Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S05E10: "Terminator" (1984) -- CLASSIC (gościnnie: Konrad J. Zarębski)

10.03.2023 ·1 godz 29 min · 6 rozdziałów

Opowiadam o filmie "Terminator" (1984) Jamesa Camerona. W drugiej części odcinka dołącza do mnie Gość Specjalny!

Słowa I'LL BE BACK pochodzą oczywiście z filmu Terminator Jerzego Kamerona, przepraszam, nie wytnę tej pomyłki, Jamesa Kamerona, czyli jeżeli już to Jakuba, Kuby Kamerona, film Kuby Kamerona, Terminator, przepraszam, Elektroniczny Morderca, tak był też nazywany ten film na polskich Właściwie był to oficjalny tytuł ekranowy, kinowy tego filmu. O tym wspomnę jeszcze później w trakcie odcinka i z tym polskim słynnym czy niesławnym tytułem będzie związany także gość specjalny tego odcinka. Którego nie ujawniam na razie, posłuchajcie i przekonacie się kto to będzie.

Nie będzie to, od razu mówię, Kuba Cameron, ale ktoś o wiele milszy i ważniejszy, jeżeli przynajmniej chodzi o moją filmową pasję. Terminator to temat dzisiejszego odcinka SpoilerMaster Classic. Ten film z roku 1984 to prawdziwa klasyka kina science fiction, ale także kina akcji i powiedziałbym także w pewien nieoczywisty sposób, Klasyka thrillera, albowiem konstrukcja fabularna tego filmu, mimo że jest to film science fiction, jednak fabularnie, narracyjnie najbardziej przypomina thriller o kobiecie prześladowanej przez mordercę. O tym na pewno jeszcze Wspomnę, jest to prawdziwa legenda kina lat 80., film, który umożliwił Cameronowi zaistnienie jako reżyserska gwiazda pierwszej wielkości i właściwie film, któremu zawdzięczamy późniejsze sukcesy Camerona, takie jak obcy, decydujące starcie, czy oczywiście dla nas bardzo ważny Titanic z 1997 roku, o którym nagrałem w tym roku odcinek Spoilermastera ze względu na ćwierćwiecze

I w którym już powiedziałem, ujawniłem, że będę także robił odcinek o Terminatorze. W tym odcinku już teraz zdradzę, że to nie będzie jedyny odcinek o Terminatorze, ponieważ SpoilerMaster wróci, I'll be back, do Terminatora już niedługo w odcinku poświęconym sequelowi Terminatora, to znaczy filmowi Terminator 2. Dzień Sądu z 1992 roku, który jest No, równie wspaniałym filmem, chociaż bardzo różnym pod wieloma względami. Te obydwa filmy wydają mi się takimi filarami kina lat 80. i 90., jeżeli chodzi o wielki spektakl oparty na połączeniu efektów specjalnych i ogromnej, ogromnej innowacyjności i energii reżyserskiej.

A zatem postanowiłem im właśnie taki złożyć hołd, także przy okazji tej pięknej tytanikowej rocznicy i przyjrzeć się bliżej Terminatorowi i Terminatorowi 2, a zatem Elektronicznemu Mordercy i Elektronicznemu Mordercy 2. Zachowując tę poprawną, chciałoby się powiedzieć, kinową terminologię. Dzisiaj opowiem o Terminatorze I. Zaznaczę zarazem, że jak zawsze zgromadziłem sporo materiałów, z których się przygotowywałem do tego odcinka i tym razem było to przede wszystkim biografia Camerona pt. The Futurist autorstwa Rebeki Keegan, także świetna książka ze znakomitej serii, znakomitej, James Cameron Interviews to jest książka pod redakcją Bretta Dunham'a.

Seria nazywa się Conversations with Filmmakers, taka seria zbierająca najsłynniejsze wywiady z reżyserami, a także korzystałem z książki pod tytułem The Terminator Shauna French'a z cyklu BFI Film Classics. To ciekawa tutaj nastąpiła zmiana, bo to jest drugie wydanie, drugie wydanie tej Książki ona po raz pierwszy wyszła w 1996 roku w cyklu BFI Modern Classics, po czym ponad 20 lat później w 2021 BFI wznowiło ją, ale już w cyklu BFI Film Classics. Też dlatego, że tamta seria wygasła. A można powiedzieć, że w międzyczasie Terminator symbolicznie przeszedł właśnie z tego statusu Modern Classic, czyli takiego nowego filmu, o którym wiemy, że najprawdopodobniej wejdzie do kanonu, do po prostu rangi filmu, który faktycznie do tego kanonu

Wszedł, potwierdziła to zresztą amerykańska Biblioteka Kongresu, która w 2008 roku wpisała Terminatora do takiego swojego oficjalnego rejestru filmów amerykańskich o dużym znaczeniu kulturowym. To jest specjalna lista, co jakiś czas oni ogłaszają, które tytuły zostają jakby Indukowane można powiedzieć do tej szacownej listy i Terminator na nią trafił, a zatem słuchaczko słuchaczu mówię o absolutnej klasyce kina i co więcej mam podejrzenie, że mówię o filmie, który naprawdę większość z Was zna już od dawna. Dzisiaj opowiem o historii powstania tego filmu, opowiem także dlaczego ja go bardzo lubię, wręcz mogę powiedzieć uwielbiam. Zdradzę, że był bardzo blisko ten film, tego żeby znaleźć się na mojej liście top 100.

No i ta stajnia Cormana oczywiście była bardzo duża. Od Scorsese'ego, po Joe Dantego, od Coppoli, po Johna Saylesa. I jedną z tych osób już, trzeba powiedzieć, w późnej fazie rozwoju cormanowskiego przedsięwzięcia, które koniec końców zostanie jednak zabite przez rynek wideo, Otóż właśnie już w końcówce tego przedsięwzięcia dołącza także Jim Cameron, którego zadanie polega na początku na tworzeniu szkiców, makiet do filmu Bitwa wśród gwiazd. O tym także już wspominałem. Powtórzę to, ponieważ jest to ważne z punktu widzenia Terminatora. Przy tym filmie, Bitwa wśród gwiazd, stanowiącym niskobudżetowe połączenie Gwiezdnych Wojen i Siedmiu Wspaniałych, czyli opery kosmicznej i opery końskiej, to jest film, przy którym James Cameron spełniał bardzo różne funkcje, przede wszystkim projektował scenograficzne elementy i makiety statków,

Zobaczcie ten projekt i zobaczycie, jak bardzo, bardzo, bardzo archetypicznie wręcz kobiecy był to statek kosmiczny. Do tego jeszcze wrócimy, bo kobiecość i maszyneria będzie bardzo istotna w Terminatorze. Ważne z punktu widzenia także wątku kobiecego w życiu tym razem Camerona jest fakt, że to właśnie na planie Bitwy wśród Gwiazd poznał Cameron Gail Ann Hurd, czyli producentkę pracującą wtedy przy produkcji filmów Cormana. Z którą Cameron zaczął bardzo szybko dobrze się dogadywać i o ile w napisach końcowych Bitwy wśród Gwiazd Cameron ma aż, jak sam twierdzi, aż pięć różnych kredytów, to znaczy pracował przy pięciu zupełnie różnych aspektach filmowania tego filmu, był tak wszechstronny, ale też tak zdeterminowany, żeby pracować

Na którym to wraku para kochanków uprawia namiętną miłość pod wodą. To połączenie seksu z wrakiem zatopionego statku bardzo silnie kojarzy się z filmem, który półtorej dekady później Cameron wyreżyseruje, to znaczy po prostu z filmem Titanic i jest to dosyć niezwykły element, być może przypadkowy, a być może jest to część jakiegoś Większego planu, ale to oczywiście tylko dla tych wierzących w przeznaczenie. Kto wie, czy Cameron zresztą się do nich nie zalicza, albowiem właśnie pogrywanie z przeznaczeniem i przepisywanie księgi życia jest tematem filmu Terminator, który to stał się pierwszym prawdziwie reżyserskim projektem Camerona, dzięki współpracy z Gail Ann Hurd.

Cameron napisał scenariusz Terminatora, Pierwsza wizja przyszła podobno do niego we śnie, kiedy to w Rzymie bardzo cierpiał w trakcie montażu Piranii 2, wiedząc już, że film będzie całkowicie przejęty przez producenta. Cameron był bez grosza przy duszy, cierpiał na wysoką gorączkę i podobno w tej malignie, w tej gorączce zobaczył wizję cyborga metalicznego wyłaniającego się z płomieni. I ta wizja stała się zalążkiem scenariusza filmu Terminator. Scenariusza o dwóch bytach, to znaczy o człowieku i o cyborgu, którzy zostają wysłani w przeszłość z przyszłości roku 2029, nadal, nagrywam to w 2023, nadal, na szczęście ta data jest jeszcze w przyszłości,

Maszyny, AI, sztuczna inteligencja, Wygrywa w dużym stopniu niszcząc ogromne, ogromne połacie ludzkości, przy czym ostaje się mały ruch oporu, którego przywódcą stanie się John Connor, doprowadzając zresztą ten ruch oporu do zwycięstwa. I właśnie tuż przed owym zwycięstwem tego ruchu ludzkiego oporu przeciwko maszynom, Owa sztuczna inteligencja, czyli Skynet, postanawia wysłać tegoż Terminatora, czyli cyborga morderczego, granego przez Arnolda, do roku 1984, aby pozbył się Sary Connor. Oczywiście ludzie także wysyłają swojego posłańca, Tym posłańcem jest Kyle Reese, który ma zapobiec tej, jak ktoś mówi tutaj, retroaktywnej aborcji i doprowadzić do tego, żeby jednak John Connor przyszedł na świat.

Zacytuję teraz fragment książki Rebeki Keegan pod tytułem The Futurist, czyli owej biografii Jamesa Camerona. Tak ona pisała właśnie o tej parze, czyli Gail Unheard i Jamesie Cameronie. Obydwoje byli uzależnieni od adrenaliny. Jeżdżąc na spotkania dotyczące filmów, ścigali się w swoich samochodach. On w swojej Corvette, którą zakupił za pieniądze zarobione przy Terminatorze właśnie, czyli to się odnosi do tych tuż po Terminatorze, a ona w swoim Porsche. Wyobraźcie sobie, jak ścigają się w swoich samochodach, kto pierwszy dojedzie na spotkanie. Jesteśmy jakby w filmie Camerona, chciałoby się powiedzieć. Może w filmie Katrin Bigelow. O, przepraszam, to także jest partnerka Camerona, tylko trochę późniejsza.

Jest to niemalże jak takie Świeckie przepisanie motywu zwiastowania, który znajdujemy w Nowym Testamencie. Otóż właśnie Linda Hamilton, Sarah Connor dowiaduje się, że urodzi Zbawiciela. Urodzi Johna Connora. Inicjały J.C. takie same jak Jezus Chrystus i takie same, czy to przypadek, jak James Cameron. A zatem tutaj właśnie ta kobieta, na naszych oczach ta kobieta kameronowska się rodzi. Pod koniec jest już absolutnie silna. Kyle Reese ginie, co też jest istotne, że on nie staje się tym herosem, który właśnie musi uratować bohaterkę Camerona. Nie, on ginie, poświęca się wręcz dla niej, dla przyszłości, dla ich wspólnego dziecka, czyli Johna Connora, a ona zabija Terminatora ostatecznie, zgniatając go w wielkiej prasie do metalu.

I o ile na początku Cameron wyobrażał sobie jako tego złego Terminatora Jurgena Prochnowa, znanego z niemieckiego filmu Das Boot, który wówczas okręt Wolfganga Petersena, święcił ogromne triumfy także w Hollywood, O tyle ta koncepcja się trochę zmieniła i zagrał tę rolę jakże inny w swej aparycji Arnold Schwarzenegger. Ta decyzja castingowa okazała się kluczowa. Bardzo możliwe, że to ona przesądziła o wyniesieniu tego filmu do rangi współczesnego klasyka, ponieważ gdyby tę rolę zagrał Jürgen Prochnow, Terminator ów zły byłby jednym z nas, byłby człowiekiem takim jak my, który nie wyróżniałby się w żaden sposób aparycją, tymczasem kiedy na ulicy nocnego Los Angeles ląduje nagi Arnold Schwarzenegger i zaczyna w mieście rozwałkę i polowanie na Sarę Connor, to nie jest to jeden z nas, jest to żywa rzeźba.

Niemal Herkules, aktor nawiązujący swoją aparycję do największych siłaczy kina, takich jak Johnny Weissmuller czy Steve Reeves, którego peany później będzie śpiewał dr Frank N. Ferter w Rockim Horrorze. Po prostu jest on atletą. Wspaniałym, posągowym, wyjętym jakby albo z wyobraźni klasycznej, gdzieś z korzeniami jeszcze pewnie Z jednej strony także na pewno zakorzeniony w jakiejś wyobraźni okołoerotycznej naszej kultury, która lokuje właśnie postać takiego silnego mężczyzny gdzieś w centrum. Czy to w wydaniu sztuki o zabarwieniu heteroerotycznym czy homoerotycznym, jak chociażby słynny Tom of Finland, to właśnie ten siłacz sprawia, że Terminator staje się opowieścią archetypiczną.

To już nie jest jakiś tam Terminator, który przyjeżdża do naszej rzeczywistości, tylko jest to właśnie filmowy heros. Arnold Schwarzenegger był początkowo niechętny, Cameron też nie był przekonany, czy rzeczywiście to jest dobry wybór. Okazało się to wyborem idealnym, który przeszedł do historii, między innymi dlatego, że linijki wypowiadane austriackim akcentem przez Schwarzeneggera stały się bardziej kultowe niż nawet Cameron Zamierzał, ponieważ słynne I'll Be Back to właśnie linijka stąd i gdyby ją wypowiadał inny aktor, a już broń Boże gdyby wypowiadał ją amerykański aktor z idealną angielszczyzną, to na pewno te linijki nie przeszłyby do takiej klasyki okołokampowej, jaką koniec końców stały się owe dialogi Terminatora w kulturze popularnej.

Pamiętajmy przy tym filmie o jednej rzeczy, był to film raczej niskobudżetowy. Najpierw zaprojektowano jego budżet na 5 milionów dolarów, w końcu rozrosło się to do 6 milionów, ale nie był to film, który mógł przebierać w środkach technicznych wedle kaprysu twórców. Cały film powstawał dzięki połączeniu pewnej nowoczesnej wizyjności i efektów, które faktycznie Kiedy patrzymy na sceny, gdzie Terminator zdziera sobie kawałek twarzy, grzebie i wycina sobie własne oko, odsłaniając to tytanowe poszycie wewnętrzne z laserowym

Ten nurt, który Terminator starał się stworzyć i zdefiniować, to po prostu wnętrza mieszkań, mieszkania, w którym właśnie żyje średnio zarabiająca kelnerka ze swoją przyjaciółką, to brudne posterunki policji z lepiącymi się ścianami, to samochody nie pierwszej nowości i świeżości. Dość powiedzieć, że pierwszym obrazem po futurystycznym prologu w tym filmie jest obraz śmieciarki podnoszącej kubeł ze śmieciami. I ten cały film ma właśnie taki lekki zapaszek tylnej uliczki, zaśmieconej, smrodliwej Los Angeles, które nie błyszczy nowością, które właśnie jest taką wielkomiejską nocną dżunglą. To także jest pokłosiem tego, że Cameron wymyślił ten film jako taki film klasy B połączony z filmem klasy A.

To znaczy film, który daje te wszystkie przyjemności kina eksploatacyjnego w postaci dosyć jednak odważnej sceny erotycznej, Czy licznego mordowania zwłaszcza policjantów w tym filmie przez Terminatora i tych wszystkich właśnie pościgów samochodowych, zakazanych uliczek tego wielkiego zepsutego miasta z konceptem, który zdecydowanie już wychodzi w przyszłość, który proponuje widzowi coś, czego ten widz jeszcze na pewno w tak nowoczesnej formie I w tym sensie Terminator jest prawdziwym triumfem kina klasy B. Sean French zwraca na to uwagę, że ten film ma o wiele więcej wspólnego właśnie z tą szkołą Rodgera Cormana, z której wywodzi się Cameron,

I to zostało także docenione przez krytyków ówczesnych, a zwłaszcza, wydaje mi się, możemy to docenić obecnie, kiedy kino jest skąpane w CGI. Dodam także kino Jamesa Camerona i ten film wydaje się jakoś nieprawdopodobnie świeży w swojej takiej fotograficznej rzeczywistości i mechanicznej wyobraźni tych trików, które powstawały rzeczywiście na ekranie przed kamerą, a nie w pamięci jakiegoś bardzo pojemnego Pojemnego komputera. Tutaj otworzę małą dygresję. W uniwersum Terminatora dowiadujemy się, że rokiem, w którym maszyny przejęły władzę nad nami, jest rok 1997. I chcę tylko powiedzieć o mojej małej, spiskowej, kosmicznej teorii.

Na lśniących kontuarach, no tutaj z jednej strony Cameron ubiera Linda Hamilton w t-shirt, a z drugiej strony pokazuje zupełnie inną wizję i teraźniejszości i przyszłości, ale była także ciemniejsza strona tej mozaiki fabularnej. Ponieważ sam Cameron dosyć nieostrożnie paplał w wywiadach o tym, że no, że naoglądał się takich seriali jak Strefa Mroku czy serial The Outer Limits, to trochę mniej znany w Polsce serial za sześćdziesiątych, prezentujący także fabułki science fiction. I no cóż, po tym kiedy tak gadał i gadał, autor Harlan Ellison, słynny autor sci-fi, właściwie kultowy w Stanach Zjednoczonych, Wybrał się na Terminatora, bardzo mu się podobało, bił brawo w trakcie pokazu, po czym, jak pisze Rebecca Keegan, kiedy tylko wyszedł z kina, poszedł do budki telefonicznej i zadzwonił do swojego prawnika, twierdząc, że Cameron dokonał plagiatu jego opowiadania pt. Soldier z 1957, właśnie z żołnierzem wysłanym z przeszłości do teraźniejszości, które było także przerobione na odcinek Outer Limits.

Komentatorzy, tacy jak Sean French, potwierdzają, że te elementy się znajdują tutaj, ale że one przynależą też do pewnej Sean French podaje m.in. odcinek Star Treka pt. City on the Edge of Forever, który także zawiera podobny element jak opowieść Camerona, więc ta kontrowersja toczy się od wielu lat i możecie znaleźć ogromną ilość materiałów, włącznie z wideo na YouTubie, które porównuje fragmenty Ellisona z Terminatorem. I można powiedzieć tak, coś w tym jest, tak jak coś w tym jest, że Satyajit Ray napisał scenariusz, który był bardzo podobny do późniejszego filmu E.T. Spielberga, ale tak do końca trudno złapać Camerona za rękę i powiedzieć, że faktycznie dokonał bezmyślnego plagiatu. Bardziej, myślę, posłużył się pewnymi motywami, które były szeroko zakorzenione w kulturze i uczynił je naprawdę swoimi własnymi.

Film, i to chcę bardzo mocno podkreślić, jest bardzo oryginalny w swojej wizji, łącząc właśnie te elementy futuryzmu, grunge'u, bardzo nowoczesnej techniki, tego idealnego, błyszczącego endoszkieletu z tą brudną, usmarowaną rzeczywistością. Jest bardzo oryginalny w kreacji kobiecej bohaterki, zdecydowanie, ale tym, co robi największe wrażenie w Terminatorze, także po latach, Jest ogromna dynamika tej wizji i detaliczność jej kreacji. Dotyczy to takich elementów jak pościgi samochodowe w tym filmie, bardzo dynamiczne, świetnie sfilmowane na ulicach nocnego Los Angeles, nawiązujące do filmu Waltera Heala pt. The Driver,

Jeżeli spojrzycie w jego oczy, domyślcie sobie właśnie ten błysk tej historycznej wiedzy i znowuż się okazuje, że link pomiędzy Hollywoodem i ...środkową Europą, bardzo nam bliską, tak często tragiczną, jest większy niż by się nam wydawało, ponieważ tutaj, no właśnie, to Michael Biehn inspirował się historią getta warszawskiego. Ale takich szczegółów jest oczywiście tutaj o wiele, wiele więcej. Na czele z samym Terminatorem, to znaczy z tym, jakim przemianą na przestrzeni tego filmu ulega ciało Schwarzeneggera. Na początku idealne, nagie, oświetlone światłem księżyca, podążające przez Los Angeles właśnie jak taka dobrze naoliwiona

Cielesna maszyna, a później kawałek po kawałku odrąbywane, rozrywane, także gnijące. Właściciel hotelu plugawego, w którym zatrzymuje się Terminator, narzeka na smród dochodzący z jego pokoju. I powoli także rozmontowywane przez samego Terminatora. Terminator dokonuje operacji na własnym przedramieniu. Widzimy wnętrze tego przedramienia. No i w słynnym money shot, czyli takim ujęciu w filmie, które stało się atrakcją samo w sobie, sam Terminator rozcina i wydłubuje sobie biologiczne oko po to, żeby odsłonić oko mechaniczne, metaliczne, laserowe. To ujęcie jest ujęciem kultowym, jest to małe arcydzieło Stana Winstona.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.