów o niepełnosprawności, od opuszczenia instytucji do ich reformowania, podkreślając potrzebę inkluzywnej pracy.

12. Różnorodność strategii emancypacyjnych

Rozmowa skupiła się na różnych strategiach emancypacyjnych, w tym odzyskiwaniu obecności, a także na utopii zmiany świata poprzez sztukę i aktywizm.

13. Teoria CRIP i jej relacja z disability studies

Zdefiniowano teorię CRIP i omówiono jej relację z disability studies, podkreślając lokalne usytuowanie teorii i jej trudność w globalizacji.

14. Global Disability Studies vs. Creep theory

Porównano Global Disability Studies z Creep theory, podkreślając trudności w globalizacji lokalnych teorii i potrzebę adaptacji do różnych kontekstów.

15. Komentarze na temat studiów o niepełnosprawności

Komentarze na temat studiów o niepełnosprawności, ich nazewnictwa i sytuacji badaczy z niepełnosprawnościami.

16. Komentarze i osobiste doświadczenia uczestniczek

Uczestniczki rozmowy podzielają się osobistymi doświadczeniami i refleksjami na temat studiów o niepełnosprawności, podkreślając ich znaczenie dla osobistego i zawodowego rozwoju.

17. Korekta i perspektywy studiów o niepełnosprawności

Uczestniczki omawiają korekty i perspektywy dalszego rozwoju studiów o niepełnosprawności, podkreślając ich znaczenie dla różnych obszarów badania i praktyki.

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 8 wyników dla "Rafał Urbacki"

To jest czas, w którym z wyraźnym głosem, propozycją artystyczną pojawił się na polskiej scenie Rafał Urbacki.

To znaczy, to się bardzo zmienia, ale no przywołany tutaj już Rafał Urbacki mówił kilka lat temu, zresztą w jednej z pierwszych książek przez was wydanej, takim zbiorze przekładów,

Tutaj przywołałaś jeszcze raz Rafała Urbackiego i jego twórczość.

I mogłabym tutaj przytoczyć słowa, którymi kończył się pierwszy solowy performans przywoływanego już tutaj Rafała Urbackiego.

Ostatnio oglądałam ponownie nagranie MT-97, on wstał i poszedł do domu i na końcu Rafał Urbacki mówi tam po pierwsze, jakby wyrażając wprost taki wymiar tożsamościowy tego performansu, że chciałby zostać pierwszym polskim świętym niepełnosprawnym gejem.

Ja bym postawiła tezę, że Rafał Urbacki wyraził pewną utopię, ale w jakimś sensie ją zrealizował.

Ale też jakby sobie pomyślałam teraz, bo to jest związane z kolejnym pytaniem, że ja znając praktyki artystyczne Rafała Urbackiego, dużo łatwiej mi było zrozumieć, czym jest script theory, bo po prostu jakby od razu sobie mogłam podkładać jakby pod to na przykład jego deklarację i identyfikację jako kaleki, prawda?

mówili czy mówią czasami w tekście takim wiązanym, a czasami po prostu przez swoją praktykę czy w swoich sztukach o tym doświadczeniu, o tym obszarze i jakie języki proponują, bo myślę, że to jest też niezwykle istotne i ja tutaj jakbym miała coś wrzucić to pojęcie alternatywnej motoryki znowu wzięte od Rafała Urbackiego.

Ostatnie odcinki