Mentionsy
Dziennik Literacki. Podkast
Dziennik Literacki. Podkast
07.04.2026 04:31

Humanistyka na mieście #6 | Studia o niepełnosprawności między teorią a praktyką

Studia o niepełnosprawności to jedno z najważniejszych i najszybciej rozwijających się pól współczesnej humanistyki. W rozmowie przyglądamy się ich teoretycznym podstawom, językom opisu i relacjom z praktyką artystyczną oraz aktywizmem.Punktem wyjścia są książki wydawane przez Teatr 21, ważne dla zachodnich disability studies i stopniowo budujące polski kontekst tej dyscypliny. To rozmowa o przekładzie teorii, o negocjowaniu języka i o tym, jak studia o niepełnosprawności zmieniają myślenie o kulturze, sztuce i instytucjach.

Gościnie: Ewelina Godlewska-Byliniak, Katarzyna Ojrzyńska, Natalia Pamuła.
Prowadzenie: Monika Świerkosz i Monika Kwaśniewska-Mikuła

Centrum Sztuki Włączającej Disability Studies Teatru 21 Rafał Urbacki CRIP Rosemary Garland Thompson Rosemary Garland Katarzyny Ojrzyńskiej Garland Thompson Rafała Urbackiego Lenarda Davisa Kasiu Fundacji Teatru XXI Instytut Kultury Polskiej Katarzyny Żeglickiej

Rozdziały (17)

1. Wprowadzenie i przedstawienie gości

Monika Świerkosz wprowadza gościové Eweliny Godlewskiej, Katarzyny Ojrzyńskiej i Natalii Pamuły. Rozmowa skupia się na wyborze książek do serii i kanonie studiów o niepełnosprawności.

2. Wybór i kanon książek

Ewelina Godlewskia opisuje proces wyboru książek do serii i jej motywacje. Podkreśla znaczenie książek Rosemary Garland-Thomson w ustanawianiu dyscypliny disability studies.

3. Krytyka kanonu i zmiany w dyscyplinie

Katarzyna Ojrzyńska analizuje zmiany w dyscyplinie disability studies, podkreślając, że kanon jest dynamiczny i często konfliktuje z współczesnymi badaczkami.

4. Rola tłumaczenia w rozwoju dyscypliny

Natalia Pamuła opowiada o swoim doświadczeniu tłumaczenia książek i jej perspektywie na rozwój dyscypliny. Podkreśla wartość intersekcjonalnych podejść w badaniach o niepełnosprawności.

5. Zakończenie i perspektywy dalszego rozwoju

Katarzyna Ojrzyńska podsumowuje rozmowę i podkreśla, że seria książek pokrywa szeroki spektrum tematów i podejść w dyscyplinie disability studies.

6. Rola tłumaczenia w rozwoju dyscypliny

Rozmowa kontynuuje temat roli tłumaczenia w rozwoju dyscypliny studiów o niepełnosprawności, podkreślając trudności przetłumaczenia koncepcji z kontekstu zachodniego na polski.

7. Negocjacja języka w tłumaczeniach

Komentarze na temat negocjacji języka w tłumaczeniach, podkreślając trudności związane z adaptacją koncepcji z zachodniego na polski kontekst.

8. Analiza teoretyczna i praktyczna niepełnosprawności

Analiza teoretyczna i praktyczna niepełnosprawności, w tym wpływ teorii krip na polski kontekst, oraz trudności tłumaczenia koncepcji z zachodniego na polski.

9. Relacja teoria-praktyka w sztuce performatywnej

Rozmowa na temat relacji między teorią a praktyką w kontekście sztuki performatywnej, z uwzględnieniem przykładów z polskiego teatru.

10. Dialog teorii i praktyki artystycznej

Diskutowano o relacji między teorią a praktyką artystyczną w kontekście studiów o niepełnosprawności, podkreślając potencjał dialogu między teoretikami a artystami.

11. Stawki studiów o niepełnosprawności

Zaprezentowano różne stawki studiów o niepełnosprawności, od opuszczenia instytucji do ich reformowania, podkreślając potrzebę inkluzywnej pracy.

12. Różnorodność strategii emancypacyjnych

Rozmowa skupiła się na różnych strategiach emancypacyjnych, w tym odzyskiwaniu obecności, a także na utopii zmiany świata poprzez sztukę i aktywizm.

13. Teoria CRIP i jej relacja z disability studies

Zdefiniowano teorię CRIP i omówiono jej relację z disability studies, podkreślając lokalne usytuowanie teorii i jej trudność w globalizacji.

14. Global Disability Studies vs. Creep theory

Porównano Global Disability Studies z Creep theory, podkreślając trudności w globalizacji lokalnych teorii i potrzebę adaptacji do różnych kontekstów.

15. Komentarze na temat studiów o niepełnosprawności

Komentarze na temat studiów o niepełnosprawności, ich nazewnictwa i sytuacji badaczy z niepełnosprawnościami.

16. Komentarze i osobiste doświadczenia uczestniczek

Uczestniczki rozmowy podzielają się osobistymi doświadczeniami i refleksjami na temat studiów o niepełnosprawności, podkreślając ich znaczenie dla osobistego i zawodowego rozwoju.

17. Korekta i perspektywy studiów o niepełnosprawności

Uczestniczki omawiają korekty i perspektywy dalszego rozwoju studiów o niepełnosprawności, podkreślając ich znaczenie dla różnych obszarów badania i praktyki.

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 11 wyników dla "CRIP"

Studies oraz teorii CRIP i o miejscu tych właśnie teorii, ale też praktyk badawczych, artystycznych spod znaku Disability Studies i CRIP Theory, o ich miejscu w polu humanistyki zaangażowanej będziemy właśnie dzisiaj rozmawiać.

Ale też jakby sobie pomyślałam teraz, bo to jest związane z kolejnym pytaniem, że ja znając praktyki artystyczne Rafała Urbackiego, dużo łatwiej mi było zrozumieć, czym jest script theory, bo po prostu jakby od razu sobie mogłam podkładać jakby pod to na przykład jego deklarację i identyfikację jako kaleki, prawda?

ale mam poczucie, że może warto też gdzieś to sobie zdefiniować, jaka jest relacja, czym jest w ogóle, bo też nie wiem, czy tutaj, może warto też powiedzieć, czym jest teoria CRIP, chociaż już wiemy, że trochę nie da się, więc trochę może będzie trudno.

Ale też jaka jest relacja między studiami o niepełnosprawności a teorią CRIP?

Pochodzi od Cripple, Caleka.

I podobno Disability Studies tak samo strzegło tego sprawny, niepełnosprawny i gdzie mamy tą granicę, a teoria CRIP tutaj przychodziła i rozsadza.

Właśnie myślę, co by tutaj dodać, no bo rzeczywiście jest tego dużo, no i ten crip tak troszeczkę się rozpływa, mam wrażenie, bo rzeczywiście poza, powiedzmy, teorią, to zdecydowanie też początki aktywistyczne, kiedy osoby wychodziły na ulicę w Stanach na crip parades,

Natomiast mam wrażenie, że teraz wewnątrz jakby Crip Theory też się pojawia bardzo dużo różnych takich chwytliwych, powiedzmy, koncepcji, jak na przykład skalkowanej czasowości.

Tutaj też Crip Killjoys, czyli psuj zabawa, tak, to z serii Achmed.

Natomiast to, co wprowadza teoria CRIP, to jest trochę takie rozluźnienie tego pola.

Chciałam się zapytać właśnie jako osoby, które są tutaj w naszym obszarze, w naszym miejscu świata, gdzieś na froncie tych badań właśnie CRIP czy Disability Studies, tak?

Ostatnie odcinki