Extra 066 Atari i Ontologia Gier ft. P.Grabarczyk

Jeden miał Spectrum, inny miał Commodora i jakby taka rywalizacja pomiędzy nami, ale taka bardziej żartobliwa na zasadzie szturhańców i złośliwych docinek, ale tak naprawdę ostatecznie każdy chodził do każdego i oglądał te wszystkie biblioteki, porównywał, więc to było bardzo zabawne doświadczenie. A potem? Co było dalej? Amiga? A potem, widzisz, a potem miałem krótką przesiadkę na Commodore 64. Dlatego, że byłem już zmęczony tym, że na Atari nie ma nowych gier. Barbarian chociażby. Ja biegałem po giełdzie, szukałem. Chociażby, tak. Marzyłem o tych grach, miałem kolegę, który widział, miał coraz te nowe gry, więc postanowiłem, że okej, zmienię sobie na Commodore 64. Nie byłem zadowolony na początku, muszę ci powiedzieć.

Zacząłem się też bawić muzyką, bo tam był taki tracker, nazywał się Chaos Music Composer, polski tracker na Atari. Więc zacząłem się bawić tą muzyką i strasznie mi się te rzeczy podobały, jakby zacząłem się... strasznie mi dużo radości to sprawiało. I kiedy się przysiadłem do tego Commodora, to tak, Basic był dla mnie tragiczny w porównaniu z Atarowskim. Nie można było łatwo obsługiwać trybów graficznych. Skokaj? Tak, przepraszam, coś mi do oka wpadło. Nie, nie szkodzi, po prostu się pytam, Paweł. Więc Basic tragiczny był w moim, znowu podkreślam, w moich oczach. Bardzo możliwe, że po prostu ja tego nie umiałem robić, ale wydawało mi się przynajmniej. Przepraszam, się wbiję, ale wiesz co, ja trochę miałem, tak jak ty, nauczyłem się trochę Basica, pisałem jakieś proste gry tekstowe, przygodowe, bo mnie to jarało, wiesz, takie paragrafówki, tam się mówiło go west, go north, nie, i tak dalej.

Ja mówię znowu, pewnie są jakieś trackery na Commodore, ale to też jest tak, że to nie... Pamiętajcie, myślę, że twoim audytorium tego nie trzeba przypominać, ale na wszelki wypadek, że to nie są czasy, kiedy można wejść do internetu i poszukać, jaki jest tracker na Commodore. Wtedy, jak się miało nowy komputer, to się miało to oprogramowanie, które się miało i tyle. I trzeba było... To było na giełdach. Można było iść na giełdę, można było poszukać i tak dalej, po kolegach, ale po prostu nikt nie miał na przykład takiego trackera, który by mi zastąpił ten Chaos Music Tracker, który miałem. Więc brakowało mi tej kreatywności, aczkolwiek świetnie bawiłem się z grami, czyli ostatecznie Commodora wspomniałem, dobrze, tylko że wspominam początek jako takie jakieś, coś było nie tak. Potem kupiłem do Commodora stację dysków. Co było bardzo ważne, dlatego że...

To ma znaczenie dla tworzenia gier. Bo teraz jak się tworzy grę, to w przypadku, to gry taśmowe preferują określone gatunki gier. I na przykład zrobienie takiej gry jak Piraci, Na kasetę jest o wiele trudniejsze, da się to ostatecznie zrobić, ale jest o wiele trudniejsze, bo jeżeli chcecie zrobić grę, w której jest otwarty świat i nie wiadomo, gdzie ktoś pójdzie, to nie wiadomo, co doczytać następne. Więc kaseta w tym momencie jest już skazana na niepowodzenie, bo kaseta w zasadzie jest dobra tylko wtedy, kiedy wiadomo, co ma się doczytać następne. I dlatego na dyskietkach w przypadku Atari i Commodora pojawiły się gatunki całych gier, których nie było na taśmie.

I to było dlatego takie po prostu... Mind blowing. Mind blowing, tak. Więc ja byłem naprawdę zachwycony i właśnie pamiętam kupiłem te stacje dysków z dwoma grami na Commodora 64. To były Piraci i North and South. I obie mnie absolutnie zachwyciły, bo to były właśnie takie nowe gatunki, w które nigdy wcześniej nie grałem. No i potem był skok do Amigi. I Amiga była moim ukochanym komputerem, który do dziś wspominam tak bardzo, że mój nieżyjący już niestety, ale pies, którego miałem przez 14 lat miał tak na imię, bo po prostu znam, że to jest taki komputer formujący mnie jako człowieka. Amiga była absolutnie A chyba jak większość nas, nie? Tych czterdziestoparolatków.

Na szczęście to nie była jak VR-owa i nie zostawało ci. Tylko przechodziło mi szybko. Ale wracając do tego, to jak zmieniłem na PC-ta w 96-tym, to wyobraź sobie, wydarzyło mi się zupełnie coś takiego jak z tym Commodore'em. To znaczy, że gry mi się strasznie podobały, Ale kurde, gdzie jest mój Deluxe Paint? Gdzie jest mój Pro Tracker? Gdzie jest mój Directory Opus, czyli taki program narzędziowy? W ogóle wszystkie narzędzia nagle, które na PC-cie miały mi zastąpić znajome mi narzędzia z Amigi, wydawały mi się prymitywne i po prostu nie do... Ten DOS jeszcze smutny, znakom komanderem. Tak, tak. Tak, wiesz co, muszę ci powiedzieć, że był taki szok, że miałem świetną maszynę do gier, ale cała ta kreatywna zabawa, o Amos, uleciała.

Mianowicie, pewien człowiek, który u nich pracował, poszedł sobie na swoje, założył sobie firmę, która się nazywa Apple i zrobił pierwszy komputer osobisty. I zaczął go sprzedawać. I nagle ta rewolucja pierwszych komputerów osobistych stanęła jakby przed nimi. Poza tym pojawiły się inne firmy. Pewien człowiek, który wyemigrował z Łodzi, założył firmę Commodore w Kanadzie i zrobił komputer Commodore PET. Inni, tutaj nie potrafię powiązać żadnego z nazwiskiem, była taka firma The Radio Shack, TRS, w skrócie zrobiła TRS-70. Czyli pojawiły się takie trzy mikrokomputery. Więc oni nagle myślą sobie, ha, Może też powinniśmy wejść na rynek mikrokomputerów. No więc nagle zmienili zdanie i myślą sobie, ok, to zrobimy tak.

Swój następny komputer, który nazywają Amiga. No i teraz oni zostają kupieni przez przeciwnika, czyli Commodore i Commodore wydaje de facto to, czym miało być 16-bitowy Atari, bo Amiga nie tylko chodzi o to, że to są ci sami ludzie, ale też Amiga jest pod względem technologicznym takim logicznym rozwinięciem chipów atarowskich. Więc i też jest też komputerem, który bardzo mocno ma podobny problem, to znaczy jest też konsolo-komputerem de facto. Tak, dla wielu to jest największa konsola lat 90-tych. No tak, tak. Tymczasem, team, który zrobił Commodora 64, razem z Tramielem idzie do Atari i robi Atari ST. Więc mamy taką dziwaczną sytuację, kiedy następcą Commodora 64 pod względem ludzi i projektu jest ST, a następcą małego Atari pod względem ludzi i projektu jest Amiga, ale korporacyjnie jest na odwrót.

Tak jest. I teraz wyobraź sobie, że na przykład czasopisma amerykańskie miały autentycznie problem, bo te czasopisma, one znowu też Po raz pierwszy to się zdarzało. Musieli podjąć decyzję. Masz takie pismo jak np. Antik, które było amerykańskim pismem poświęconym mojemu Atari, 8-bitowemu. No i oni widzą, że czasy się zmieniają i nadchodzi 16-bitowa rewolucja. I oni w tym redakcji musieli się zdecydować, czym będzie nasze pismo. Czy mamy przecież być tylko Atari, ale będzie nam się zmniejszała ilość czytelników? Czy mamy włączyć 16-bitowe komputery do tego? Ale jeśli tak, to czy mamy być pismem o ST, czy mamy być pismem o Amidze? Bo oni wiedzieli, że ci ludzie, których dotąd, nie wiem, wychwalali jako najlepszych inżynierów, poszli do Commodore'a.

Więc to był problem bardzo ciekawy. Ostatecznie wszyscy zdecydowali się pójść według klucza korporacyjnego, ale nie musieli. Wow, okej. No dobrze, to ja mam nadzieję, że niebawem dotrę, czytając książkę do tej części. Tak, na marginesie, przepraszam, że ci wyjdę słowa, ale to jest fajna ciekawostka dla wszystkich, którzy się interesują tą historią. Ten team, który zrobił Atari, potem Amigę, on miał w ogóle fajną historię, bo oni, nie wiem czy wiesz, co oni zrobili po Amidze. Po Amidze nie. Pamiętam, że przed Amigą to było chyba Hytoro? Tak, tak, tak. No ale w każdym razie następną maszyną, którą oni zrobili po Amidze był Atari Lynx. Aaa, to oni, okej. To oni zrobili Atari Lynxa i znowu, czyli znowu z Commodora skoczyli do Atari, tym razem z Lynxem, a potem już część tego teamu, już tam chyba nie było osób, które jakby wymieniało się to, ale część tego teamu zrobiło 3DO.

I tak pojawił się niejaki pan, Lucian Wenzel, prawda? Tak jest. Pan Wenzel, z którym zresztą rozmawiałem do książki, bardzo ciekawy wywiad, długi. On po prostu miał to szczęście, że jako, że on był jednym z tych, którzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych i pracował wtedy w Stanach Zjednoczonych, gdzie mimo, że był fizykiem z zawodu, zajmował się, stworzył firmę komputerową, zaczęło się to, jak wiele osób wie, od tego, że po prostu miał taki pomysł, żeby wykorzystać potencjał polskich programistów, I tworzyć gry na zachód. Więc tworzył gry na 16-bitowce. Parę gier też na Commodore 64, ale głównie na 16-bitowce. No pamiętamy Street Rod, nie?

Ale jednocześnie wykorzystał te nieformalne sieci, bo dostarczał gry piratom polskim. Czyli jakby przywoził gry ze Stanów Zjednoczonych, żeby piraci mogli je kopiować i żeby Atari w tym momencie stawało się silniejszą marką. Frapujące to, co opowiadasz o Lucjanie Węclu. To chyba są takie rzeczy z pierwszej ręki, których się już nie przeczyta nigdzie, ani się człowiek nie dowie. Słuchaj, bo idąc tym tropem, faktycznie Atari to jednak była na tyle popularna maszynka, tak jak gadajśmy, ty miałeś, ja miałem, sporo znajomych miało. No oczywiście Commodore, ZX Spectrum, ale mam wrażenie, że spektrumowców było mniej. Ale może nad wyrost to mówię.

Trzeba by się Ryszarda spytać, bo on był spektrumowcem. Zbliżam do tego, że w latach 90-tych, kiedy faktycznie zachód przesiadł się już dawno w zasadzie na 16-bitowce, u nas to tak naprawdę rozkwitła ta era, może era źle powiedziałem, ale jednak To Atari, to Commodore, z naciskiem na Atari, no rozkwitła tak przede wszystkim demoscena. Przede wszystkim pojawiały się jak grzyby po deszczu firmy produkujące oprogramowanie, soft, gry, prawda? Coś niespotykanego na skalę światową na początku lat 90-tych. Tak. No, powiem ci, że ja w książce zwróciłem uwagę na to, że w jednym z repozytoriów, gdzie jest taka baza danych gier polskich, policzyłem, że ponad 100 gier polskich powstało w tej epoce. I to był krótki okres. Więc to jest ciekawe, bo to było od 1989, kiedy powstały pierwsze te gry.

I w szczególności jak rozwijały się komputery, jak rozwijała się prasa w Turcji, jakie znaczenie miały czasopisma komputerowe w Turcji, to ja po prostu siedziałem, miałem wrażenie, że tylko wymienić etykietki i słucham o Polsce. I tylko te etykietki trzeba by zmienić, że Atari zamiast Commodore i że... i Commodore oczywiście później, ale Atari w tym okresie było w Polsce formowania się dominujące. I jeszcze druga etykietka, trzeba by wymienić, że no, że oczywiście, że Turcja, a nie Polska. Więc dlaczego i w pewnym momencie po tym wykładzie opowiedziałem o tym swoim doświadczeniu, że to jest takie bliskie. No wiesz, jeszcze jak dodamy, to też tak... Te komputery też w Polsce się pojawiły w takim okresie niedaleko po...

Że jakby mieliśmy te wszystkie składniki, ale gamedev pojawił się u nas później, bo oczywiście w Turcji istnieje i pewnie ma się dobrze, ale chodzi o to, że w tym okresie, w tym okresie u nas ten gamedev eksplodował, a u nich nie. I zacząłem się zastanawiać, bardzo mnie to zaintrygowało. Wszystko było tak samo, ale ta jedna różnica. Magia, jak kociołek Panoramixa, wiesz. Składniki się zgadzają. Ja myślę, że jest. Właśnie jest różnica w składniku jednym. I tym składnikiem jest to, że u nich komputerem dominującym był Commodore. A u nas komputerem dominującym był Atari. I moim zdaniem to jest różnica, która zrobiła różnicę. Dlaczego? Dlatego, że jak się miało Commodora, to tam na rynku tureckim nie było ssania na nowe gry.