S06E21: Top 10 / 1982

Żaden inny film Alana Parkera nie zbliża się do tego stopnia psychologicznej subtelności, chociaż są w tej filmografii filmy, które ja lubię, takie jak chociażby Ptasiek. Natomiast najwyższa stawka to jest film, który wydaje mi się takim wielkim traktatem o amerykańskiej rodzinie i o napięciach, które ją rozsadzają od zewnątrz, przy czym nie jest to taki traktat wygładzony, jak wcześniejsi, o dwa lata zwykli ludzie Roberta Redforda, tylko taki film, który pokazuje naprawdę bebechy życia rodzinnego. Jest parę takich filmów, które nacinają tą układną powierzchnię rodzinnego życia i pokazują naprawdę przelewające się flaki tego, co w rodzinie może być ukrywane, tego, co tam krąży, tego resentymentu wzajemnego, który w rodzinie może istnieć.

Sincerely, Na miejscu drugim wróć Jimmy Deanie. Come back to the five and dime. Jimmy Dean, Jimmy Dean. Film Roberta Altmana, o którym napisałem spory esej na filmwebie swego czasu. Zapraszam was do tej lektury. Film oparty na amerykańskiej sztuce autora, którego nazwisko brzmi nader swojsko. Ed Graczyk, tak nazywał się ten autor.

Film, który nie tylko, że uwielbiam, ale który wciela w sobie tak dużo rzeczy, które uwielbiam i które są też historycznie ważne, że warto się nad nim na chwilę zatrzymać. Po pierwsze, Come Back to Five and Dime Jimmy Dean to film nakręcony za bardzo mały budżet. Po dekadzie ekscesu, kiedy Robert Altman w sumie nakręcił chyba 16 filmów w latach 70. i pracował na dużych budżetach z ogromnymi Przyszedł ten moment, kiedy kino autorskie w Hollywood zostało mocno ukrócone, zwłaszcza po ekscesach budżetowych filmów takich jak 1941 czy przede wszystkim oczywiście Wrota Niebios Michaela Simino i w latach 80-tych Altman nagle mierzy się z ogromnymi ograniczeniami finansowymi.

Trudno mu zebrać pieniądze na filmy, ale nie przestaje kręcić, więc kręci głównie filmy ultrakameralne. Taki będzie na przykład Secret Honor z Philipem Bakerem Hallem jako Nixonem. To film właściwie monodram, jeden aktor, jedno wnętrze. I takich filmów w latach 80. nakręci Altman sporo. Ten film to jest, jak Pauline Kael napisała o nim, przykład filmowej alchemii, ponieważ ani sztuka graczyka nie jest wybitna, Nie było ani pieniędzy, nie było dużo, a jednak Altman ze swoimi cudownymi aktorkami wykrzesał coś niesamowitego. Jesteśmy w małej knajpce gdzieś w Teksasie, gdzie spotykają się kobiety, które kiedyś, kiedyś świadkowały kręceniu filmu Olbrzym z George'a Stevensa z Jamesem

I tak naprawdę film dzieje się w jednej lokacji, jest wierny temu teatralnemu rodowodowi, ale zarówno praca kamery, kadrowanie, ciągłe wspaniałe używanie zoomu i fokusu, to jest dokładnie to, o czym można powiedzieć jako o alchemii Altmana, ponieważ poznajemy te kobiety nieprawdopodobnie blisko w trakcie tych dwóch godzin. Są tutaj momenty ich wspólnego śpiewu, są lekko przydymione retrospekcje do ich wcześniejszych doświadczeń. Jest trochę tak, jakbyśmy prześnili z nimi jedno popołudnie i to jedno popołudnie wystarcza, żeby poznać je do głębi. Altman zawsze był świetnym reżyserem kobiet, natomiast w żadnym innym jego filmie nie wybrzmiewa to tak mocno. Jest to także jego film

Oczywiście. Fanny i Aleksander, Opus Magnum i późne arcydzieło Ingmara Bergmana. Oczywiście, że tak. Dokumentalne kojaniskacji Godfreya Reggio, o którym nagrałem odcinek. Mniej znany w Polsce, ale świetny Biały Pies. Adaptacja Romana Gariego, popełniona przez Samuela Fullera. Mariel Hemingway zachwyca do dzisiaj w filmie Personal Best według scenariusza i w reżyserii Roberta Tauneja. Na pewno warto by wspomnieć też o Peterze Weirze, bo on właśnie w tym roku oferował nam rok niebezpiecznego życia. I przecież sam nagrałem odcinek o filmie Barrego Levinsona pt. Diner. Przy tej okazji Natalia Mętra-Gruda opowiadała nam o meandrach I urokach amerykańskiej tradycyjnej kuchni.