Komu robi źle program 500+?

Podcast Grey. Płoczone z danych. Czy program 500 Plus zniechęca kobiety do pracy? Co było, gdyby go nie było? Czy pracujące matki nie rezygnowałyby z pracy, a bezrobotne chętnie by jej szukały? Dlaczego sucha statystyka może być myląca? Jak nie wyciągać z liczb pochopnych wniosków? O to wszystko zapytamy Filipa Premika, który zbadał wpływ 500 Plus na aktywność zawodową kobiet. Joanna Tyrowicz i Marcin Bojanowski. Zaczynamy. Na początek ustalmy fakty.

I jeden z największych wzrostów znaczenia miały zmienne takie jak deklarowanie obowiązków rodzinnych jako subiektywne postrzeganie swojego statusu zawodowego. To znaczy, że te kobiety mówią, nie, ja nie pracuję zawodowo, bo to, co ja robię w życiu, to zajmuję się rodziną. A drugie, druga z tych zmiennych, która... stała się ważna w wyjaśnianiu decyzji kobiet, to jest podawanie zasiłków bądź też świadczeń jako głównego źródła dochodu. To jest pierwsza rzecz, która wskazuje na to, że rzeczywiście ten program 500 plus ma duży udział w kształtowaniu się wyborów kobiet na rynku pracy. Może uzupełnijmy, że ta ankieta, o której Filip wspomina często, to jest bardzo długa ankieta, zadawana, przeprowadzona w bardzo wielu krajach świata, wystandaryzowana.

I Główny Urząd Statystyczny w podobny sposób realizuje to badanie w Polsce. I te pytania, o których wspomniał Filip, to są takie pytania, w których po pierwsze ktoś może określić sam siebie, w sensie opisać sam swoją sytuację bieżącą, czyli czy pan, pani pracował zarobkowo w zeszłym tygodniu przynajmniej dwie godziny? Nie. Czy chciałby pan, pani pracować i czy jest gotów pracować w ciągu najbliższych dwóch tygodni? Nie. I wtedy się pojawia pytanie o takie samo określenie. I ta odpowiedź, że prowadzę dom, to jest jedna z opcji, to nie jest jedyna opcja. To nie jest jedyna opcja. Można być studentem, można być emerytem, można być... Tam jest dużo, dużo alternatyw. I jakkolwiek dla osoby, która prowadzi gospodarstwo domowe, czyli rodzinne, to tak strasznie dużo można być na przykład pomagającym członkiem rodziny w przedsiębiorstwie rodzinnym albo coś takiego.

Natomiast ta druga część, do której się Filip odwołał, to jest pytanie, które już dotyczy bardziej sytuacji całego gospodarstwa domowego niż osoby i ankietowani odpowiadają na to, jakie jest główne źródło utrzymania ich gospodarstwa domowego. Najpierw wymieniają wszystkie źródła, a potem mówią, które z nich jest główne. I tam można wymienić różnego rodzaju źródła dochodu i z pracy, i z działalności gospodarczej, i z wynajmu majątku, i z czego tam chcesz jeszcze. I również jest możliwość odpowiedzenia na to pytanie, że istotnym źródłem dochodu mojego gospodarstwa domowego są świadczenia i zasiłki. I na to pytanie zawsze pewien odsetek gospodarstw domowych odpowiadał tak, dlatego że nawet przed 500+, ja wiem, że to brzmi dziwnie, ale nawet przed 500+, były w Polsce świadczenia i zasiłki dla rodzin.

były również na przykład rodziny wielopokoleniowe, które mogły się utrzymywać z świadczeń dla dziadków i babć. I to, że taka grupa w Polsce istnieje, to nie jest żadne wielkie odkrycie 500+. To, na co wskazuje Filip, to, że w tej grupie w sensie statystycznym, silniejszy był efekt zniechęcenia na skutek 500+. Czyli to nie jest, do kogo ten program był skierowany, do tej grupy, nie, tylko w tej grupie efekt zniechęcenia był, okazał się być silniejszy. I to nie jest coś, co danym zostało zadane, tylko coś, co dane samo ujawniły. Dokładnie tak. Tutaj, tak jak mówiłaś, tych danych jest dużo, rzeczywiście tych danych jest bardzo dużo.

Nikt tego tak nie wymyślił, nikt tego tak nie chciał, ale jak przypadkiem zabrakło pieniędzy, to jedni są bardzo podobni do drugich. Tylko kłopot Filip w twoim badaniu polega na tym, że ci co mają dzieci nie są podobni do tych, którzy dzieci nie mają. Dokładnie. Dlaczego my chcielibyśmy, żeby ci ludzie byli do siebie podobni? Dlatego, że my chcemy przewidywać ich zachowania i teraz jeżeli w dwóch grupach ci, którzy dostali program Więcej Plus i ci, którzy nie dostali, jeżeli oni by się zachowywali w ten sam sposób, W świecie, w którym dostają zasiłek i w innym, powiedzmy, równoległym świecie, w którym nie dostają tego świadczenia, chcielibyśmy porównać ich zachowanie, żeby móc powiedzieć, w jaki sposób program 500 Plus wpłynął na podaż pracy.