Raport o stanie świata - 1 listopada 2025

Przy mikrofonie Dariusz Rosiak, dzień dobry Państwu, zapraszam na raport o stanie świata. Javier Milei wygrywa wybory do kongresu z nadspodziewanie wysoką przewagą. Jego partia La Libertad Avanza ciągle nie ma większości w obu izbach kongresu, ale program reform Mileja wydaje się w tej chwili niezagrożony. Dlaczego Argentyńczycy wybrali kontynuację ograniczeń wydatków na sferę budżetową? których skutkiem przez ostatnie dwa lata są zwolnienia tysięcy ludzi? Co udało się zrealizować prezydentowi, którego symbolem rządów jest piła mechaniczna? I jaką rolę w tych wyborach odegrał Donald Trump? Partie Centrowa i antyimigrancka wygrały ex aequo wybory w Holandii. Wygląda na to, że krajem będzie rządzić najmłodszy premier w historii, który zapowiada budowę 10 nowych miast w kraju.

Za jego pośrednictwem najłatwiej wesprzeć raport. Marcin Żyła jest wydawcą programu, Chris Wawrzak realizuje dźwięk. Jesteśmy w studiu Efektura w Warszawie. Partia Javiera Mileja wygrała wybory do kongresu w Argentynie. W połowie kadencji do zapełnienia było prawie połowa miejsc w Izbie Deputowanych i jedna trzecia w Senacie. La Libertad Avanza. Partia Mileja zdobyła prawie 41%, wyraźnie zwiększając swój stan posiadania zarówno w Senacie, jak i w Izbie Niższej. To ciągle nie będzie większość, ale Milei będzie miał znacznie szersze możliwości wprowadzania swoich reform ekonomicznych.

Przez prawie dwa lata rządów Hawier Milei zdławił inflację, ale odbyło się to za cenę drastycznych cięć budżetowych, utraty tysięcy miejsc pracy i gwałtownych protestów społecznych. Wynik wyborów jest zaskoczeniem tym bardziej, że na początku września partia Mileja przegrała i to zdecydowanie lokalne wybory w Buenos Aires, gdzie mieszka 40% wszystkich wyborców argentyńskich. A zatem dlaczego argentyński prezydent, którego symbolem rządów od dwóch lat jest piła mechaniczna, po raz kolejny został obdarzony zaufaniem przez sporą część Argentyńczyków? Porozmawiam o tym z moim gościem, którym jest Maciej Stasiński z Gazety Wyborczej. Witam cię, dzień dobry. Dzień dobry. Jak byś mógł na początku zarysować taką panoramę rządów Hawiera Mileja od grudnia 23 roku?

Jakie były najważniejsze elementy tych rządów? Najważniejsze z punktu widzenia realnych reform, a nie języka używanego w polityce. Do tego prawdopodobnie przejdziemy później, bo nie da się zrozumieć Hawiera Milei bez tego, jak się zachowuje w polityce, niezależnie od tego, co proponuje w gospodarce. Najważniejsze było to, że jak mówi ten symbol piły mechanicznej, Milley obciął państwo, okroił państwo drastycznie, można powiedzieć do kości, zniósł mnóstwo rozmaitych dotacji do cen, które odkształcały rynek w tym kraju. Cen energii, prądu i tak dalej, i tak dalej, z czego korzystali oczywiście wszyscy Argentyńczycy.

I w tej chwili one ruszą jak z galopu, z całą pewnością, bo są jeszcze rzeczy, których nie zrobił, a obiecuje, że zrobi. Żebyśmy też mieli jasność. Bo różnie można oceniać rządy Mileja, zaraz do tego dojdziemy. Natomiast pamiętajmy o jednej rzeczy. Kiedy on przychodził do władzy, to był kraj, w którym szalała inflacja, której nie dało się ogarnąć przez wiele lat. Społeczeństwo było zubożone. Powyżej 50% ludzi żyło na poziomie uznawanym przez ONZ za ubóstwo. To był kraj, który miał... dość korupcji za rządów małżeństwa Kirchnerów i to był kraj, który odrzucił, wybierając Mileja, to wszystko, co było przed nim.

im nie przeszkadzała. Więc to jest kraj rozłamany. To jest kraj, można powiedzieć, w opinii publicznej niezborny albo nawet zakłamany. Milei oczywiście dochodził do władzy mówiąc o tym, że rozprawi się z korupcją. Sam ma brudne ręce, prawda? Był zamieszany w skandal związany... z kryptowalutami. Jego siostra Karina, taka szara eminencja, bardzo silnie z nim związana emocjonalnie. Niektórzy mówią, że to ona tak naprawdę kieruje tym rządem. Jest oskarżona o układy finansowe z firmami wprowadzającymi leki na rynek argentyński. O tym też warto pamiętać, prawda? To znaczy z jednej strony jest ta walka z korupcją, z drugiej strony sam Milei i jego administracja jest w to zamieszana.

No więc właśnie, bo był i jest zamieszany i to się oczywiście nie skończy. Trudno teraz dociekać, jak to się dalej potoczy. Sądzę, że to się nie potoczy. Co prawda prasa będzie o tym pisała, ale nie jest jasne, czy wymiar sprawiedliwości, który słynie w Argentynie z wyjątkowej opieszałości, wiele lat im zajmuje osądzanie skądinąd dowiedzionych publicznie afer korupcyjnych i nie sądzę, żeby tym razem było inaczej. Więc właśnie, wygrał Milei te wybory uzupełniające do parlamentu w Cuglach z dużą przewagą, prawie 9% nad opozycją peronistowską, ale ta sama opozycja peronistowska dwa miesiące temu sprawiła mu tę gielanie w Buenos Aires.

14 procentami. To widać jak się waha, jak się miota niczym statek na falach opinia publiczna w Argentynie. Raz za, raz przeciw. To nie jest tak, że raz na zawsze Argentyńczycy rozstali się z jednymi rządami i opowiedzieli się za drugimi i raz na zawsze opowiedzieli się przeciwko korupcji, a teraz już na pewno nie będą żadnej korupcji tolerować. To jest rozbujany okręt. Ale czy jesteśmy bezradni w takim razie wobec tego pytania tytułowego, które postawiłem? To znaczy, jak sam to opisałeś i mówiliśmy o tym, tysiące ludzi na bruku, obcięte fundusze na szkolnictwo, edukację, programy społeczne, właśnie te zarzuty o korupcję. plotki tuż przed wyborami o możliwej dewaluacji PESO, czyli ludzie mają w oczach tragedię, będą przeżywać jeszcze raz to samo, co w 2000 roku, a jednak Milei wygrywa wybory.

którzy się nawzajem popierają. No ale rzecz prosta odpowiedź na to pierwsze pytanie, to znaczy, że Argentyńczycy poparli Milei, jest taka, owszem, poparli go. W imię bardzo różnych racji. Myślę, że w dużej mierze w imię nadziei na to, że im się byt poprawi, a skurczył im się on bardzo, tej klasie średniej przede wszystkim. w tych ostatnich dwóch latach rządów Milei i to jest niewątpliwy fakt. Nie jesteśmy ekonomistami, więc troszkę trudno tutaj spekulować, ale to jest ogromny zastrzyk i finansowy, i energetyczny, i polityczny dla Javier Mileja. Pytanie, czy mu się to może udać, zwłaszcza w sytuacji, w której...

Umowy zbiorowe, związki zawodowe, na przykład umowy zbiorowe nie będą sektorialne, czy sektorowe, tylko będą w ramach... A to jest bardzo uzwiązkowiony kraj, prawda? Bardzo uzwiązkowiony. W ramach jednego przedsiębiorstwa będą się układać strony pracodawcy i pracobiorcy i to prawdopodobnie wszystko będzie przechodziło. Zobaczymy, jak radykalna będzie jeszcze rewolucja podatkowa, która też na pewno będzie. To będą zmniejszone podatki, ale zobaczymy, czy klasa średnia bezpośrednio na nich skorzysta, a nie tylko wielki biznes, który jest dosyć potężny jednak w Argentynie. No i druga sprawa. zapowiedział solennie Javier Milei po tych wyborach, chociaż wygrał w cuglach, że będzie się porozumiewał z resztą partii politycznych w parlamencie.

Do tych wyborów doszło głównie dlatego, że Wilders, który wygrał te wybory w 2023 roku, jego partia wolności PVV, okazała się, krótko mówiąc, partnerem koalicyjnym bardzo niegodnym zaufania i nieodpowiedzialnym, dlatego że, to już w dużym skrócie opowiadając, oni mieli najwięcej mandatów w poprzedniej kadencji, ale dla słuchaczy, słuchaczek, żeby naświetlić, jak niewyobrażalnie skomplikowana jest krajowa polityka w Holandii i tamtejsza scena... polityczna i partyjna, no to trzeba przypomnieć, że Parlament Holenderski liczy 150 miejsc, natomiast w praktyce nie istnieje tam próg wyborczy, znaczy on istnieje na poziomie 0,67% poparcia, czy to jest właściwie nieistniejąca granica wejścia do parlamentu, co często się kończy tym, że po pierwsze mamy kilkanaście albo ponad dwadzieścia partii z reprezentacją parlamentarną,

To jest trochę taki... taki duch czasów, który bardziej chyba mówi Schumannem i żadnym monetem niż nawet Ursulą von der Leyen, nie mówiąc o jakimś Wiktorze Orbanie czy innych populistach. No więc duże są nadzieje wobec Yetena zarówno w kraju, jak i za granicą, no ale on będzie miał te same ograniczenia, które mieli wszyscy inni przed nim, czyli właśnie tą poszatkowaną... scenę polityczną. Właśnie te wielomiesięczne rozmowy koalicyjne, które dopiero się zaczną i prawdopodobnie jeszcze trochę potrwają, bo zawsze tyle trwają w Holandii. No i też pytanie, czy on będzie w stanie zrobić to, czego na przykład nie byli w stanie zrobić politycy z PVV od Wildersa. Czyli czy on jest w stanie wprowadzić w życie realną zmianę

W ubiegłym sezonie grupa kibiców Maccabi Haifa wywiesiła w czasie meczu transparent, na którym przekonywała, że życie izraelskich dzieci jest warte więcej niż tych ze strefy gazy. Kibice reprezentacji Izraela nie mieli problemów z tym, że w drużynie narodowej regularnie grali Arabowie. W końcu i ci są obywatelami tego kraju. Ale jak mówi Josim Edina, obecnie nie do zaakceptowania jest dla nich sytuacja, gdy jakiś izraelski piłkarz decyduje się na grę dla Palestyny. Arabscy Izraelczycy decydowali się na grę dla Palestyny już 15 lat temu. Zwykle dotyczyło to jednak zawodników z niższych lig.

ciągnie ten świat w otchłań katastrofy. I ta katastrofa ma charakter, powiedziałbym, moralny to jest za małe słowo. To znaczy, to jest katastrofa o charakterze metafizycznym, wydaje mi się. Jest to nowa, istotna cezura, zasadnicza cezura w historii narodu żydowskiego. Wiele rzeczy mnie niepokoi w związku z tą sprawą, ale niewątpliwie niepokoi mnie to, jak w niewielkim stopniu przedstawiciele, ważne postacie świata żydowskiego uświadamiają sobie tę katastrofę i ten powiedziałbym taki epokowy charakter tej zmiany. Dobrze, zdaniem podsumuję, żebyśmy mieli jasność o czym mówisz. polityka państwa Izrael tworzy katastrofę, której ofiarami stają się Żydzi na całym świecie, tak?