Don DeLillo - Spadając (2007)

Ja czytałem kolejne wydanie tej książki z roku 2024, oczywiście nakładem Noir sur Blanc, które wydaje wszystkie rzeczy Dona DeLillo w Polsce. To jest powieść, jak to u Dona DeLillo, powieść nie za duża. Jak na Dona DeLillo to powiedziałbym nawet, że krótka, no bo to jest 200 stron. No i to jest rzecz o tyle szczególna, że to jest powieść, na którą cała Ameryka, można powiedzieć, czekała. No bo to jest opowieść o 11 września. I po tej tragedii 11 września, to jest 25 lat temu, prawdziwy początek XXI wieku i nowej historii. No i kiedy Ameryka trochę przetrawiła to wszystko, co się wydarzyło, no to zaczęła czekać na to, jak o tych zdarzeniach będzie opowiadać literatura.

No i na szczycie listy osób, od których oczekiwano tej opowieści, Był Don DeLillo, czyli najbardziej amerykański z amerykańskich pisarzy i bez żadnej przesady to mówię, kiedy go zaczynałem czytać, to pamiętam, że nawet przedstawiając postać mówiłem, że on o sobie mówi, że jest pisarzem amerykańskim i o Ameryce chce pisać. No i to jest chyba czwarta czy piąta książka i każda kolejna przekonuje mnie mocniej, że tam nie ma cienia przesady i jak chcę rozumieć Amerykę, jak chcę czuć Amerykę, no to powieści Dona DeLillo to jest, mam wrażenie, taka kwintesencja, nie wiem czy amerykańskości, ale spojrzenia na Amerykę na pewno. No i kiedy w roku 2007, czyli 6 lat po zamachach, ukazała się ta książka, no to została przyjęta nadzwyczaj chłodno.

Kiedy mówię tuż po, to to jest dosłownie tuż po, bo głównego bohatera poznajemy, kiedy zasypanymi popiołem ulicami idzie zakrwawiony, poraniony, obsypany, jak automat, jak jakiś robot, po prostu idzie. Nie wiemy skąd, nie wiemy dokąd. Później dowiadujemy się, że trafia do mieszkania swojej byłej żony. Żony, ale w separacji. Dawno się już rozstali na skutek różnych nieporozumień, jego wycofania się trochę z życia rodzinnego. No i nawet nie potrafi odpowiedzieć na pytanie dlaczego. On po prostu trafia i następuje ciekawa rzecz, bo ta tragedia staje się początkiem odnowienia tego związku, tak można byłoby powiedzieć.

No ale są i są pokazane także przygotowania do tego zamachu. Natomiast te przygotowania są pokazane raczej na poziomie tego, co dzieje się w głowach. Tu nie chodzi o opisanie tych zdarzeń. Na szczęście Don DeLillo nie napisał kolejnej książki, która opisuje to, co zostało sfilmowane, opisane na setki, jeżeli nie tysiące razy już. Na szczęście napisał to po swojemu, więc ci terroryści są pokazani jako pewien alternatywny wobec Ameryki sposób myślenia o świecie. Oni, kiedy są w Stanach, mają jakieś refleksje na temat tego, jak to społeczeństwo funkcjonuje. Podlewanie trawników, sklepy pełne wszystkiego. No to są wątki, które w powieściach Dona DeLillo się pojawiają i nie jest tak, że on sympatyzuje, absolutnie nie.

No i jak typowy Don DeLillo przedstawia tę Amerykę w sposób, można byłoby powiedzieć, krytyczny. Z miłością, ale krytyczny. No i to jest trochę opowieść o upadku Ameryki. To jest trochę opowieść o tym, że świat się zmienia, a jedyną osobą, która takie fragmenty eseistyczne wygłasza, jest kochanek matki głównej bohaterki, czyli Martin. On tu się pojawia jako Martin, ale okazuje się, że on miał także swoją przeszłość. I prawdopodobnie był terrorystą, albo był związany z ruchami terrorystycznymi, ale w Europie. Lat 60-tych, 70-tych. No i można byłoby powiedzieć, że to jest taka refleksja, która mówi, że istnieje różny terroryzm.

Że istnieje terroryzm religijny, taki, którego doświadczają wcześniej bohaterowie. Ale istnieje też inny rodzaj terroryzmu. To są, w cudzysłowie, nasi terroryści z tej naszej cywilizacji. No i w trakcie jednej z rozmów ten Robert, który jako jedyny wygłasza takie opinie, sądy, mówi tak. W niemieckim jest takie słowo, Gedankenübertragung, przesyłanie myśli. No i my wszyscy zaczynamy mieć tę myśl o nieistotności Ameryki. To trochę jak telepatia. Wkrótce nadejdzie taki dzień, kiedy nikt już nie będzie musiał myśleć o Ameryce, chyba że ze względu na niebezpieczeństwo, jakie stanowi.

Jest pokazane doświadczenie tego, jak człowiek ma zegarek w ręku i nie wie, jak go zapiąć. Zresztą Leigh-Anne straciła ojca, który miał początki Alzheimera, ale był jeszcze na tyle świadomy, że sam postanowił to życie zakończyć bardzo świadomie, tak żeby nie doprowadzić do sytuacji, w której będzie nie poznawał swojej córki. I ten wątek, cały wątek zapadania się tych ludzi też jest pokazany jako obsuwanie się upadek. To jest kolejne powtórzenie tego słowa, które w tej książce się pojawia. No i chyba najważniejsze, bo angielski tytuł, Falling Man, ma nawiązanie także do jednej z postaci, postaci bardzo w tle, które się tutaj pojawiają.

No i będzie się pojawiał Don DeLillo jeszcze. Zapraszam Państwa także do słuchania audycji o starszych książkach. Czyli Białym Szumie, czyli MAO-2. MAO-2 zresztą ma bardzo dużo powiązań ze Spadając, no bo MAO-2 jest o terroryzmie, trochę wcześniejszym, ale o terroryzmie. Była audycja o Podziemiach, była audycja o Librze, cudowna opowieść o zamachu na JFK. No Don DeLillo wielkim pisarzem jest Z tych pisarzy amerykańskich mi chyba najbliższym refleksją, stylem. Bardzo cieszę się, że dużo książek Dona DeLillo jeszcze przede mną. Dzisiaj bardzo Państwu dziękuję. Powrócę do Państwa wkrótce. Do usłyszenia.