Raport o stanie świata - 12 lipca 2025

Prezydent Trump ostro krytykuje Putina. Czy traci do niego cierpliwość? Nowy raport Instytutu Pileckiego pokazuje ogrom zbrodni rosyjskich wobec ukraińskich dzieci. Czy dokumentowanie zbrodni Rosji w Ukrainie jest częścią polskiej racji stanu? Jeśli tak, to dlaczego Polska przestała finansować tego typu badania? Prezydent Macron z wizytą w Londynie jako pierwszy lider europejski po Brexicie. Na czym polega sojusz brytyjsko-francuski? Czy oba kraje mogą i chcą stanowić fundament nowej strategii obronnej Europy? Naukowcy MIT twierdzą, że kontakt z czatem GPT osłabia funkcję mózgu. Czy sztuczna inteligencja nas ogłupia, czy wręcz przeciwnie, sprawia, że musimy się bardziej starać? O tym w raporcie o stanie świata 12 lipca 2025 roku.

Raport o stanie świata to seria podcastów o świecie i ludziach, która powstaje dzięki dobrowolnym wpłatom słuchaczy. Dziękuję wszystkim, którzy przyczyniają się do produkcji naszych programów. Dziękuję zwłaszcza za wpłaty najdrobniejsze, bo to one stanowią fundament naszego budżetu produkcyjnego. Zdaję sobie sprawę, że każda wpłata wynika z zaufania, którym nas Państwo obdarzacie. Serca za nie dziękuję. Marcin Żyła jest wydawcą dzisiejszego programu, Kris Wawrzak realizuje dźwięk, jesteśmy w studiu Efektura w Warszawie, jak zwykle z resztą. Prezydent Trump mówi, że rozmowy w sprawie rozejmu w Gazie idą doskonale. Mediatorzy z Kataru gaszą optymizm, twierdząc, że do osiągnięcia porozumienia potrzeba jeszcze czasu.

O tym porozmawiam z dr Agnieszką Bryc z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Witam cię, dzień dobry. Dzień dobry. Zacznijmy od tych negocjacji. Bardzo optymistyczny początek tygodnia. Dwie wizyty Netanyahu w Waszyngtonie. i nie ma do piątku, czyli można powiedzieć, że do końca tygodnia nie ma przełomu. Przełom może nastąpić w każdej chwili, może też nie nastąpić przez najbliższe dwa tygodnie albo miesiąc. Na czym polega podstawowy problem? W zasadzie jest jeden problem, o którym mówił ten specjalny wysłannik Donalda Trumpa, Steve Vitkoff, że z całego szeregu problemów pozostał jeden. Pozostałe udało się w jakiś sposób wyjaśnić, dojść do porozumienia i tą główną przeszkodą są tak zwane mapy.

Jedna rzecz, ty mówisz o tym, że to jest skandaliczne rozwiązanie. To jest rozwiązanie być może skandaliczne albo cyniczne, natomiast z punktu widzenia Izraela to jest rozwiązanie doskonałe. I jak my mówimy o tym, że koniec wojny to jest koniec Hamasu, zwykle... byliśmy przyzwyczajeni do tego, żeby dopełniać to zdanie, że koniec wojny to jest koniec Netanyahu. Otóż w tej chwili to już nie jest żaden koniec Netanyahu, bo nagle w tych ostatnich miesiącach zaczęło się układać w sposób taki, który pokazuje, że po pierwsze wcale nie wiemy, w jaki sposób będzie toczyła się sprawa przeciwko Netanyahu w sądach izraelskich. Donald Trump, skoro próbuje ingerować w to, co się dzieje w sądownictwie brazylijskim, to nie ma powodu, żeby nie ingerował w to, co się dzieje w sądownictwie izraelskim i być może będzie to robił.

To ciągle jest w tle. To ciągle jest w tle, ciągle w tle rozgrywany jest w rzeczywistości plan doprowadzenia, jak to mówi Izrael Katz, minister obrony, do tak zwanego dobrowolnego, do dobrowolnej emigracji Gazańczyków. I to wszystko powoduje, że Netanyahu może spać bezpiecznie, także z tego powodu, że za moment, czyli pod koniec miesiąca kończy mu się... to znaczy kończy się letnia sesja Knessetu i wszyscy będą na wakacjach, będzie kilka miesięcy oddechu, a później wybory są dopiero w październiku 2026 roku, więc tak czy inaczej zawsze może wrócić do, i tutaj już próbuję nie tyle deklarować, co porozumieć się, czy zdobyć poparcie Donalda Trumpa, że

Być może trzeba będzie zrobić dogrywkę na kierunku irańskim. Do tego niezbędny jest Donald Trump. Dlatego Netanyahu oficjalnie i formalnie negocjuje, rozmawia na temat porozumienia pokojowego, ponieważ wie, że Trumpowi zależy na tym, żeby problem gazy został w sposób taki umowny rozwiązany. Natomiast nie przeszkadza to Netanyahu z jednej strony, tak jak powiedziałam, mówić o tym, że to porozumienie nastąpi za moment, za chwilę, a ono jest co chwilę przekładane, a w rzeczywistości jest realizowany plan, który potwierdzał w maju tego roku IDF mówiąc, że... W przeciągu dwóch miesięcy armia będzie kontrolowała 75% strefy gazy, a jednocześnie mamy przecieki właśnie o planach wdrożeniowych operacji wysiedlania Gazańczyków, które potwierdził Izrael Kaz mówiąc ostatnio kilka dni temu, że jest to plan tak zwanej dobrowolnej migracji realizowany i będzie wdrożony ostatecznie w życie.

Izrael nie zmienia tej taktyki. Dlaczego? Dlatego, że nie musi, dlatego, że nie ma w tym interesu, dlatego, że nie jest istotne dla niego, jak wielu palestyńczyków niewinnych, niebędących członkami Hamasu zginie? To wszystko trzeba połączyć, bo tutaj oczywiście nie ma jednej odpowiedzi. Po pierwsze, realizuje bardzo konsekwentnie cel wyeliminowania do ostatniego członka organizacji tę strukturę, czyli bez względu na koszty. Nie liczą się koszty międzynarodowe czy prawnomiędzynarodowe, ponieważ Izrael może sobie na to pozwolić, mając za plecami Donalda Trumpa, czyli prezydenta, który... Po pierwsze sankcjonuje, czyli administracja Donalda Trumpa wprowadza sankcje na poszczególnych sędziów MTK za to, że prowadzili albo prowadzą sprawę przeciwko Netanyahu, to znaczy wydali na kasę aresztowania, tu chodzi o tego słynnego prokuratora.

przyjęciu władzy, znaczy po przyjściu, powrocie do Białego Domu przez Donalda Trumpa, wniosek ten jest ciągle w mocy, ale jest zawieszony, ponieważ jest zawrócony do tej izby, to znaczy do pierwszej instancji i jeszcze raz trzeba go wzmocnić dodatkowymi prawnymi argumentami. Krótko mówiąc, to był taki prawniczy wybieg, żeby utrzymać w mocy formalnie coś, ale w zasadzie pozbawić ten nakaz aresztowania zębów. Trudno jest w takiej sytuacji dzisiaj państwom nawet europejskim czy Unii Europejskiej w sposób jednoznaczny krytykować Izrael, na co zasługuje. Bo wszystkie kraje muszą kalkulować krytykę ze strony administracji amerykańskiej, a wręcz działania takie retorsyjne, które byłyby szalenie szkodliwe dla tych państw, na przykład których bezpieczeństwo zależy od wsparcia amerykańskiego.

Doktor Agnieszka Bryc z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu była gościem raportu o stanie świata. Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo. Prezydent Załęski wezwał sojuszników Ukrainy do nałożenia nowych sankcji na Rosję, która, jak to ujęł ukraiński prezydent, dokonuje aktów czystego terroru. W ostatnich dniach Rosja przypuściła zmasowane ataki na Kijów i inne miasta, również na zachodzie Ukrainy. Unia przygotowuje kolejny pakiet sankcyjny, który może jednak zostać zawetowany przez Węgry czy Słowację, a prezydent Trump rozważa nałożenie 500-procentowych taryf na kraje kupujące surowce od Rosji. Trump odwołał kilka dni temu decyzję Pentagonu o wstrzymaniu dostaw systemów obrony powietrznej i zapowiedział, że dostawy zostaną wznowione.

Wyraźnie dał też wyraz swojej irytacji w związku z brakiem postępów w sprawie ewentualnego rozejmu na Ukrainie, tym razem obwiniając o to Putina. Jak wygląda sytuacja na froncie? Czy eskalacja przemocy ze strony Rosji przynosi efekty? Czy kraje europejskie zdołają przełożyć retorykę na konkretne sankcje i działania wobec Rosji? I czy prezydent Trump rzeczywiście traci cierpliwość wobec Putina? Moim gościem jest Zbigniew Parafianowicz z Dziennika Gazety Prawnej, współautor podcastu Raport Międzynarodowy. Witam cię, dzień dobry. Dzień dobry. Zacznijmy może od sytuacji na froncie. Kolejne ostrzały miast ukraińskich, zwłaszcza Kijowa. Setki pocisków i dronów, są ofiary śmiertelne. O co chodzi w tej obecnej eskalacji Rosji?

Czyli żeby zachodnia Ukraina była czysta i żeby na przykład mogły latać samoloty cywilne, lądować w Kijowie. To jest ich interpretacja zaangażowania natowskiego na Ukrainie. Macron oczywiście ma napoleońskie plany dotyczące wysłania tam jakiejś dużej liczby żołnierzy. na miejsce. Natomiast też nie tam, gdzie oni są potrzebni, no bo przecież duże zgrupowania wojskowe byłyby potrzebne do pilnowania linii rozgraniczenia, czyli tego, co się dzieje na Donbasie, na Charkowszczyźnie, a nie na przykład w Żytomierzu czy w Kijowie. Tam te wojska są po prostu niepotrzebne. Jak oceniać te, nazwijmy to, znaki zniecierpliwienia okazywane przez Trumpa wobec Putina? Wiem, że to jest pytanie, które ma mniej więcej długość życia jędki jednodniówki, ale

Chyba widać jakąś zmianę jednak mimo wszystko w postawie Trumpa, zwłaszcza jeśli chodzi o tę decyzję odwrócenia tego, co Hexet w Pentagonie zrobił kilka dni temu, czyli wstrzymanie pomocy militarnej. Trump to odwrócił i jest w tej chwili... Realna perspektywa tego, że Ukraińcy będą mogli kupić patrioty. Chyba tak to wygląda, tak? To jest trochę jak w tej piosence jako Bonafide. W głowie Trumpa bywa różnie. Wczoraj północ, dziś południe. Także to jest interpretowanie jego słów. No to jest karkołomne zadanie. Rzeczywiście korzystne jest to, że on wszedł w buty Bidena poniekąd, bo korzysta z instrumentów, dokładnie tych samych instrumentów prawnych co Biden, w sensie nie poza kongresem, za pomocą takich prowizoriów decyzyjnych prezydenckich.

przeznacza pewne sumy na kupno broni. W tym momencie to jest 300 milionów dolarów, także też mówimy o pestkach w gruncie rzeczy, a ta pomoc odmrożona, o której mówimy, to jest też trochę fikcja, bo on jakby mówi o nowych dostawach na Ukrainę, odnosząc się do tych 20 pocisków PAK-3, które zostały zablokowane już w Polsce jako dostawa dla Ukrainy, to jest też chyba 20 pocisków, Ale to jest to, co było teraz za Hexeta? Tak, to co było za Hexeta, nie, to co Hexet zablokował rzekomo bez zgody i konsultacji z Trumpem, jak później mówił sam Trump, to jest te 20 pocisków PAK-3, pociski Hellfire, amunicja do HIMARS-ów, pociski AIM powietrze-powietrze i to jest...

W pewnym sensie on przedstawia jakiś nowy pakiet, który idzie na Ukrainę. Tak naprawdę to już było w Polsce i to miało pójść na Ukrainę, tylko zostało przez Hexeta zablokowane. Te 300 milionów, o których mówimy, to jest nowa suma. To jest właśnie to wejście w buty Bidena, czyli korzystanie z pewnych instrumentów takich pozakongresowych, które może prezydent stosować, żeby tą broń dostarczać. No a finalnie idealnym wariantem dla Trumpa, o którym mówi, że nas to wywiezie dla NBC chyba powiedział właśnie to, Na pewno NATO będzie kupowało od nas broń i to będzie docierało na Ukrainę. Ale nie wiemy, jak to będzie wyglądało. Czy wiemy? Jeszcze nie. Tam jest w ogóle masa pomysłów takich bardzo ekstrawaganckich. Na przykład Ukraińcy w pewnym momencie zaoferowali, że mogą płacić przyszłym wydobyciem surowców z tej umowy o minerałach.

rozumiejąc tą psychikę Trumpa, który gdzieś tam patrzy na to wszystko biznesowo, czasami barterowo, odwołują się do takich schematów właśnie, że zapłacą czymś, co jest kupowaniem marzeń w pewnym sensie. I jeszcze jedno pytanie, które w tym kontekście się bardzo często pojawia. Amerykanie się wahają, nie wiemy rzeczywiście, co zrobi Donald Trump. Jakie jest stanowisko Europy? To znaczy, czy my możemy w ogóle mówić o próbie wypełniania tej luki po Amerykanach przez Europę? W jakich dziedzinach to wypełnienie jest możliwe, w jakich dziedzinach nie jest możliwe? Na ile Ukraina jest realnie rzecz biorąc zależna? Ukraina ze swoim bardzo rozbudowanym i sprawnym jednak przemysłem obronnym, na ile ona jest zależna rzeczywiście od Ameryki?

Jest cały szereg spraw, w których obydwa kraje mają wspólne interesy i w ramach tego nowego porządku pobrexitowego trzeba znaleźć jakiś sposób, żeby te interesy zabezpieczyć. Wymieniając te sprawy najbardziej zasadnicze, wspomniałem atom... i wspomniałem dawniejsze porozumienia. Teraz jest mowa o tym, że Francja i Wielka Brytania będą w większym stopniu koordynować współpracę w tym zakresie. Co to znaczy w praktyce? Pewnie nieprędko się dowiemy, bo siłą rzeczy jest to bardzo delikatna materia, w której lepiej powiedzieć dwa słowa za mało niż dwa słowa za dużo. Ale zwrócę uwagę tylko na jedną rzecz. W Wielkiej Brytanii po dojściu po raz drugi do władzy Donalda Trumpa zupełnie na poważnie zaczęła się dyskusja w sprawie tego, czy Polaris, czy brytyjski potencjał nuklearny w ogóle działa bez Amerykanów i bez ich zgody.