Mentionsy

Dziennik Literacki. Podkast
Dziennik Literacki. Podkast
07.04.2026 04:31

Humanistyka na mieście #6 | Studia o niepełnosprawności między teorią a praktyką

Studia o niepełnosprawności to jedno z najważniejszych i najszybciej rozwijających się pól współczesnej humanistyki. W rozmowie przyglądamy się ich teoretycznym podstawom, językom opisu i relacjom z praktyką artystyczną oraz aktywizmem.Punktem wyjścia są książki wydawane przez Teatr 21, ważne dla zachodnich disability studies i stopniowo budujące polski kontekst tej dyscypliny. To rozmowa o przekładzie teorii, o negocjowaniu języka i o tym, jak studia o niepełnosprawności zmieniają myślenie o kulturze, sztuce i instytucjach.

Gościnie: Ewelina Godlewska-Byliniak, Katarzyna Ojrzyńska, Natalia Pamuła.
Prowadzenie: Monika Świerkosz i Monika Kwaśniewska-Mikuła

Rozdziały (17)

1. Wprowadzenie i przedstawienie gości

Monika Świerkosz wprowadza gościové Eweliny Godlewskiej, Katarzyny Ojrzyńskiej i Natalii Pamuły. Rozmowa skupia się na wyborze książek do serii i kanonie studiów o niepełnosprawności.

2. Wybór i kanon książek

Ewelina Godlewskia opisuje proces wyboru książek do serii i jej motywacje. Podkreśla znaczenie książek Rosemary Garland-Thomson w ustanawianiu dyscypliny disability studies.

3. Krytyka kanonu i zmiany w dyscyplinie

Katarzyna Ojrzyńska analizuje zmiany w dyscyplinie disability studies, podkreślając, że kanon jest dynamiczny i często konfliktuje z współczesnymi badaczkami.

4. Rola tłumaczenia w rozwoju dyscypliny

Natalia Pamuła opowiada o swoim doświadczeniu tłumaczenia książek i jej perspektywie na rozwój dyscypliny. Podkreśla wartość intersekcjonalnych podejść w badaniach o niepełnosprawności.

5. Zakończenie i perspektywy dalszego rozwoju

Katarzyna Ojrzyńska podsumowuje rozmowę i podkreśla, że seria książek pokrywa szeroki spektrum tematów i podejść w dyscyplinie disability studies.

6. Rola tłumaczenia w rozwoju dyscypliny

Rozmowa kontynuuje temat roli tłumaczenia w rozwoju dyscypliny studiów o niepełnosprawności, podkreślając trudności przetłumaczenia koncepcji z kontekstu zachodniego na polski.

7. Negocjacja języka w tłumaczeniach

Komentarze na temat negocjacji języka w tłumaczeniach, podkreślając trudności związane z adaptacją koncepcji z zachodniego na polski kontekst.

8. Analiza teoretyczna i praktyczna niepełnosprawności

Analiza teoretyczna i praktyczna niepełnosprawności, w tym wpływ teorii krip na polski kontekst, oraz trudności tłumaczenia koncepcji z zachodniego na polski.

9. Relacja teoria-praktyka w sztuce performatywnej

Rozmowa na temat relacji między teorią a praktyką w kontekście sztuki performatywnej, z uwzględnieniem przykładów z polskiego teatru.

10. Dialog teorii i praktyki artystycznej

Diskutowano o relacji między teorią a praktyką artystyczną w kontekście studiów o niepełnosprawności, podkreślając potencjał dialogu między teoretikami a artystami.

11. Stawki studiów o niepełnosprawności

Zaprezentowano różne stawki studiów o niepełnosprawności, od opuszczenia instytucji do ich reformowania, podkreślając potrzebę inkluzywnej pracy.

12. Różnorodność strategii emancypacyjnych

Rozmowa skupiła się na różnych strategiach emancypacyjnych, w tym odzyskiwaniu obecności, a także na utopii zmiany świata poprzez sztukę i aktywizm.

13. Teoria CRIP i jej relacja z disability studies

Zdefiniowano teorię CRIP i omówiono jej relację z disability studies, podkreślając lokalne usytuowanie teorii i jej trudność w globalizacji.

14. Global Disability Studies vs. Creep theory

Porównano Global Disability Studies z Creep theory, podkreślając trudności w globalizacji lokalnych teorii i potrzebę adaptacji do różnych kontekstów.

15. Komentarze na temat studiów o niepełnosprawności

Komentarze na temat studiów o niepełnosprawności, ich nazewnictwa i sytuacji badaczy z niepełnosprawnościami.

16. Komentarze i osobiste doświadczenia uczestniczek

Uczestniczki rozmowy podzielają się osobistymi doświadczeniami i refleksjami na temat studiów o niepełnosprawności, podkreślając ich znaczenie dla osobistego i zawodowego rozwoju.

17. Korekta i perspektywy studiów o niepełnosprawności

Uczestniczki omawiają korekty i perspektywy dalszego rozwoju studiów o niepełnosprawności, podkreślając ich znaczenie dla różnych obszarów badania i praktyki.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 22 wyników dla "Disability Studies"

Studies oraz teorii CRIP i o miejscu tych właśnie teorii, ale też praktyk badawczych, artystycznych spod znaku Disability Studies i CRIP Theory, o ich miejscu w polu humanistyki zaangażowanej będziemy właśnie dzisiaj rozmawiać.

Drugą gościnią w kolejności alfabetycznej jest Katarzyna Ojrzyńska, anglistka pracująca na Uniwersytecie Łódzkim, współredaktorka książki w języku angielskim Disability and Dissensus Strategies of Disability Studies.

Rosemary Garland-Thompson jest badaczką, która jest jedną z ważniejszych osób w Stanach Zjednoczonych dla tego pola, jakimi są Disability Studies.

Ja tłumaczyłam Niezwykłe Ciała i to też jest książka chyba jedna z pierwszych z Disability Studies, jaką przeczytałam podczas doktoratu i ona faktycznie była dla mnie bardzo ważna i tak jak mówi Ewelina, była jedną z tych ustanawiających w Stanach kulturoznawcze studia o niepełnosprawności, ale jednocześnie wydaje mi się, że dzisiaj ona jest już przebrzmiała trochę.

W 2022 roku chyba, albo 2023, Sammy Schalk, amerykańska czarna badaczka disability studies, wydała książkę Black Disability Studies, która dotyczy tylko rasy, tylko tego doświadczenia afroamerykańskiego i niepełnosprawności i ma bardzo taki prowokacyjny akapit,

Po prostu dwadzieścia parę lat później Rosemary Garland Thompson jest białą autorką, która zresztą dzisiaj nie zajmuje się się do końca disability studies.

Więc ten kanon jakoś jest, ale wydaje mi się, że bardzo współczesne badaczki disability studies

No tak, więc poza tym Rosemary Garland Thompson była taką też osobą, która też mnie w anglosaskie disability studies wprowadziła, bo wpadłam na taki szalony pomysł, tak teraz z perspektywy czasu myślę, że znalazłam, w ogóle odkryłam studia o niepełnosprawności, no to doszłam do wniosku, że zrobię konferencję i zaproszę po prostu m.in. Rosemary Garland Thompson do Łodzi.

I faktycznie jak się patrzy na rozwój tej serii, to doszliśmy do feminist queer creep, czyli już bardzo intersekcjonalnie i właściwie Eli Clare, ta wspaniala niedeskonałość, to tam też jest duże doświadczenie bycia osobą trans, więc rozwija się seria, ale faktycznie to też odzwierciedla rozwój w ogóle tych amerykańskich disability studies.

Odwołuje się Garland Thompson do Goffmana, do Foucault i raczej pokazuje związek studiów disability studies z teoriami krytycznymi.

z dużej siły instytucji i jakby z istnienia i wydziałów Disability Studies i z tego, że na każdym wydziale, na tych, które ja znam, tam gdzie ja byłam, czy to jest anglistyka, czy gender studies, czy studia frankofońskie, no to mamy kogoś, kto się przynajmniej zajmuje skrzyżowaniem płci i niepełnosprawności, rasy i niepełnosprawności, więc mamy...

My nie mamy indywidualnie ani tyle czasu i nie mamy takich instytucji, nie mamy ani wydziałów disability studies, a każda z nas pracuje na wydziale, który jest Instytut Kultury Polskiej, Amerykanistyka, Anglistyka,

To jest trochę to, co mówiła Ewelina, chodzi nam o etaty i chodzi nam też o etaty w akademii dla osób, które się zajmują disability studies i mają niepełnosprawność na przykład.

Mogę się mylić, ale creep miał być, robiono takie analogie, że jest wobec disability studies tym, czym wobec studiów LGBT plus była teoria queer.

I podobno Disability Studies tak samo strzegło tego sprawny, niepełnosprawny i gdzie mamy tą granicę, a teoria CRIP tutaj przychodziła i rozsadza.

Ostatnio często się mówi, że mamy Global Disability Studies, czyli globalne, światowe studia o niepełnosprawności.

albo trudno mu się wyzwolić z tego lokalnego usytuowania północnoamerykańskiego, albo jakby jeszcze nie znaleźliśmy na to słów i pomysłów, chociaż kalekowanie jest zapewne dobrym, znaczy myślę, że jest świetnym kierunkiem tutaj, ale w jakimś sensie disability studies chyba jest bardziej uniwersalną teorią.

To jest dla mnie ciekawe, że idziemy w tym kierunku Global Disability Studies.

Wydaje mi się, że w tej chwili to jest bardziej już komplementarne, że i Disability Studies już nie strzeże granic,

Nie wydaje mi się, żeby creep theory w tej chwili było takie rozbijające disability studies.

Może też dlatego, że disability studies również uległo wielkim przeobrażeniom i się bardzo rozczłonkowało tak wewnętrznie.

Chciałam się zapytać właśnie jako osoby, które są tutaj w naszym obszarze, w naszym miejscu świata, gdzieś na froncie tych badań właśnie CRIP czy Disability Studies, tak?