Grzeczne dziewczynki

Cześć! Witajcie w szesnastym już odcinku naszego fundacyjnego podcastu Zgłaszam nieprzygotowanie. Dzisiaj będziemy rozmawiać o doświadczeniu, które łączy wiele kobiet z ADHD, o takim poczuciu ciągłego zmęczenia, słyszeniu przez lata, że jest się zbyt wrażliwą, próbie bycia taką grzeczną dziewczynką, która wszystko ogarnia. I o tym, jak ogromną rolę mogą odegrać w tym wszystkim hormony. W ostatnich latach coraz więcej kobiet dostaje diagnozę ADHD dopiero w dorosłości. Często po latach funkcjonowania z poczuciem, że coś jest z nimi nie tak.

Tak sobie zaczęłam myśleć, że tak, że to jest właśnie to, co powiedziała Ola, to jest bardzo ważne. Nie jesteśmy małymi mężczyznami, nie jesteśmy małymi chłopcami albo chłopcami w spódnicach. I pierwsze pytanie, które mi się nasuwa, to co najczęściej słyszą o sobie kobiety z ADHD zanim dostaną diagnozę? Tak, no właśnie, myślę, że tutaj już też Ola trochę o tym powiedziała, ale faktycznie jest tak, że kobiety zanim dostaną diagnozę, to często słyszą komunikaty, które tak naprawdę nie opisują ADHD, tylko je oceniają. No i jest to na przykład takie zdanie jak jesteś roztrzepana, musisz się bardziej postarać, jesteś zbyt emocjonalna, za dużo analizujesz czy za bardzo wszystko przeżywasz.

No i wiele kobiet mówi też, że przez lata miały poczucie, że coś jest z nimi nie tak. No bo z jednej strony potrafiły być bardzo kompetentne, a z drugiej strony, nie wiem, gubiły rzeczy, zapominały, miały jakieś trudności z organizacją czy właśnie z regulacją emocji. I dopiero ta diagnoza ADHD, która no właśnie jest często stawiana dopiero w dorosłości, daje im ogromną ulgę. No bo nagle okazuje się, że to nie jest jakaś kwestia charakteru czy wypracowanej dyscypliny, tylko innego sposobu funkcjonowania układu nerwowego. Myślę, że to może być właśnie bardzo takie leczące już samo w sobie.

Słuchajcie, a jak to jest z waszej perspektywy? Jak wy to rozumiecie albo jak można to wytłumaczyć? No bo często kobiety z ADHD mówią o przewlekłym zmęczeniu, o takim... No właśnie, że ta rzeczywistość bardziej je męczy niż przeciętnego człowieka, że mają takie poczucie, często tam na tym wchodzi dużo samokrytyki. Jak wy to widzicie, jak wy to rozumiecie? Nawiązując jeszcze do tego, co Ania mówiła, jakie są oczekiwania społeczne wobec nas, zwłaszcza w obecnej kulturze, w obecnych czasach, że my musimy być produktywne, musimy się sprawdzać, musimy dopinać.

To często nie wynika z tego, że kobiety robią za mało, tylko one robią bardzo dużo wewnętrznie. Czyli wiele kobiet z ADHD funkcjonuje na takiej ciągłej samokontroli, jakby miały stale gaz odpalony. Pilnują, czy nie mówią za dużo, czy nie przerywają komuś, czy o czymś nie zapomniały, czy właśnie nie reagują zbyt emocjonalnie. No i z zewnątrz to może wyglądać Normalnie, w cudzysłowie, ale w środku wymaga ogromnej ilości energii poznawczej. Jakby sobie wyobrazić taki dzień na samokontroli, to wygląda trochę jak jazda autem z ciągle zaciągniętym hamulcem ręcznym.

Wyobraźcie sobie, jak można po wielu godzinach takiego funkcjonowania nie czuć zmęczenia. Tak jak było wspomniane, to się dzieje od wczesnego wieku. Jako dziewczynki uczą się kompensować jakoś te trudności, zamiast je zrozumieć, czyli dostosować się do oczekiwań. Więc energia idzie na coś, co inni ludzie robią automatycznie. Tak, wiecie co, ja właśnie tak jak cię słucham, to pomyślałam sobie o tym, że zarówno podczas diagnoz, jak i w procesach terapeutycznych, ja często się spotykam z tym, że te kobiety, które mówią o tym swoim ADHD, to przez wiele, wiele lat ono bywa niewidoczne właśnie przez to, że jest tak mocno skompensowane, tak mocno

Zgłaszam nieprzygotowanie No tak, jak cały dzień siedzisz sobie na samokontroli, to może być bardzo ciężkie. I właśnie zastanawiam się, bo ja wiem, jak wygląda mój dzień funkcjonowania na samokontroli, ale jak to ogólnie, czy można opowiedzieć taki dzień, dzień funkcjonowania na samokontroli? Myślę, że można to tak opowiedzieć trochę poprzez maskowanie, które oznacza po prostu próbę ukrywania tych objawów z ADHD.

Do pracy inną, w kontekście rodzinnym inną i tak dalej. To nie jest nasze świadome granie roli, tylko coś, Co trzeba robić, żeby przetrwać? Czyli najczęściej taki zestaw wyuczonych strategii, które już na tyle są rozwinięte, że przebiegają automatycznie. No i kiedy taka kobieta z ADHD zauważa, że jej zachowania spotykają się z krytyką albo niezrozumieniem, znów jest pouczana, że zapomniała, że była rozproszona, no to odpowiada na to wszystko próbą kontrolowania objawów, żeby lepiej się dostosować A dla wielu kobiet ten moment, kiedy mogą zrozumieć, czym jest maskowanie, bywa bardzo ważny.

A już samo to nazwanie tego w tak różny sposób zmienia naszą perspektywę. My właśnie w terapii ACT mówimy przede wszystkim o rozwijaniu takiej elastyczności psychologicznej, czyli tej zdolności do zauważania, co naprawdę dzieje się w naszym doświadczeniu bez natychmiastowego oceniania siebie. No i właśnie, tak jak cały czas próbujemy kontrolować to nasze wewnętrzne doświadczenia, czyli uwagę, emocje, impulsy, to już to powiedziałyśmy, zużywa to bardzo dużo naszej energii. Dlatego jednym z ważnych kroków dla wielu kobiet z ADHD jest odejście od tej walki ze sobą i budowanie bardziej elastycznego sposobu funkcjonowania. Takiego, który uwzględnia neurotypowość zamiast ją ukrywać.

Jak możemy robić to, co ważne, pomimo tego, jak się czuję, pomimo tego, że moja koncentracja jest dzisiaj niska, pomimo tego, że dzisiaj pojawiają się pewne myśli o mnie czy o tym, jak mnie widzą inni. Czyli jakie małe kroki mogę realizować, żeby czy ADHD, czy moja towarzysząca hormonalna trudność nie zawierała mi życia, jakiego chcę żyć? Bardzo, bardzo dużo tutaj takich rzeczy, nad którymi ja muszę usiąść i się zastanowić, ale jest też takie właśnie... To, co mi przyszło do głowy, to takie pytanie do samej siebie.

Są historią, której nie chcę żyć i nie chcę dalej realizować. No to można rzeczywiście wymagać od siebie tych rzeczy, które wcale nie są nasze, nie? Tak, właśnie też przyszła mi do głowy taka odpowiedź, że być może nikt nigdy tobie nie pozwolił odpoczywać. I gdzieś się tego nauczyłaś, po prostu tego, żeby patrzeć na siebie inaczej, a inaczej na inne osoby. Tak, to też padło. Chyba to właśnie też ty powiedziałaś na początku, że kobiety z ADHD często nie potrafią odpoczywać. I to jest prawda, bo ja ostatnio próbowałam się tak, wiecie, zrelaksować.

Kompletnie gdzieś to przefrunęło mi ponad głową. Ja od jakiegoś roku jestem zwolenniczką radykalnego odpoczywania i jakby staram się wdrażać w życie. Natomiast moja mama aktualnie pracuje nad tym, żeby się uczyć odpoczywać. Mamo, trzymam kciuki bardzo mocno. Tak, trzymamy kciuki, bo mama Oli nas słucha. Dokładnie tak. Dobra, wracamy na tory. Tak jest. Słuchajcie dziewczyny, a jak z waszej perspektywy można zrozumieć ten wątek takich mocnych, silnych reakcji emocjonalnych u kobiet za DHD i czemu jak to już się tak odpali, to to jest tak trudno wyhamować?

Myślę sobie, że te emocje pojawiają się bardzo szybko. I są bardzo intensywne. Więc nie chodzi o to, że mamy silne emocje, ale o to, jak tutaj działa mechanizm regulacji emocjonalnej. Bo znów trochę inaczej niż u standardowych układów nerwowych. I w ADHD często obserwujemy coś, co można pisać jako szybką aktywację emocji, ale też wolniejsze jej wygaszanie, co istotne. Więc jeśli uruchamia się szybko, a system odpowiedzialny za regulację potrzebuje więcej czasu, żeby ją uspokoić, To jesteśmy trochę w chaosie. Jest nam bardzo trudno.

Ciekawe, bo właśnie nawet dzisiaj miałam taką rozmowę ze znajomą o tym, że regulacji emocji nikt nas nigdy nie uczył. Że jest to taka podstawowa umiejętność, którą powinniśmy posiąść w dzieciństwie, tak samo jak chodzenie, mówienie i jedzenie, a jednocześnie przez lata i to pokoleniowo. Nigdy nikt się nad tym jakoś nie pochylał. Więc tym bardziej zarówno osoby atypowe, jak i neuroróżnorodne mają w tym zakresie deficyty, można powiedzieć, i musimy się tego uczyć od zera, jak takie raczkujące dzieci. Ale no właśnie, jeszcze trzeba to dodać, że właśnie kobiety z ADHD mają często taką dużą reaktywność emocjonalną.

Która ma różne oblicza i też jest powiązana między innymi z hormonami, do czego pewnie dojdziemy później. No, na pewno dojdziemy do tego... Wy do tego dojdziecie w swoim warsztacie, ale tak mi teraz przyszło do głowy, że to wszystko, o czym mówicie, to że właśnie nie uczymy się tego, że nie robimy, że mamy właśnie... Z góry zakładamy, że będziemy poddawane ocenie, krytyce i tak dalej. Na pewno wpływa na nasze relacje i na poczucie własnej wartości. I zastanawiam się, czy dlatego właśnie też osoby z ADHD zaczynają tak bardzo unikać sytuacji, w których może pojawić się ocena.

Wiele osób z ADHD opisuje doświadczenie silnej reakcji emocjonalnej, o której już opowiadałam troszkę, na sygnały krytyki lub odrzucenia zwłaszcza. No i to doświadczenie może bardzo wpływać i na relacje i na poczucie własnej wartości, jak powiedziałeś. No bo kiedy mamy system emocjonalny, który jest szczególnie wrażliwy na sygnały oceny, Ja bym nawet pokusiła się o takie określenie, że to pewien rodzaj stresu mniejszościowego, kiedy my na każdym kroku jesteśmy wytykane, że czegoś nie pamiętamy, znowu to, znowu tamto.

I buduje się u tych kobiet z ADHD wzmożona reakcja nawet na drobne sytuacje, jak Nie dostały odpowiedzi na wiadomość. Spotkały się z jakimś komentarzem, czy nawet osoba zmieniła ton głosu. To może być odbierane jako potencjalne odrzucenie. I kiedy takie doświadczenia pojawiają się wiele razy, mówimy o procesie uczenia się przez doświadczenie. Tak zahaczając znów o akt. Zaczyna kojarzyć sytuacje społeczne z możliwością doświadczenia silnego dyskomfortu. No więc w efekcie pojawia się naturalna strategia.

Co fantastycznie sprawia jej przyjemność? Co jej szkodzi? Czego by chciała w relacji? Ale dobra wiadomość jest taka, że ten kontakt można odzyskać. W momencie uzyskiwania powoli świadomej uwagi i praktyki elastyczności, o której Ania wspomniała, możemy się uczyć rozpoznawać sygnały, akceptować je, podejmować działania zgodnie z tym, co ważne. To właściwie jest jeden z kluczowych momentów w terapii czy rozwoju dla kobiet z ADHD. Bym podkreśliła, że odkrycie, że nasze potrzeby są ważne i mają prawo być widoczne,

I w ogóle jak hormony mogą wpływać na funkcjonowanie w ADHD? Ja bym zaczęła od tego, że hormony w ogóle niesamowicie rządzą nami, w ogóle jako ludźmi. Bez względu na to, czy jesteśmy kobietami czy mężczyznami, to hormony w dużej części nami rządzą i okazuje się, że w ogóle nawet niewielkie rozregulowanie hormonalne potrafi niesamowicie dużo zmienić w naszym funkcjonowaniu, w naszym samopoczuciu. No ale właśnie, jakby u nas kobiet te hormony odgrywają, też niebagatelne mają znaczenie, no i są w takim cyklu jednak, tym 28-dniowym zazwyczaj, powiedzmy między 26 a 31, choć wiadomo, to jest taka bardzo ładna, regularna granica.

Więc przede wszystkim mogę powiedzieć, że tak odgrywają rolę istotną i jeśli chodzi o ADHD, no to tutaj takim ważnym hormonem, który odgrywa tę rolę, co może być zaskakujące, bo jest to, uwaga, estrogen. Który przecież kojarzymy głównie z rozrodczością i jakoś, no może nam się to na początku trochę nie kleić, jednak właśnie estrogen wpływa na funkcjonowanie mózgu, między innymi właśnie wpływa na ten system dopaminowy. No a dopamina, jak wiemy, jest bardzo ważna dla tych procesów, jak koncentracja, motywacja, regulacja emocji.

Czyli dokładnie tych obszarów, które w ADHD bywają bardzo wrażliwe. Trudno się zatem dziwić, że część kobiet mówi, że przed miesiączką to ich ADHD się jakoś nasila. I to nie jest tak, że samo ADHD się nam nagle zmienia, czy się pojawia albo jakoś eskaluje, ale właśnie, że ten system dopaminowy jest w tym czasie mniej wspierany przez estrogen. Tak, ja zauważyłam, że w takich sytuacjach gabinetowych, jak dziewczyny z ADHD do mnie właśnie mówią, że mają jakiś taki totalny zjazd, koncentrację uwagi, że nic im nie pomaga, biorą odpowiednie tabletki stymulujące, wiadomo jakie, nie będziemy tutaj rzucać nazwami i nie pomaga, a zawsze pomaga.

Zastanawiam się, dlaczego zależność między hormonami a ADHD jest tak rzadko właśnie omawiana w kontekście diagnozy ADHD. Ja może zrobię taki mały wstęp do tego, bo myślę, że to jest istotne i trochę o tym powiedziałyśmy, ale też chyba nadal za mało. Trzeba pamiętać o tym, że przez większość czasu badaliśmy chłopców. ADHD, głównie dostawali diagnozę mali chłopcy. I w ogóle obraz ADHD kojarzył się z takim rozbrykanym, biegającym, chaotycznym chłopcem, który ma nadmiar tej energii i wszystko się skupiało jakby przede wszystkim na tej nadruchliwości.

Jasne, a jeszcze tak sobie myślę o tym, że skoro te hormony tak mogą nasilać czy zmieniać objawy ADHD-owe, to sobie myślę o tym, w jakiej D. Są kobiety przy menopauzie, no bo wtedy te hormony tam też robią mambo-dżambo. No ale to tak, to w całym cyklu życia kobiety niestety pewnie to się odzywa. Tak, to ja jeszcze dodam, nawiązując do tego, to Ania zaczęła dokładnie To jest to, że kryteria diagnostyczne w ogóle były tworzone głównie na podstawie chłopców. I później łatwo to można pomylić u kobiet z lękiem, depresją, PMS-em, albo jak większość z nas słyszy, ze stresem po prostu.

I tak sobie wyobrażam, że tak jak jest ten obraz tego rozhulanego chłopca, To rzeczywiście dopiero od niedawna mówi się o tym, że dziewczynka też może być nadpobudliwa, tylko ta jej nadpobudliwość wygląda inaczej i czasem jest w tym, że jest gadułką, czasem w tym, że kręci stopą pod ławką, bo to jest bardziej społecznie akceptowalne niż jakby ją nosiło po całej klasie. A czasem w tym, że wszyscy myślą, że jest lękowa, bo cały czas ma wewnętrzne napięcie, a to wewnętrzne napięcie to jest tak naprawdę uwewnętrznione to, co ją tam roznosi, co chłopiec by przeniósł na zewnątrz. Za każdym razem, jak zaczynam wątpić, że mam ADHD, ktoś mi przypomina, że bardzo mam ADHD.

Nie wiem, czy wy widzicie, jak bardzo drga moja kamera przez cały ten odcinek, bo ja sobie macham stopą właśnie pod biurkiem. I o matko, ale tak wiecie, nawet jak dziewczyny mają podobne objawy do chłopców, albo nawet takie same, no nie? To wtedy, kiedy ja byłam w podstawówce... Te lata świetlne za nami. To w ogóle jakby zakładano, że dziewczyna nie może mieć ADHD. Po prostu jest to biologicznie absolutnie niemożliwe. Tak, tak, to jest ciekawe. W takiej książce właśnie, Kobiety z ADHD, tam jest nawet taki przykład podany.