#120 – Nowe ćwiczenie: Pokój Pytań

Książka nosi tytuł, który bierze się od tytułu jednego z esei w tej książce umieszczonych. Filozofia jako edukacja dorosłych. Wspominałem już tutaj o niej. I tam, w tej książce, w rozdziale pierwszym, w podrozdziale pod tytułem Możliwe kierunki nauczania, tam jest reorientacja starożytnej filozofii. Myśleć, żyć, nauczać. I w tym podrozdziale Znalazłem następujący wywód dotyczący Cicerona i pewnej taktyki, której on używał na co dzień.

Przeczytam dłuższy, stronicowy cytat z Adobo, to lepiej wyjaśni o co chodzi w tym ćwiczeniu niż ja bym to zrobił. A więc cytuję. W 49 roku przed naszą erą Ciceron dowiedział się, że nastała dyktatura Cezara. Napisał więc do Attyka, aby uniknąć pozostawienia mnie całego niepokojowi. Zaproponowałem rodzaj tez, które są tezami politycznymi, ale jednocześnie nadal aktualnymi, żeby oderwać mój umysł od narzekań i wyćwiczyć się w sprawie, o której mowa.

Koniec cytatu z Cycerona. I teraz dalej Ado komentuje. Cyceron kontynuuje swój list, wymieniając cały ciąg tez sformułowanych po grecku przykładowo. Cytat z Cycerona. Czy trzeba zostać w ojczyźnie, która znalazła się w rękach tyrana? Koniec cytatu z Cycerona. I konkluduję cytat z Cycerona. Ćwicząc się więc w tych pytaniach, jak w Grece, tak w Grece jak i w łacinie, udało mi się zarazem odwieźć na chwilę mój umysł od niepokojów i skupić się na środkach, które należy podjąć. I teraz komentarz do tej taktyki stosowanej przez Cycerona w I wieku przed naszą erą.

Trzeba przede wszystkim zdać sobie sprawę, w jak wielkim stopniu zachowanie Cycerona w tych tragicznych okolicznościach podporządkowane jest rygorystycznym regułom. Zobowiązuje się, jak widzimy, do stworzenia tego, co nazywa tezami. Jest to całkiem tradycyjne ćwiczenie retoryczne, które polega na rozwinięciu argumentacji w taki sposób, aby móc odpowiedzieć tak lub nie na dane pytanie. To pytanie jest tezą we właściwym tego słowa znaczeniu. To ćwiczenie retoryczne zostało podporządkowane jasno sprecyzowanym regułom i było praktykowane według przyjętych modeli. Ale w tym przypadku te tezy nie są dla Cycerona tylko prostymi ćwiczeniami retorycznymi.

Koniec komentarza Piera Ado w tym miejscu. Teraz pozwolę sobie w całości przytoczyć cytowany przez Ado list Cycerona do Attyka. Motywuje mnie po pierwsze to, że On jest krótki. Po drugie to, że chciałem wam pokazać całość tego duchowego ćwiczenia, które przeprowadził na sobie Cyceron. A po trzecie, żeby zwrócić wam uwagę na pewne osobliwe i interesujące różnice w tłumaczeniu między tłumaczeniem, jakie mamy z francuskiego wersji Ado.

Czy też wolno mu troszczyć się o siebie i o swoich najbliższych, unikając walki przeciw dzierżącym władzę? Zajmując się takimi oto rozważaniami i roztrząsając wszystkie za i przeciw, to po grecku, to po łacinie, odrywam na krótko swe myśli od kłopotów i jednocześnie zastanawiam się nad ważnymi sprawami chwili obecnej. Koniec listu Cycerona do Attyka. Ja w tym miejscu chciałem wam zwrócić uwagę na jedną różnicę w tłumaczeniu i lekko ją zinterpretować. Przed chwilą przeczytałem dłuższy fragment Cycerona, gdzie

W pogrążaniu się w czymś, w tym przypadku w rozpaczy, konotacje tego sformułowania moim zdaniem są takie, że jest to coś... na co jesteśmy skazani jakby, co dzieje się bez naszego udziału, na co nie mamy wpływu. Podczas gdy tutaj, przystępując do tego, co sam Cyceron określa mianem ćwiczyć się w czymś, Już w punkcie wyjścia, przynajmniej w tłumaczeniu Piera Adoi jest to wyeksponowane, punkt wyjścia jest nazwany za pomocą sformułowania dającego dużo więcej przestrzeni na nasze własne sprawstwo.

Na to, że to my tak naprawdę decydujemy, jak się czujemy i czemuś ulegamy, czy nie. I to jest istota stoicyzmu, czy czemuś ulegamy czy nie, praca nad tym, żeby nie ulec pomimo jakiejś sytuacji, w której się znaleźliśmy, jest istotą ćwiczeń stoickich. W tym przypadku zwracam Wam uwagę, że to ćwiczenie polega na tym, że jeżeli jesteśmy w jakiejś sytuacji, która może bądź już wywołuje w nas trudne, negatywne emocje, jak rozpacz, niepokój, frustracja. Na takie emocje powołuje się Ciceron i te emocje są wywołane w nim przez okoliczności polityczne, z którymi miał bezpośrednio kontakt, bo to był, jak wiecie, człowiek bardzo aktywny politycznie i mający niemałe polityczne wpływy w pewnych okresach swojego życia.

Więc można powiedzieć, że on miał wpływ na ludzi. To, co powie, to, jak się zachowa, to, co napisze, mogło mieć realny wpływ na bijek spraw. To jest ten kontekst, w którym on się znajduje. Jednocześnie obrót tych spraw jest nadzwyczajnie pomyślny z punktu widzenia tego, co jest ważne dla niego. I zamiast pogrążyć się w rozpaczy, Ciceron proponuje tutaj pewne ćwiczenie, które możemy się spodziewać, że było dość powszechne wówczas. staje jakby z boku tej sytuacji i próbuje ją rozważać czysto logicznie w postaci pewnych alternatyw, w postaci pytań, na które jest odpowiedź tak bądź nie. Specjalnie tę sytuację rozbiera na szereg kategorii i z perspektywy każdej kategorii zadaje konkretne pytanie, na które jest odpowiedź tylko tak lub nie.

I ćwiczenie, które proponuję Cycerom w tym miejscu, to jest ćwiczenie polegające na tym, żeby kiedy jesteśmy czymś poruszeni nieprzyjemnie, kiedy doświadczamy tego emocjonalnego zamętu i jest to dla nas jakoś kłopot, żeby zamiast myśleć o tym zamęcie, Skupić się na sytuacji, która go prawdopodobnie wywołała, ten zamęt i zanalizować ją w tych kategoriach, co się dzieje i zastanowić się nad każdym zdaniem, które formujemy na temat tego, co się dzieje, czy to jest prawda czy fałsz, a może nie mamy tak naprawdę pewności, czy to jest prawda czy fałsz, to wtedy zawieszamy sąd.

Ten trening mentalny, że rozbieramy sytuację na takie proste alternatywy. Prawda, fałsz, dobry, zły. Każdy kontekst tej sytuacji próbujemy się w ten sposób rozebrać. To ma dwie funkcje. Pierwsza funkcja jest taka, że to nas zdystansuje i wycisza. I to się przydarzyło Cyceronowi i widzimy, że on to regularnie robi. A po drugie, i też Cyceron też na to zwraca uwagę, w tym procesie często możemy uzyskać jasność co do tego, jak powinniśmy postąpić. I ten stan jasności co do tego, jak powinniśmy postąpić, bywa niezwykle uwalniające.