S08E13: "Żywot Mateusza" (1967) || Gościnnie: Sebastian Smoliński

Myślę, że takie wydanie trylogii, nieformalnej, ale jednak te filmy wspaniale ze sobą rozmawiają. Właśnie, Żywot Mateusza, Konopielka, Siekiery Zada. Gdyby wydać taki właśnie Blu-ray, jak wspomniałeś, firma Radiance wydaje takie troszkę filmy bardziej, troszkę bardziej niszowe, Ostatnio wydali Królikiewicza i Tańczącego na Strzępie. Ale to są nowe rekonstrukcje, które szanują ziarno taśmy. Tu może Państwo, nie wiem na ile Państwo są wyczuleni na to, ale faktycznie był taki moment te kilkanaście lat temu. Moim zdaniem to jest ważne, bo w przypadku filmu, który jest tak bardzo wizualno-dźwiękowy i tak bardzo nas zanurza w pojedyncze obrazy, tutaj mamy czas, żeby Dzień dobry.

Francois Truffaut, jeden ze zrywaczy festiwalu w Cannes, wtedy nakręcił swój film Dzikie Dziecko, dokładnie w tym samym czasie, właśnie o takim chłopcu, trochę jak Kaspar Hauser, który reprezentował Natura. Pomijając fakt, że gdzieś tam nad całym filmem się unosi duch przypowieści, czyli gdzieś tam trudno w ogóle go odnieść do realnego życia. Jest to jakaś taka kraina, właśnie mówimy polsko-skandynawska, na młynie jest napisane młyn, bohater się nazywa Matis. Jesteśmy w jakiejś krainie troszeczkę zawieszonej nad ziemią. To nawet nie są te taplary, ta wieś już bardziej konkretna, w której następuje elektryfikacja w Konopielce. Tam mamy bardzo konkretne miejsce. Tutaj jesteśmy troszeczkę zawieszeni. Myślę, że ten bohater jest jakąś rozmową tak naprawdę Leszczyńskiego z nami.

Nie do końca wiem, jak to czytać, że jego zdaniem ona powiedziała coś właśnie nie... Nie właściwego i często wskazywali też zresztą krytycy właśnie w latach siedemdziesiątych, w późnych sześćdziesiątych, że tutaj wchodzimy trochę w ten pejzaż wewnętrzny, że jednak tutaj właśnie ta próba odtworzenia tego, jak on czuje, jak on działa, jak on rozumie jest tutaj jakoś bardzo ważna, więc to mi się wydaje dosyć też istotne tutaj. Dla mnie na pewno ciekawe by było porównanie, już tak powoli kończąc, ale jeżeli ktoś będzie miał komentarz, to absolutnie, porównanie z tymi pozostałymi bohaterami tej trylogii, nieoficjalnej oczywiście, bo dodajmy, że Leszczyński zrobił więcej filmów niż te trzy najsłynniejsze, ale myślę o Konopielce i o Siekierę Zadzie.

Krzysztof Majchrzak gra Kaziuka w Konopielce, Edward Żantara gra Janka Pradere w Siekierę Zadzie. No i tak jak te trzy filmy wypływają z różnych też źródeł literackich, To jednak ci bohaterowie stają się bardzo leszczyńscy. To znaczy, czy on bierze właśnie norweskiego pisarza, czy bierze tego redlińskiego, czy Stachurę, to koniec końców lądujemy dokładnie w tym samym miejscu. To jest ta sama postać tak naprawdę. I zawsze to są dwie rzeczy, czyli po pierwsze ogromna wrażliwość tej postaci, ktoś powie nadwrażliwość na rzeczywistość i drugie chęć zespolenia się z naturą. Mateusz jest takim... On chce być przyjacielem natury. On chciałby się położyć w tej trawie i być tak, jak tość błotrawy. Ność błotrawy też nie pracuje.

Tutaj odsyłamy do Franciszka, nie Pieczki, tylko świętego Franciszka, tej przyjaźni ze zwierzętami, tego, że Franciszek rozmawiał ze zwierzętami, że taka przyjaźń z naturą, ale okazuje się, że to jest do końca niemożliwe. I tak samo jest z Kaziukiem, który zaczyna konopielkę opowiadając baśnie o tym, Wielkie dzięki i do zobaczenia w kolejnym odcinku! Proces dojrzewania jest procesem indywiduacji, tego właśnie określenia, że ja to jestem ja, ty to jesteś ty, nie jesteśmy zespoleni ze sobą.

Nieprzypadkowo właśnie jej gospodyni stawia Matis odwieczne pytanie. Dlaczego jest tak, jak jest? Ale i ona nie umie mu odpowiedzieć. Pytanie, dlaczego jest tak, jak jest, jest pytaniem stricte filozoficznym. I to jest to, co łączy tych bohaterów Leszczyńskiego. Że oni są włożeni w taki pozornie prosty porządek natury, A tu piękna wieś, tu konik jedzie, tutaj wszystko jest w harmonii, ale oni to kwestionują. Dlaczego? I to jest ich początek końca tak naprawdę. To, że oni nie mogą stać się częścią tego porządku. No bo to jest kino jednak podszyte rozpaczą. Może wyraźniej w żywocie i w siekieryzadzie troszkę niż konopielce, ale to jest bardzo przejmujące właśnie, tak już nie mówię o samej kwestii samobójstwa, ale też właśnie pewna rozpacz pod spodem tego zachwytu zewnętrznym wyglądem świata, zachwytu życiem, zachwytu tym, no właśnie, co przynosi każdy dzień, jest duży niepokój.