4. Transformacje, nie tylko gospodarcze | Julia Metalnikova, Mateusz Michnik, Hubert Wejman

Wolna Rozmowa. Cześć! Witam Was w kolejnym odcinku Wolnej Rozmowy. W tym roku świętujemy 35 lat od transformacji ustrojowej, zapoczątkowanej przez reformę Leszka Balcerowicza, przez wybory do Sejmu oraz Senatu 4 czerwca, które rozpoczęły proces wielkich zmian w polskiej gospodarce, w polskiej polityce oraz społeczeństwie i kulturze. W dzisiejszym odcinku będziemy mieli gościnie, jest z nią Julia Metalnikowa, która jest prezeską Skoła Naukowego Odbudowy Ukrainy, która działa w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie.

Oczywiście to nie odbywało się w takim szybkim toku jak to odbyło się w Polsce, bo wiadomo profesor Balcerowicz dołożył wszystkich starań, żeby Jak najbardziej Polskę jednak odłożyć na te inwestycje zagraniczne, na wpływ wiedzy z innych krajów. Ukraina nadal została krajem bardziej zamkniętym przez to, że również w procesie prywatyzacji... Prywatyzacja jako taka była polityczna, że nawet jak były tam pewne systemy voucherow, jakieś tam aukcje i tak dalej, na tych aukcjach zazwyczaj było pięciu, sześciu uczestników i już było wiadomo, kto jaką fabrykę dostanie. Jednym z takich przykładów jest to, że największy zakład Przetwórstwa metalurgii, a Ukraina jest słynna za swoją metalurgię, był sprzedany za 800 milionów dolarów, co, przepraszam, jest nic.

Tak, za chwilę wiecie, że prawdopodobnie dokonałem przed chwilą i broniłem mojej wielkiej projekcji mojego podejścia do lat 90. na całe pokolenie albo jakąś jego część, bo też kojarzę lata 90., wyobrażam sobie je jako taki czas mocno aspiracyjny. Kiedyś sprawdzałem sondaże CBOS-u dotyczące planu Balcerowicza. Wychodziło, że większość respondentów popierała szybką i mocną transformację ustrojową, mocną prywatyzację, duże zmiany gospodarcze, jednocześnie uważając, że sami prawdopodobnie stracą w tych pierwszych latach. Moim zdaniem to jest coś, co dobitnie wręcz pokazuje te aspiracje w stronę jakby lepszej gospodarki, że jesteśmy w stanie trochę przebiedować, żeby później było lepiej, ale kiedy sam jakoś patrzę na lata 90., na pozostałość lat 90. w niektórych miastach,

To widzę takie pozytywne szaleństwo, jednocześnie też jakąś nadzieję, kicz i taki trochę chaos. No jednak w wielu miastach do teraz stoją bazarki, które powstały jeszcze w czasach transformacji ustrojowej. Często te bazarki już są jakoś odnowione, ale na przykład w moim rodzinnym mieście mieliśmy taki bazarek, który się nazywał Balcerek. Dopiero po latach się dowiedziałem, że ten Balcerek został nazwany na cześć profesora Leszka Balcerowicza i że w całej Polsce było więcej takich placów Balcerowicza, które powstawały naprawdę spontanicznie. I wydaje mi się, że to jest ta spontaniczność Polaków wtedy, jest jednocześnie pokazem tych dużych nadziei z gospodarką rynkową, jak i tego takiego, ja bym powiedział, pozytywnego chaosu, pozytywnego szaleństwa.

Tak, tu jeszcze propos tych Balcerków, to ja w sumie się o tym też, jakby nie jest to jakieś tam moje wspomnienie sprzed kilku, kilkudziesięciu lat, tylko w sumie się dowiedziałem od mnie stosunkowo niedawno, że coś takiego powstawało. Po prostu jakiś czas temu przeglądając monitoring mediów, który mi po prostu przychodzi na maila codziennie, miałem jakiś wysyp artykułów na temat Placu Balcerowicza i tak się dziwię, gdzie to w Polsce jest Plac Balcerowicza. Okazało się, że właśnie też taki bazar Słynny w Rzeszowie, który też gdzieś tam jest mi bliski, no bo jestem z tych rejonów. No i tam oczywiście były kwestie, że on ma zostać chyba tam zabudowany przez dewelopera, ale ta sprawa chyba jeszcze się toczy, więc tam mam nadzieję, że w jakiejś formie upamiętnienie to tamtych czasów to się zachowa.

Jeśli chodzi o takie wspomnienie, w sumie może trochę z dzieciństwa odnośnie Balcerowicza, to akurat jakiś tam sąsiad z okolicy miał nazwisko Balcerek i gdzieś tam właśnie jak się to przewijało, to ja nie wiedziałem trochę o kogo chodzi, czemu o tym sąsiadzie się tak dużo mówi, ale potem po kilku latach, jak trochę dorosłem, to zrozumiałem. Zrozumiałem. O co chodzi? Tak, ja z Gliwickim Palcerkiem też miałem tak, że bardzo późno ogarnąłem skąd się to wzięło. On został chyba zamknięty jak miałem, nie wiem, 10 czy 12 lat. I potem właśnie lata później, kiedy zbierałem źródła do pracy licencjackiej, którą właśnie poświęciłem transformacji ustrojowej, ale z tej oddolnej perspektywy, Rozmawiałem po prostu częściej z rodziną na tematy tego przełomu i jakoś wyszła rozmowa o tym Balcerku Gliwickim, po czym się okazało, że jest publikacja fotograficzno-socjologiczna o Gliwickim Balcerku.