Monika Malec "Tajemnica obrazu"

No właśnie, sprawy falsyfikatu są zawsze bardzo zawikłane. Po części odpowiedzi na to pytanie znajdujemy już w książce Michała Hacke, kiedy on przedstawia okoliczności zakupu tego obrazu, które były dosyć tajemnicze. I rzucają cień na osobę pana dyrektora ówczesnego muzeum, niestety. Pojawia się tam również sławna, niesławna osoba Tadeusza Wierzejskiego. Jest to postać wielkiego formatu, wielki znawca, donator muzeów, ale już dzisiaj wiemy, że nie był postacią kryształową. Postać Tadeusza Bierzejskiego. To był kolekcjoner przedwojenny.

Postać, która ma wiele na sumieniu, mianowicie ona zaraz po wojnie była oskarżana o współpracę z takim zbrodniarzem niemieckim, Mentenem, zbrodniarzem pochodzenia holenderskiego, który przed wojną już mieszkał w Polsce, działał w Krakowie, tam gdzie Bierzejski, i oskarżono jednego, zresztą i drugiego o to, że uczestniczyli w rabunku mienia zarówno polskiego, jak i żydowskiego i potem je spieniężali. Pośrednio, chociaż nie było tego rodzaju oskarżenia, ale to mienie było często brane z rabunku i także w następstwie morderstw czy egzekucji było przejmowane. Więc kiedy wyszła sprawa na jaw, zgodził się na współpracę z UB w zamian za zakopanie sprawy pod dywan. I jeszcze kolejnym elementem działalności Bierzeckiego po wojnie było uczestnictwo w procederze wykonywania falsyfikatów na podstawie oryginałów i sprzedawania tych falsyfikatów do zbiorów publicznych i oskarżone było o wywożenie oryginałów za granicę, między innymi przez dyplomatów brazylijskich.

No to był szczególnie atrakcyjny dla Kępińskiego. Bez mała mógł go traktować jako kamień milowy tej kolekcji. No i któż by go nie kupił. A zwłaszcza, że muzeum tak mocno zniszczone przyjmowało wszystko to, co tylko udawało się odnaleźć. I to była ta okoliczność. No ale właśnie można było uznać, że tutaj oko Kępińskiego zawiodło. No ale przy tych wszystkich wątpliwościach związanych ze stanem archiwów trzeba było pytać dalej. Kępiński znał Wierzejskiego. Po wojnie mieli kontakt. Kępiński odwiedzał Wierzejskiego w Warszawie. Zresztą wtedy otrzymał od niego jeden obraz, który okazał się obrazem skradzionym z Muzeum Krakowskiego. Mówiąc krótko, Niemcy w czasie wojny przejmowali zbiory z muzeów polskich. I jeden z tych obrazów, właśnie przyjętych z Muzeum Krakowskiego, jakoś wszedł w ręce Wierzejskiego.

Czy Wierzejski o tym nie wiedział, że to był obraz z muzeum? Należy wątpić, skoro przecież z Krakowem był związany. Kiedy wyszło na jawę, że to jest obraz skradziony przez Niemców, to ten obraz został zwrócony do Krakowa. I krótko później pojawia się w muzeum w Poznaniu kolejny obraz, właśnie ten obraz uchudzący za obraz Pankiewicza. Więc tak jedynie wnioskowałem, że być może Wierzejski miał ten obraz. To są sprawy bardzo trudne. Dzisiaj nie dojdziemy do tego, jak to się stało. Możemy domniemywać. Natomiast taka decyzja zapadła. Obraz trafił na ekspozycję Muzeum Szacownej Instytucji, która go uznała, autoryzowała jego autentyczność. I tak trafił z powrotem tenże obraz do kanonu malarstwa polskiego.