Raport o książkach – Oleg Serebrian „Woldemar”

Zachęcam do pisania do mnie na adres raportoksiążkachmaupa.gmail.com i odwiedzanie naszej strony internetowej raportostanieświata.pl. Jesteśmy w studiu Efektura w Warszawie. Program realizują Kris Wawrzak i Andrzej Bogucki. Zaczynamy. Today my guest is Oleg Serebrian. Moim gościem jest Oleg Serebrian, mołdawski pisarz. Dzień dobry, Oleg. Dziękuję, że przyjąłeś moje zaproszenie do Raportu o książkach. Bardzo dziękuję za zaproszenie. To dla mnie przyjemność znowu być w Warszawie.

To moja pierwsza refleksja, jaką pamiętam. Przesunąłem dłonią po jasnym pasemku, próbując złapać widoczne na nim punkciki, ale nie uchwyciłem niczego, niczego nie poczułem. Dłoń nie napotkała żadnej przeszkody i pozostała pusta. Wtedy zadałem sobie pytanie, czy to, co widzę, istnieje naprawdę? Czy wszystko, co czuję i słyszę, może być tak samo odczuwane i słyszane przez innych? Czy świat wygląda dla wszystkich tak samo i czy naprawdę jest rzeczywisty? Bardzo wcześnie poczułem, że świat stworzony przez ludzi jest mi obcy, a zasady, według których zdaje im się, że żyją, są niejasne. Później zrozumiałem, co najbardziej mi w tych regułach przeszkadza.

Jednak podczas lektury miałam poczucie, I pojawiło się to już na samym początku, kiedy Woldemar mówi, że jego pierwsza myśl w wieku trzech lat dotyczyła drobinek kurzu w powietrzu. To była też moja pierwsza myśl. To nie jest powieść autobiograficzna, zdecydowanie nie. Bardzo często mnie o to pytano, niedawno również, podczas spotkania w Rumunii, a wcześniej w Mołdawii i w Czerniowcach. Nie wiem skąd te domysły, że Woldemar jest autobiografią. Może wynikają z tego, że pisałem tę powieść bardzo świadomie. Ale faktem jest to, że to nie jest autobiografia, choć zawiera wiele elementów z mojego życia.

Prawdopodobnie mniej niż trzy. To była wiosna, więc najpewniej to był rok 72. Bardzo wyraźnie pamiętam, że próbowałem złapać w dłonie światło i nie mogłem tego zrobić. I wtedy przyszło to pytanie. Czy te cząstki kurzu są esencją powietrza, czy może światła? To bardzo dziwne, ale tak właśnie było. To prawdopodobnie moje pierwsze wspomnienie w ogóle, nie tylko pierwsze wspomnienie Woldemara. Ta scena bardzo mnie uderzyła, bo zwykle myślimy o dzieciństwie w innych kategoriach.

Aleks też jest wiecznym dzieckiem. Był dziecinny i to był jego główny problem. Pod prąd nie jest to powiedziane wprost, ale w Woldemarze wiadomo, że przyjacielem, wymarzonym towarzyszem Woldemara jest właśnie Piotruś Pan. Alex was an eternal child as well, so was childish. This was the main problem of him, but it's not even mentioned. But in Woldemar you can see that his idealized friend, virtual friend actually, is Peter Pan. Czy Piotruś Pan był też książką twojego dzieciństwa? Tak, to była również moja pierwsza prawdziwa książka.

Często słyszymy, że powieści są wytworem wyobraźni pisarza, więc stają daleko od rzeczywistości, a ja zawsze uważałam, że jest dokładnie odwrotnie. Tak, dokładnie odwrotnie. Wspomniałem, że ta powieść nie jest autobiograficzna, ale rozumiem, że wszystkie powieści, nie tylko moje, Są w jakiś sposób częścią naszego życia. Opisujemy własne doświadczenia, realne i nierzeczywiste, ale także to, co sobie wyobrażamy. Czasem opisujemy rzeczywistość, której chcielibyśmy doświadczyć.

Czytasz dużo książek psychologicznych? A lot. My sister is a psychologist, she is a doctor, a PhD in psychology. My mother is a medical doctor as well. Actually, when I was a child, I was very much interested in her books of psychiatry. This is strange indeed, because when you are ten years old boy, you should not be interested in what is schizophrenia or paranoia or others. Bardzo dużo. Moja siostra jest psychologiem, doktorem psychologii. Moja mama jest lekarzem. Jako dziecko bardzo interesowałem się jej podręcznikami psychiatrii. To dziwne, bo dziesięcioletniego chłopca raczej nie powinno fascynować czym jest schizofrenia albo paranoja. A ja byłem tymi książkami zafascynowany.

Myślę, że Związek Radziecki pokazany jest w wychowaniu Woldemara. Woldemara wychowują matki, liczba mnoga, to nie błąd. Woldemar ma dwie? Właściwie trzy. Ale nie chcemy zbyt dużo zdradzać, zostańmy więc przy tym, że ma dwie matki. Tak jak ja. Ja też miałem dwie matki, stąd ten motyw. Więc też jesteś dzieckiem wychowywanym przez... Przez moją babcię, którą nazywałem mamą. Do siódmego roku życia mieszkałem z nią. Moja mama studiowała medycynę, a później przez rok pracowała w innym mieście, w Bielcach na północy Mołdawii.

I podobnie jak w przypadku Woldemara, prababki odegrały w moim życiu ogromną rolę. Nawet większą niż w jego historii. Miałem ogromne szczęście znać wszystkie cztery prababki. To było niezwykłe doświadczenie, bo dzięki nim poznałem historyczną rzeczywistość dawnego Królestwa Rumunii, a nawet dawnego Imperium Rosyjskiego sprzed 1914 roku. Oczywiście ukształtowały mnie książki, ale w dużej mierze także ta ustna historia, tradycja przekazywana przez moje prababki.

W moim przypadku rzeczywiście było bardzo podobnie. Miałem inną perspektywę historyczną wyniesioną z opowieści babci, dziadka, prababek. Jedna z nich została zesłana na Syberię na 12 lat, tak jak babcia Woldemara, Marta, którą zesłano do Uzbekistanu. Moja prababcia też trafiła na Syberię na 12 lat. Zesłanie Marty także. Trwało 12 lat. U mnie prababcia i pradziadek zostali zesłani razem.

Cała rodzina została wywieziona do tzw. żydowskiego obwodu autonomicznego przy granicy z Chinami na Syberii właśnie na 12 lat. Jej refleksje o Stalinie, o Związku Radzieckim, o wojnie były zupełnie inne od oficjalnej wersji historii, od tego co podawały podręczniki. Moja mama była wobec tego bardzo ostrożna. Zawsze powtarzała – uważaj, co mówisz, bo twój ojciec jest funkcjonariuszem partyjnym. Nie powtarzaj historii babci i prababci, nawet w rozmowach z kolegami.

Trzy różne okresy historyczne, trzy pokolenia i ogromny wpływ na niego. Ja również dorastałem w środowisku wielopokoleniowym, w atmosferze kilku pokoleń, które zostały ukształtowane w różnych państwach. Choć moja rodzina nigdy nie opuściła dawnego rejonu Chocimia w północnej Besarabii, choć pozostawała w jednym miejscu, to przesuwały się granice.

Było tam bardzo wielkopolskie atmosfery. Panowała tam wielokulturowa atmosfera. Moja prababcia opowiadała mi o realiach Imperium Rosyjskiego i o realiach austriackich czerniowców. Bardzo dobrze mówiła po niemiecku. I nie tylko po niemiecku. Moje babcie tę umiejętność utraciły, Mówiły już tylko po rumuńsku, bo dorastały w Królestwie Rumunii. Moi rodzice oczywiście też mówili po rumuńsku, ale w oficjalnych sytuacjach woleli używać rosyjskiego. Tak było w latach 70. i 80.

Oczywiście były to bardziej konformistyczni niż baltyckie kraje, republiki baltyckie. Nawet w Kaukosie. Miejscem dzieciństwa Woldemara są bukowińskie Karpaty. Miasto Czerniowce, w którym mieszka jego babcia, to miejsce o niezwykle złożonej strukturze narodowościowej. Jest tam taki moment, kiedy Woldemar, który zadaje bardzo wiele pytań, bo jest dzieckiem pytań, mówi Kim jestem? Jaka jest moja narodowość? I słyszę, że jest Ukraińcem, co jest dla niego szokiem. jak mogę być Ukraińcem, skoro nie mówię po ukraińsku? To niemożliwe.

Byłem wtedy studentem we Francji, w Nicei. Być może właśnie dlatego, że byłem tak daleko od domu, zacząłem pisać. Nie mogłem dostać kolejnej wizy do Związku Radzieckiego. Miałem tylko jedną wizę wjazdową do Francji. Moje możliwości kontaktu z rodziną były więc mocno ograniczone. Rozmowy telefoniczne dużo kosztowały, a moje stypendium było niewielkie. Próbowałem więc zapisywać wspomnienia i wtedy zrodził się pomysł, żeby napisać powieść o samotności i dzieciństwie. Kiedy wróciłem do Mołdawii, była już niepodległa.

Kejkostudio.com Maja i Rafał Kłoczko. Tomasz Kościuczuk, tłumacz przysięgły języka angielskiego. Kościuczuk.pl Palarnia kawy La Caffo z Augustowa. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Wydawca książek serii Psychologia wszystkiego. Nowozelandzkie miody Manuka. MGO Manuka Health. miodymanuka.pl Moja Gazetka. Polska proekologiczna aplikacja zakupowa z gazetkami promocyjnymi i nie tylko. Moja Gazetka. Kupuj mądrze. Odo24. Kompleksowe zarządzanie bezpieczeństwem danych i ryzykiem. Sprawdź na odo24.pl.